Alan Greenspan, nhà kinh tế học có ảnh hưởng bậc nhất nước Mỹ, người từng giữ chức Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Fed) trong 5 nhiệm kỳ dưới 4 đời tổng thống, đã qua đời ở tuổi 100 vào ngày 22/6/2026. Vợ ông, bà Andrea Mitchell – phóng viên chính của NBC News tại Washington, xác nhận ông mất tại nhà riêng vì biến chứng của bệnh Parkinson.

Người định hình nền kinh tế Mỹ suốt nhiều thập kỷ

Greenspan sinh ngày 6/3/1926 tại khu Washington Heights, New York. Ông sớm bộc lộ năng khiếu toán học, từng theo học trường Juilliard và chơi saxophone jazz, clarinet trong một ban nhạc. Ông lấy bằng cử nhân kinh tế năm 1948 và thạc sĩ năm 1950 tại Đại học New York (NYU), sau đó làm nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Columbia dưới sự hướng dẫn của Arthur F. Burns – người sau này trở thành Chủ tịch Fed.

Đầu thập niên 1950, Greenspan trở thành cộng sự của nhà văn Ayn Rand, tác giả cuốn “Atlas Shrugged”. Ông chịu ảnh hưởng từ triết lý “khách quan” (objectivism) của bà, đề cao tự do cá nhân và chủ nghĩa tư bản tự do. Trong hồi ký “The Age of Turbulence” (2007), Greenspan viết: “Ayn Rand và tôi vẫn thân thiết cho đến khi bà mất năm 1982. Tôi biết ơn ảnh hưởng của bà lên cuộc đời tôi. Tôi đã bị giới hạn về trí tuệ cho đến khi gặp bà.”

Năm 1953, Greenspan rời Columbia và gia nhập công ty tư vấn kinh tế Townsend-Greenspan Co., Inc., trở thành chủ tịch và chủ sở hữu chính 5 năm sau đó.

Sự nghiệp chính trị và Fed

Greenspan bước vào chính trường năm 1967 với vai trò cố vấn cho chiến dịch tranh cử tổng thống của Richard Nixon. Ông hỗ trợ quá trình chuyển giao quyền lực nhưng từ chối vị trí chính thức trong chính quyền Nixon. Sau khi Nixon từ chức năm 1974, Greenspan nhận chức Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Kinh tế dưới thời Tổng thống Gerald Ford, phục vụ đến năm 1977. Ông theo đuổi các chính sách, cùng với chính sách tiền tệ thắt chặt của Fed dưới thời Paul Volcker, giúp giảm lạm phát từ 11% xuống 6,5%.

Năm 1977, Greenspan trở lại công ty tư vấn ở New York và nhận chức giáo sư thỉnh giảng tại NYU, nơi ông nhận bằng tiến sĩ kinh tế. Ông trở lại phục vụ chính phủ khi Tổng thống Ronald Reagan bổ nhiệm ông thay thế Paul Volcker làm Chủ tịch Fed. Việc bổ nhiệm được Thượng viện xác nhận ngày 11/8/1987.

Ngay sau đó, vào “Thứ Hai Đen tối” 19/10/1987, chỉ số Dow Jones giảm hơn 22% – mức giảm phần trăm trong một ngày lớn nhất lịch sử. Greenspan hành động nhanh chóng để duy trì thanh khoản thị trường. Từ đó, các động thái của Fed nhằm hỗ trợ thị trường tài chính trong các giai đoạn bất ổn được gọi là “Greenspan put”.

Thời kỳ hoàng kim và chỉ trích

Greenspan được ca ngợi vì đã điều hành nền kinh tế qua giai đoạn tăng trưởng dài nhất lịch sử nước Mỹ, kéo dài từ tháng 3/1991 đến quý I/2001. Đây là thời kỳ chứng kiến sự bùng nổ của toàn cầu hóa và internet. Ông dẫn dắt Fed qua các sự kiện trọng đại như bong bóng dotcom và hậu quả vụ tấn công ngày 11/9/2001.

Dưới thời Tổng thống Bill Clinton, Greenspan trở thành người nổi tiếng khi chứng khoán tăng vọt lên mức kỷ lục. Nhà văn Christopher Hitchens gọi ông là “người nổi tiếng khó ngờ nhất nước Mỹ”, tạp chí Economist ví ông như “ngôi sao nhạc rock”, và những người ngưỡng mộ gọi ông là “nhạc trưởng”.

Greenspan phục vụ 5 nhiệm kỳ 4 năm liên tiếp, nghỉ hưu ngày 31/1/2006. Ông là Chủ tịch Fed tại vị lâu thứ hai, sau William McChesney Martin (1951-1970).

Tuy nhiên, sau cuộc khủng hoảng tài chính 2007-08, Greenspan bị chỉ trích vì các quyết định được cho là tạo tiền đề cho sự sụp đổ. Dù từng cảnh báo “sự hưng phấn phi lý” (irrational exuberance) vào năm 1996, ông bị cho là đã bỏ qua bong bóng nhà đất đầu những năm 2000. Năm 2011, Ủy ban Điều tra Khủng hoảng Tài chính lưỡng đảng kết luận rằng cuộc khủng hoảng một phần do Greenspan không ngăn cản giao dịch chứng khoán đảm bảo bằng các khoản vay thế chấp dưới chuẩn và thúc đẩy bãi bỏ quy định tài chính.

Trong phiên điều trần trước Ủy ban Giám sát và Cải cách Chính phủ Hạ viện tháng 10/2008, Greenspan gọi cuộc khủng hoảng là “cơn sóng thần tín dụng một thế kỷ mới có một lần”. Ông thừa nhận: “Cuộc khủng hoảng hóa ra lại rộng lớn hơn bất cứ điều gì tôi có thể tưởng tượng.”

Đời tư và di sản

Greenspan kết hôn với Andrea Mitchell năm 1997, sau 13 năm hẹn hò. Bà Mitchell là phóng viên chính của NBC News tại Washington. Trong tuyên bố, bà nói: “Alan là một người đàn ông vĩ đại, người đã giúp định hình nền kinh tế Mỹ trong nhiều thập kỷ dưới các tổng thống của cả hai đảng, nhưng luôn trung thực thừa nhận sai lầm. Đối với tôi, ông ấy là người chồng, người đã định hình cuộc đời tôi từ buổi hẹn hò đầu tiên năm 1984. Ông có ‘sự hưng phấn phi lý’ với bóng chày, đội Washington Commanders, quần vợt, golf và âm nhạc, đặc biệt là jazz. Ông sẽ được nhớ đến vì sự thông minh và lòng tốt. Là bạn đời của ông là niềm vui của cuộc đời tôi.”

Greenspan nhận được nhiều giải thưởng trong nước và quốc tế: năm 2000, chính phủ Pháp trao tặng Huân chương Bắc Đẩu Bội tinh; năm 2002, Nữ hoàng Elizabeth II phong tước Hiệp sĩ danh dự của Đế quốc Anh; năm 2005, Tổng thống George W. Bush trao tặng Huân chương Tự do Tổng thống – danh hiệu dân sự cao nhất của Mỹ.

Những người kế nhiệm Greenspan tại Fed bao gồm Ben Bernanke, Janet Yellen, Jerome Powell và gần đây nhất là Kevin Warsh, được Tổng thống Donald Trump bổ nhiệm vào tháng 5/2026.

Theo NBC News

Ảnh: Pavel Danilyuk / Pexels