Từ kẻ bị ruồng bỏ đến trung tâm quyền lực: Hành trình của phe cực hữu Thụy Điển

Đảng Dân chủ Thụy Điển (SD), một đảng cực hữu chống nhập cư có nguồn gốc từ phong trào tân phát xít, đã trải qua hành trình từ chỗ bị ruồng bỏ chính trị trở thành đảng lớn thứ hai tại Thụy Điển, cung cấp sự ủng hộ trong nghị viện để duy trì chính phủ liên minh hiện tại. Sự thay đổi này diễn ra sau cuộc bầu cử năm 2018, khi bế tắc chính trị buộc các đảng cánh hữu phải xem xét lại liên minh và nguyên tắc của họ.

Nguồn gốc tân phát xít và chiến lược tẩy rửa hình ảnh

SD được thành lập vào những năm 1980 bởi những người ủng hộ Đức Quốc xã, xuất phát từ phong trào đầu trọc cực hữu "Keep Sweden Swedish". Kiểm toán viên đầu tiên của đảng, Gustaf Ekstrom, là cựu chiến binh của nhánh vũ trang SS – tổ chức then chốt của Đức Quốc xã, và các thành viên điều hành khác từng thuộc các phong trào cực hữu bạo lực.

Sau những năm 1990, SD cố gắng "làm sạch hình ảnh" để thoát khỏi danh tiếng tân phát xít. Năm 2003, đảng thông qua khái niệm "tính Thụy Điển mở", cho rằng bản sắc Thụy Điển không loại trừ về mặt sinh học và việc đồng hóa là khả thi về mặt lý thuyết. Từ 2014 đến 2020, SD thực hiện thêm các thay đổi về hình thức và cử chỉ hướng tới ôn hòa, tự đổi thương hiệu thành đảng "bảo thủ". Lãnh đạo đảng đã khai trừ cánh thanh niên vì "cực đoan", loại bỏ một số thành viên, và không khuyến khích chia sẻ nội dung truyền thông thay thế cực hữu. Đảng cũng từ bỏ yêu cầu rời EU và phản đối tư cách thành viên NATO.

Bước đột phá chính trị: Từ bị tẩy chay đến đối tác liên minh

Tháng 9/2010, SD vượt qua ngưỡng 4% và lần đầu tiên vào quốc hội với 20 ghế. Cuộc khủng hoảng người tị nạn năm 2015 là bước ngoặt: khoảng 1,3 triệu người xin tị nạn đến châu Âu, riêng Thụy Điển đón 163.000 người – mức cao nhất trong lịch sử và lớn nhất bình quân đầu người ở EU. Theo khảo sát SOM hàng năm, nhập cư trở thành vấn đề quan trọng nhất đối với 53% cử tri Thụy Điển gần như chỉ sau một đêm.

Đến bầu cử năm 2018, SD giành 17,5% phiếu bầu và 62 ghế, trở thành đảng lớn thứ ba. Từ năm 2018 đến 2022, lần lượt các đảng cánh hữu thay đổi lập trường: tháng 7/2019, lãnh đạo đảng Dân chủ Cơ đốc (KD) Ebba Busch gặp lãnh đạo SD Jimmie Akesson trong bữa ăn mặt đối mặt, được gọi là "bữa trưa thịt viên". Tiếp theo, lãnh đạo đảng Ôn hòa Ulf Kristersson – nay là Thủ tướng – đã có buổi fika (cà phê truyền thống) với Akesson tại văn phòng, phá vỡ lời hứa năm 2018 với nhà tâm lý học, tác giả và người sống sót sau Holocaust Hedi Fried rằng ông sẽ không bao giờ hợp tác với SD.

Tháng 10/2022, bốn lãnh đạo đảng cánh hữu ký kết Thỏa thuận Tido dài 62 trang tại lâu đài Tido lịch sử, thành lập chính phủ liên minh hiện tại và thực hiện các thay đổi chính sách lớn về tội phạm và nhập cư. Tuy nhiên, đảng Tự do vẫn giữ ranh giới: họ đàm phán chính sách với SD nhưng từ chối phục vụ trong nội các chính thức cùng SD.

Vòng tay cuối cùng: Cái ôm lịch sử năm 2026

Tháng 5/2026, ranh giới cuối cùng bị phá vỡ khi Simona Mohamsson, lãnh đạo đảng Tự do kiêm Bộ trưởng Giáo dục và Hội nhập, tuyên bố đảng của bà sẽ cho phép SD tham gia chính phủ tương lai. Trên truyền hình trực tiếp, Akesson chìa tay bắt, Mohamsson ôm chầm lấy ông – khoảnh khắc gây chấn động chính trị Thụy Điển. Mohamsson, sinh ra tại Đức với cha là người Palestine và mẹ là người Lebanon, chuyển đến Thụy Điển năm 8 tuổi, từng nổi tiếng với hoạt động chống phân biệt chủng tộc và chống SD. Trong một cuộc họp nội bộ, bà thừa nhận SD không phải lựa chọn đầu tiên của bà: "Họ có nhiều thành viên không coi tôi là người Thụy Điển".

Tác động chính sách và sự chuẩn hóa tư tưởng cực hữu

Kể từ Thỏa thuận Tido, SD đã tham gia sâu vào quyết định chính phủ, hoạt động như một "chính phủ bóng tối". Ảnh hưởng của SD đặc biệt rõ trong tư pháp hình sự: ủng hộ các bản án nghiêm khắc hơn và mở rộng giam giữ; đẩy mạnh giảm tuổi chịu trách nhiệm hình sự xuống 13, nhưng sau đó chính phủ chốt ở mức 14, giảm đáng kể so với ngưỡng 15 trước đây.

Các đảng cánh hữu khác, đặc biệt là đảng Ôn hòa và KD, đã áp dụng "meta-tường thuật chính trị" rằng di cư và người nhập cư là trung tâm của hầu hết vấn đề xã hội và kinh tế. Đảng Ôn hòa tự hào về việc đưa mức "nhập cư tị nạn" xuống mức thấp kỷ lục, một kiểu hùng biện không thể tưởng tượng trước thành công của SD. KD áp dụng chủ đề rằng các vấn đề xã hội của Thụy Điển phần lớn do thất bại trong việc khẳng định mạnh mẽ "các giá trị Thụy Điển và Cơ đốc giáo".

Nhà báo chính trị Tanvir Mansur cho rằng thuật ngữ "hội nhập" thực chất là đồng hóa. Ông chỉ ra áp lực tại nơi làm việc: người da màu thường là người duy nhất không có cùng tham chiếu văn hóa với đồng nghiệp, phải thay đổi cách nói chuyện để "nghe trắng hơn" và học các tham chiếu đó. Ông coi cái ôm của Mohamsson với SD là một ví dụ về "bù đắp quá mức" để chứng tỏ cô là người Thụy Điển, một "mặt nạ dân tộc chủ nghĩa".

Bối cảnh lịch sử và triển vọng bầu cử

Mansur lập luận rằng SD không phải là nguồn gốc của phân biệt chủng tộc Thụy Điển, mà là triệu chứng của một vấn đề cũ hơn. Thụy Điển từng tham gia buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương và có Viện Sinh học Chủng tộc Nhà nước hoạt động từ 1922 đến 1959, sử dụng phép đo sọ để phân loại người theo chủng tộc và hợp pháp hóa thuyết ưu sinh. Sau Thế chiến II, mọi thứ liên quan đến chủng tộc bị gạt sang một bên, thay vào đó là huyền thoại quốc gia mới về "siêu cường nhân đạo", bỏ qua lịch sử đối xử với người Sami, Roma và người Thụy Điển da đen.

Các cuộc thăm dò gần đây cho thấy liên minh đối lập cánh tả có khả năng thắng cử tháng 9/2026, chấm dứt sự kiểm soát chính thức của SD. Tuy nhiên, Mansur đặt câu hỏi sâu hơn: liệu một xã hội có thực sự chấp nhận đa dạng khi ngay cả lãnh đạo đảng Cánh tả gốc Iran Nooshi Dadgostar cũng không bao giờ nói về văn hóa Ba Tư hay ngôn ngữ của mình? "Bạn nên có thể là chính mình, bất kể nền tảng văn hóa hay tín ngưỡng – đó không phải điều nên có khi là công dân hay người sống ở Thụy Điển", ông nói.

Theo Al Jazeera

Ảnh: TasteFoodtime / Pixabay