Ngày 26/7/2026, truyền thông quốc tế tiếp tục đặt câu hỏi về khả năng Nhật Bản duy trì đà phục hồi sau “30 năm mất mát”. Mặc dù Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã chấm dứt lãi suất âm vào tháng 3/2024 và thực hiện đợt tăng lãi suất đầu tiên sau 17 năm, nền kinh tế vẫn đối mặt với nhiều rủi ro. Bài báo trên Financial Times ngày 23/7 nhận định “Nhật Bản đang nóng”, nhưng các nhà phân tích cảnh báo sự lạc quan đang đứng trước những rào cản gia tăng.

Kế hoạch đầu tư 370.000 tỷ yên và gánh nặng nợ công

Ngày 21/7/2026, Chính phủ Nhật Bản đã phê duyệt “Phương hướng cơ bản về quản lý và cải cách kinh tế tài khóa” (Basic Policy on Economic and Fiscal Management and Reform), với mục tiêu đạt được “nền kinh tế mạnh mẽ” thông qua đầu tư công-tư tổng cộng 370.000 tỷ yên vào năm tài khóa 2040. Song song đó, chính phủ đặt mục tiêu giảm tỷ lệ nợ công trên GDP, dự kiến đạt khoảng 194% vào cuối năm tài khóa 2026, từ mức khoảng 1.344 nghìn tỷ yên. Tuy nhiên, việc thúc đẩy đầu tư lớn, giảm thuế, trợ cấp năng lượng và tăng chi quốc phòng có thể dẫn đến lãi suất dài hạn tăng và đồng yên tiếp tục suy yếu, tạo vòng luẩn quẩn làm xói mòn lòng tin thị trường. Các bài báo quốc tế thậm chí so sánh tình hình này với “cú sốc Liz Truss” năm 2022 ở Anh, khi cắt giảm thuế không có nguồn tài trợ khiến trái phiếu và tiền tệ lao dốc.

Áp lực lạm phát và thực tế người dân

Mặc dù doanh nghiệp được đánh giá tích cực nhờ các cải cách của Sở Giao dịch Chứng khoán Tokyo về hiệu quả vốn và tái cơ cấu, nhưng tác động tiêu cực đến hộ gia đình ngày càng rõ. Đồng yên yếu, giá lương thực và năng lượng tăng cao đang đè nặng lên chi tiêu. Tiền lương thực tế đã tăng so với cùng kỳ năm trước trong 5 tháng liên tiếp tính đến tháng 5/2026, nhưng tốc độ tăng đang chậm lại do lạm phát tăng tốc trở lại. The Wall Street Journal cảnh báo rằng mối lo ngại lớn nhất là tiền lương danh nghĩa không theo kịp giá cả, có thể kéo giảm tiền lương thực tế và tiêu dùng cá nhân.

Thách thức trong phân bổ đầu tư và bất bình đẳng thế hệ

Chiến lược của Thủ tướng Sanae Takaichi là thúc đẩy tăng trưởng thông qua đầu tư công-tư, nhưng liệu dòng vốn có thực sự hỗ trợ nền kinh tế trong nước? Nền kinh tế Nhật Bản đang chuyển từ “thiếu hụt cầu” sang “hạn chế cung”, đặc biệt là thiếu lao động, khiến tăng trưởng bị kìm hãm trong khi giá cả tăng. Đầu tư mở rộng có thể không phải là giải pháp thần kỳ, vì vốn có thể chảy ra nước ngoài. Chính phủ muốn chuyển khoảng 2.200 nghìn tỷ yên tài sản tài chính hộ gia đình thành nguồn vốn cho các ngành công nghiệp trong nước, nhưng các nhà đầu tư cá nhân tự nhiên sẽ tìm kiếm lợi nhuận cao hơn ở nước ngoài. Kết quả là, tiền tiết kiệm của Nhật Bản có thể nuôi dưỡng các công ty AI của Mỹ, các doanh nghiệp Nhật Bản cung cấp thiết bị, và hộ gia đình hưởng lợi từ tăng giá cổ phiếu Mỹ – một nền kinh tế ổn định nhưng thiếu vị thế chủ động. Lợi ích từ đầu tư nước ngoài chủ yếu thuộc về người già và các tập đoàn lớn, trong khi thanh niên và startup ít được thụ hưởng, dẫn đến bất bình đẳng mới.

Ảnh: Diagonal Chen / Pexels