Mới đây, ngành cà phê Brazil tại Espírito Santo chứng kiến thế hệ nông dân trẻ chuyển sang canh tác tái tạo: trồng cà phê conilon hữu cơ xen canh rau màu hoặc hồ tiêu. Mô hình giúp giảm chi phí, tăng đa dạng sinh học, trong khi năng suất cà phê bình quân của bang đạt 35–37 bao/ha.

Cuộc chuyển giao thế hệ trong các trang trại cà phê Espírito Santo không còn đơn thuần là cha truyền con nối. Nông dân trẻ đang áp dụng cách quản lý hướng tới sức khỏe của đất, bảo vệ nguồn nước và sử dụng các biện pháp tái tạo, đặt mục tiêu cân bằng giữa trách nhiệm môi trường, lợi nhuận và sức cạnh tranh.

Cà phê Brazil trẻ hóa nhờ mô hình nông lâm kết hợp

Tại Sítio Água Viva ở Nova Venécia, phía bắc Espírito Santo, gia đình Meneghetti đã sản xuất thực phẩm hữu cơ từ năm 2010 với chứng nhận OCS (Organismo de Controle Social). Lấy cảm hứng từ cha mẹ, Sandro Gonçalves Meneghetti, 20 tuổi, quyết định ở lại trang trại và đầu tư trồng cà phê conilon hữu cơ theo hệ thống nông lâm kết hợp (SAF).

Sandro cho biết anh quyết định trồng cà phê và làm dự án nông lâm kết hợp; vì phải mất khoảng hai năm mới có vụ thu hoạch đầu tiên, anh trồng xen các loại rau như hành và cải xoăn vào giữa luống cà phê để có thu nhập trong thời gian chờ đợi. Cách làm này phản ánh xu hướng đang mở rộng ở khu vực nông thôn: nông dân trẻ dùng đa dạng hóa cây trồng và kỹ năng quản lý để giảm rủi ro kinh tế, đồng thời gia tăng đa dạng sinh học tại địa phương.

Trồng xen hồ tiêu với cà phê conilon giúp năng suất vượt mức trung bình

Ở Sooretama, nông dân Tiago Camiletti đã áp dụng các biện pháp tái tạo sau bốn năm nghiên cứu thực địa. Anh triển khai mô hình thí điểm trồng xen hồ tiêu và cà phê conilon trên cùng diện tích canh tác.

Kết quả cho thấy điểm khác biệt: trong khi năng suất cà phê trung bình của Espírito Santo dao động 35–37 bao/ha, khu vực thí nghiệm đạt những mức năng suất nổi bật qua các năm. Mô hình trồng xen cũng mang lại ba lợi ích chính: giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật nhờ tăng đa dạng sinh học của các loài thiên địch; tối ưu chi phí vận hành nhờ dùng chung diện tích quản lý; và hấp thụ carbon, giảm dấu chân sinh thái của vườn cây.

Camiletti nhấn mạnh, canh tác cà phê bền vững cần đáp ứng ba trụ cột: đúng đắn về môi trường, hài hòa về xã hội và khả thi về tài chính. Theo anh, không thể chỉ tập trung vào môi trường mà bỏ qua lợi nhuận.

Đào tạo kỹ thuật giữ chân người trẻ gắn bó với nông thôn

Sự thay đổi trong các trang trại phản ánh quá trình chuyên nghiệp hóa ngành cà phê Espírito Santo. Aline dos Santos Silva, giám đốc dự án cà phê của Sở Nông nghiệp Espírito Santo (Seag), cho rằng việc gia đình khuyến khích con em đi học kỹ thuật hoặc đại học đóng vai trò quyết định.

Aline chỉ ra rằng nhiều bạn trẻ tạm rời nông thôn để đi học rồi quay về với kiến thức mới về quản lý, công nghệ, thương mại hóa và đổi mới. Nhờ đó, hoạt động nông nghiệp trở nên chuyên nghiệp hơn và các trang trại gia đình cạnh tranh tốt hơn. Sự thay đổi trong cách quản lý chuyển giao thế hệ cũng giúp hạn chế tình trạng rời nông thôn ra thành phố; công việc đồng áng dần được xem là dự án sống đổi mới, bền vững thay vì chỉ là một khoản thừa kế.

Ý nghĩa với người đọc Việt Nam

Cà phê conilon được nhắc đến trong bài chính là nhóm cà phê vối (robusta), loại cây Việt Nam đang là nước sản xuất và xuất khẩu lớn nhất thế giới. Những mô hình trồng xen, giảm hóa chất và nông lâm kết hợp tại Brazil có thể là tài liệu tham khảo hữu ích cho nông dân Việt trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng và yêu cầu về phát triển bền vững ngày càng cao. Tuy nhiên, điều kiện đất đai và khí hậu mỗi vùng khác nhau nên việc áp dụng cần được thử nghiệm cẩn trọng trước khi nhân rộng.

Theo ES Hoje

Ảnh: Matheus Amaral / Pexels