Ngày 20/6/2026, cảnh sát Việt Nam phát hiện một đường dây buôn lậu kim cương xuyên quốc gia, khiến thị trường kim cương trong nước rơi vào khủng hoảng chưa từng có. Trong hai tháng, các cửa hàng kim cương đồng loạt đóng cửa, nhà đầu tư ồ ạt bán tháo, và niềm tin vào giấy chứng nhận – nền tảng của giao dịch kim cương – bị lung lay nghiêm trọng.

Vụ án buôn lậu 28.000 viên kim cương và vai trò của PNJ Lab

Theo điều tra, ông Phạm Ngọc Thảo – cựu giám đốc PNJ Lab, đơn vị chứng nhận đá quý của PNJ – bị cáo buộc cấu kết với đường dây buôn lậu để nhập kim cương bất hợp pháp, tẩy số nhận dạng GIA gốc, khắc số mới và phát hành giấy chứng nhận giả trước khi bán kiếm lời. Từ năm 2024, mạng lưới này thực hiện 141 chuyến buôn lậu, đưa hơn 28.000 viên kim cương vào Việt Nam, với doanh thu ước tính 280 tỷ đồng.

Vụ việc giáng đòn nặng vào PNJ – một trong hai tập đoàn trang sức lớn nhất Việt Nam. Dù PNJ khẳng định số kim cương bán ra không liên quan đến 28.000 viên nhập lậu, giá cổ phiếu PNJ tính đến ngày 20/7/2026 đã giảm khoảng 30%, khiến vốn hóa thị trường bốc hơi gần 10.000 tỷ đồng. Đáng chú ý, Bill Gates – một trong các cổ đông của PNJ – đã bán toàn bộ hơn 830.000 cổ phiếu.

Tác động dây chuyền: Cửa hàng đóng cửa, nhà đầu tư bán tháo

Hàng loạt cửa hàng kim cương và trang sức tại TP.HCM và các thành phố khác tạm ngừng hoạt động, một số đóng cửa vĩnh viễn khi làn sóng nhà đầu tư đổ xô bán kim cương gây ra khủng hoảng thanh khoản. Hoàng Thứ Jewellery, một nhà bán lẻ tại TP.HCM, ra thông báo rằng “các điều kiện thị trường đã thay đổi ngoài dự kiến”, buộc công ty phải tạm ngừng hoạt động để tái cấu trúc.

Không phải cửa hàng nào cũng liên quan đến hành vi sai trái, nhưng khi người tiêu dùng không thể phân biệt được doanh nghiệp đáng tin cậy, phản ứng phổ biến là hoãn mua hoặc bán đi những viên kim cương đang sở hữu. Nhiều nhà đầu tư chỉ phát hiện ra rằng việc tìm người mua không dễ dàng: một số nhà bán lẻ chỉ chấp nhận kim cương mua tại cửa hàng của họ, và thay đổi về trọng lượng, màu sắc, độ tinh khiết có thể khiến giá trị giảm 50-60% so với giá mua ban đầu.

Cuộc điều tra mở rộng: SJC cũng dính líu

Cuộc điều tra chưa dừng lại. Ngoài PNJ, cảnh sát phát hiện thêm 3.400 viên kim cương nhập lậu được hợp pháp hóa và phân phối qua SJC – một đối thủ lớn khác trong ngành trang sức Việt Nam. Bà Phạm Thị Hồng Duyên, Trưởng phòng Kinh doanh của SJC, đã bị bắt giữ. Cơ quan chức năng tiếp tục mở rộng điều tra và xác định các cá nhân liên quan.

Chuyên gia kim cương Nguyễn Việt Hào nhận định với VnExpress rằng cuộc khủng hoảng này có thể là cơ hội để thị trường điều chỉnh theo hướng lành mạnh hơn: người tiêu dùng sẽ dần hiểu rằng kim cương là trang sức xa xỉ, không phải công cụ tích trữ tài sản. Ông cũng chỉ ra rằng ở Mỹ và các nền kinh tế phát triển, kim cương chủ yếu được xem là sản phẩm tiêu dùng mang giá trị thẩm mỹ và thương hiệu, tương tự đồng hồ và túi xách hàng hiệu.

Bài học cho thị trường: Minh bạch và kỳ vọng thực tế

Thị trường kim cương Việt Nam từ giữa thập niên 2000 đã phát triển nhanh với các chương trình thu mua lại hoặc đổi trả ở mức 85-95% giá trị ban đầu, tạo cảm giác kim cương là tài sản dễ chuyển đổi. Tuy nhiên, khác với vàng – có giá niêm yết công khai – kim cương phức tạp hơn nhiều vì giá trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố riêng biệt của từng viên. Sự thiếu minh bạch trong định giá khiến thị trường dễ tổn thương trước biến động tâm lý.

Hiện mức độ thiệt hại vẫn chưa rõ ràng, nhưng với những người đang nắm giữ kim cương, cơn chấn động này là lời nhắc nhở rằng sở hữu kim cương đi kèm rủi ro. Khi thị trường trưởng thành, yếu tố minh bạch, chứng nhận độc lập và kỳ vọng thực tế có thể trở nên quan trọng hơn những lời hứa về khả năng bán lại dễ dàng.

Theo Vietcetera

Ảnh: Nguyễn My / Pexels