Đúng 10 năm sau cuộc trưng cầu dân ý ngày 23/6/2016, khi 52% cử tri (hơn 17 triệu người) bỏ phiếu rời Liên minh châu Âu, Brexit vẫn là vết rạn sâu trong lòng nước Anh. Kinh tế bị kéo lùi từ 4% đến 8% so với kịch bản ở lại EU, làn sóng nhập cư bất hợp pháp qua eo biển Manche trở thành vấn đề chính trị nóng bỏng, và hơn một nửa người dân (52%) nay muốn tái gia nhập EU.

Kinh tế Anh chịu tổn thất kéo dài

Các nhà kinh tế ước tính nền kinh tế Anh hiện nhỏ hơn từ 4% đến 8% so với nếu nước này ở lại EU. Con số này tương đương mức sống cao hơn đáng kể và hàng tỷ bảng Anh có thể được bơm vào các dịch vụ công, bao gồm cả Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS) – vốn được những người ủng hộ Brexit hứa hẹn thêm 350 triệu bảng (468 triệu USD) mỗi tuần, in trên xe buýt vận động tranh cử.

Giáo sư Jonathan Portes từ King's College London nhận định: “Brexit khiến nền kinh tế Anh nhỏ hơn so với mức đáng lẽ phải có. Tác động không phải là sụp đổ đột ngột, mà là sự kìm hãm dần dần và tích lũy đối với thương mại, đầu tư và năng suất.”

Các doanh nghiệp phàn nàn về rào cản phi thuế quan như thủ tục hải quan phức tạp, chứng nhận biên giới và hạn chế thị thực khi giao dịch với EU – khối 27 quốc gia vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Anh. Nhiều thỏa thuận thương mại mà phe Brexit ca ngợi, đặc biệt là với Mỹ, đã không thành hiện thực.

Những người ủng hộ Brexit cho rằng việc rời EU không thể đánh giá trong ngắn hạn; sự gián đoạn kinh tế ban đầu là cái giá phải trả để giành lại quyền kiểm soát các chính sách, bao gồm cả nhập cư.

Nhập cư bất hợp pháp leo thang, chính trường rạn nứt

Brexit chấm dứt tự do đi lại giữa Anh và EU, nhưng kiểm soát biên giới mang lại kết quả trái chiều. Di cư ròng từ châu Âu giảm mạnh, nhưng lại tăng vọt từ các nước ngoài EU do chính phủ Bảo thủ trước đây nới lỏng thị thực cho các lĩnh vực thiếu lao động như chăm sóc người già. Nhìn chung, di cư ròng giảm từ hơn 900.000 người năm 2023 xuống còn 171.000 người năm ngoái.

Tuy nhiên, làn sóng người nhập cư bất hợp pháp – đặc biệt là cảnh tượng người dân vượt eo biển Manche bằng thuyền bơm hơi – đã trở thành vấn đề chính trị hàng đầu. Số người vượt biển bằng thuyền nhỏ đạt đỉnh 46.000 người năm 2022 và 41.000 người năm ngoái. Các cuộc biểu tình giận dữ đã nổ ra bên ngoài các khách sạn tị nạn, thậm chí có kẻ cố gắng đốt cháy.

Bối cảnh chính trị Anh phân mảnh. Đảng Bảo thủ bị đánh bại năm 2024 sau 14 năm cầm quyền. Đảng Lao động của Thủ tướng Keir Starmer cũng không gây ấn tượng; ông Starmer dự kiến sớm tuyên bố từ chức. Đảng Cải cách Anh (Reform UK) do Nigel Farage – người vận động Brexit nhiều nhất – lãnh đạo đã dẫn đầu hầu hết các cuộc thăm dò dư luận trong hơn một năm qua.

Người dân hối tiếc, muốn tái gia nhập EU

Theo hai cuộc thăm dò của Ipsos, 52% người Anh muốn tái gia nhập EU, 33% phản đối. 48% cho rằng Brexit diễn ra tệ hơn dự kiến, chỉ 9% nghĩ tốt hơn. Cũng theo Ipsos, 48% ủng hộ một cuộc trưng cầu dân ý khác về tư cách thành viên EU, trong khi 27% phản đối.

Đảng Lao động, từ khi lên nắm quyền năm 2024, đã đi trên dây. Họ loại trừ khả năng đảo ngược Brexit hay tái gia nhập thị trường chung EU. Thủ tướng Starmer tìm cách “thiết lập lại” quan hệ, tập trung vào tạo thuận lợi thương mại, và hy vọng công bố các biện pháp mới tại hội nghị thượng đỉnh với EU vào tháng tới – nếu ông còn là thủ tướng.

Người kế nhiệm tiềm năng, Andy Burnham, đã điều chỉnh ngôn ngữ về việc tái gia nhập EU. Sau chiến thắng trong cuộc bầu cử đặc biệt hôm thứ Năm, ông nói: “Tôi không đề xuất Anh xem xét tái gia nhập EU. Tôi tôn trọng quyết định của cuộc trưng cầu dân ý.”

Theo AP News

Ảnh: Tony Zohari / Pexels