Ngày 23/6/2026 đánh dấu tròn 10 năm kể từ khi Anh bỏ phiếu rời EU với tỷ lệ 52%-48%. Kể từ đó, nước Anh đã chứng kiến 7 đời Thủ tướng, nền kinh tế ì ạch và một nền chính trị ngày càng hỗn loạn. Theo AP News, Thủ tướng đương nhiệm Keir Starmer vừa tuyên bố từ chức hôm 22/6 sau hai năm cầm quyền với nền kinh tế trì trệ, chính phủ rối loạn và cử tri chán nản – tất cả đều là di sản, ít nhất một phần, của Brexit.

Lời hứa tan vỡ và thực tế phũ phàng

Chiến dịch vận động rời EU đã hứa hẹn sẽ giúp Anh “giành lại quyền kiểm soát” luật pháp, kinh tế và biên giới. Tuy nhiên, thực tế đã va chạm mạnh với những lời hứa táo bạo về kiểm soát nhập cư, thỏa thuận thương mại và tài chính công. Các cuộc đàm phán ly hôn gay gắt kéo dài nhiều năm. Anh chính thức rời khối vào ngày 31/1/2020, sau đó là giai đoạn chuyển tiếp 11 tháng trước khi chia tay hoàn toàn.

Thủ tướng Theresa May, người kế nhiệm Cameron, từ chức năm 2019 sau khi không tìm được các điều khoản rời EU được Quốc hội chia rẽ chấp thuận. Boris Johnson lên thay, hứa “hoàn tất Brexit” và đạt được một thỏa thuận thương mại tối thiểu, nhưng bị đảng Bảo thủ phế truất giữa năm 2022 vì các vụ bê bối tài chính và đạo đức. Người kế nhiệm Liz Truss chỉ tại vị 49 ngày. Rishi Sunak sau đó đã làm tan băng quan hệ với EU mà không có thay đổi lớn nào.

Chính trường phân mảnh và làn sóng cực hữu

Brexit đã làm tan vỡ các đảng phái chính trị truyền thống. Trong đảng Bảo thủ, những người ủng hộ Brexit cứng rắn đã đẩy phe muốn quan hệ gần gũi hơn với EU ra khỏi đảng. Công đảng, dù thân EU hơn, cũng bị chia rẽ giữa phe muốn tái gia nhập và phe lãnh đạo muốn tránh mở lại vết thương cũ. Hàng triệu cử tri đã bỏ hai đảng lớn để chuyển sang các lựa chọn khác như đảng Xanh cánh tả và đảng Cải cách UK cực hữu của Nigel Farage – người được coi là người thắng lợi lớn nhất từ Brexit.

Farage, người từng vận động rời EU rồi phàn nàn rằng Brexit bị phản bội, đã chuyển thông điệp chống nhập cư từ thợ sửa ống nước Ba Lan sang người xin tị nạn trên thuyền. Đảng của ông hiện dẫn đầu các cuộc thăm dò dư luận.

Kinh tế trì trệ và bạo lực chính trị gia tăng

Nền kinh tế Anh đã gặp khó khăn trong thập kỷ qua, với các doanh nghiệp đối mặt với rào cản thương mại mới với các nước láng giềng thân cận nhất. Dù Brexit không phải nguyên nhân duy nhất, nó cùng với đại dịch COVID-19, chiến tranh Nga-Ukraine và chiến tranh Iran đã kìm hãm tăng trưởng. Nhập cư ròng sau Brexit tăng vọt lên hơn 900.000 người vào năm 2023 trước khi giảm xuống 171.000 vào năm ngoái, nhưng tranh luận về nhập cư vẫn chưa hạ nhiệt.

Chủ nghĩa hoài nghi và lòng tin vào chính trị gia đã giảm mạnh. Trong những năm gần đây, các phần tử kích động đã thổi bùng bạo lực đường phố chống nhập cư sau các tội ác do người nhập cư gây ra hoặc bị cáo buộc sai sự thật. Chris Grey, một học giả nghiên cứu hậu quả của Brexit, cho rằng ranh giới giữa chính trị thông thường và bạo lực đường phố đang bị xói mòn, và điều này bắt đầu từ Brexit.

Hối tiếc và con đường phía trước

Các cuộc thăm dò cho thấy một mức độ “Bregret” (hối tiếc vì Brexit). Một khảo sát của Ipsos gần đây cho thấy 52% người dân Anh muốn tái gia nhập EU, trong khi 33% phản đối. Hàng trăm người đã tuần hành qua London hôm 20/6 với cờ EU xanh và vàng, nhưng số lượng nhỏ hơn nhiều so với các cuộc biểu tình thời đỉnh cao Brexit. Nhiều người chỉ muốn bước tiếp.

Tuy nhiên, Brexit vẫn là một bãi mìn mà các chính trị gia e ngại bước vào. Ngay cả khi Anh muốn tái gia nhập, đó sẽ là một con đường dài trở lại một EU thận trọng. Grey ví nước Anh như một người mắc bệnh mãn tính, không phải không chữa được, nhưng họ không muốn đi khám vì biết sẽ không dễ chịu.

Theo AP News

Ảnh: TheDigitalArtist / Pixabay