Trong những tháng tới, nếu các công ty AI hàng đầu tại Vùng Vịnh như OpenAI và Anthropic tiến hành IPO với mức định giá cao ngất ngưởng, nhiều người Mỹ có thể sớm sở hữu cổ phần trong các công ty này mà không cần chủ động mua cổ phiếu. Điều này mang lại triển vọng lợi nhuận lớn, khi nhà đầu tư kỳ vọng vào công nghệ đã làm chao đảo thế giới kể từ khi OpenAI ra mắt ChatGPT tiên phong chưa đầy bốn năm trước. Nhưng nó cũng tiềm ẩn rủi ro nếu danh mục hưu trí ngày càng phụ thuộc vào các công ty có định giá nghìn tỷ USD dựa trên kỳ vọng AI.

Định giá khổng lồ nhưng chưa có lợi nhuận

OpenAI và Anthropic đều dự kiến IPO với mức định giá tiến gần 1.000 tỷ USD, nhưng cả hai vẫn chưa có lãi và đang chi hàng tỷ USD mỗi năm cho xử lý máy tính. Các công ty AI lớn có các thỏa thuận tài chính phức tạp, đôi khi vòng tròn, nhiều thỏa thuận dựa trên nợ. SpaceX, bao gồm công ty AI xAI, đã IPO vào ngày 12/6 và được định giá 2.500 tỷ USD dù lỗ 5 tỷ USD năm ngoái. Anthropic và OpenAI đã nộp hồ sơ IPO bí mật lên SEC, nhưng chưa ấn định ngày chào bán. Nhiều nhà phân tích dự đoán IPO có thể diễn ra trong năm nay.

Rủi ro tập trung đầu tư qua quỹ chỉ số

Khi công ty lên sàn, cổ phiếu của họ có sẵn trên thị trường chứng khoán. Nhiều người nắm giữ cổ phiếu của một công ty cụ thể vì tài khoản hưu trí của họ (như 401(k) hoặc IRA) bao gồm các quỹ chỉ số có thể thêm cổ phiếu mới niêm yết sau thời gian chờ hoặc khi đáp ứng điều kiện. Nhiều quỹ hưu trí cũng có cổ phiếu chỉ số. Các quỹ chỉ số lớn thường mua cổ phiếu dựa trên vốn hóa thị trường, nghĩa là công ty lớn nhất chiếm tỷ trọng lớn nhất. Nếu OpenAI, Anthropic và SpaceX gia nhập chỉ số với định giá khổng lồ, người tiết kiệm hưu trí có thể có mức độ tiếp xúc cao hơn họ mong đợi. Nếu giá cổ phiếu giảm hoặc AI không đáp ứng kỳ vọng, quỹ hưu trí có thể bị ảnh hưởng.

Paulo Carvão, nghiên cứu viên cao cấp tại Trường Harvard Kennedy, người nghiên cứu quy định AI tại Mỹ và tác động xã hội, cho biết: “Đột nhiên, bạn có rất nhiều tiền tiết kiệm tập trung vào một số ít cổ phiếu vốn hóa lớn. Đa dạng hóa là cách tốt nhất để tránh rủi ro – đây là một bước đi ngược chiều.”

Chi phí khổng lồ và nhu cầu chưa chắc chắn

Một rủi ro cơ bản khác là liệu nhu cầu AI có tăng đủ nhanh để bù đắp chi phí phát triển và vận hành các “mô hình tiên tiến” trong các trung tâm dữ liệu ngốn điện và tạo ra lợi nhuận. J.P. Morgan dự báo chi tiêu vốn AI toàn cầu đạt 5.500 tỷ USD đến năm 2030, với 4.100 tỷ USD được tài trợ bằng nợ. Carvão nhận xét: “Đối với Anthropic và OpenAI, sự thay đổi căn bản trong tạo doanh thu sẽ phải xảy ra để duy trì mức độ tiến bộ này.”

Anthropic tập trung bán cho doanh nghiệp, trong khi OpenAI cũng tìm cách thâm nhập thị trường doanh nghiệp nhưng chủ yếu tập trung vào người tiêu dùng. Carvão cho rằng Anthropic có con đường sinh lời tốt hơn vì hoạt động trong thị trường có nhu cầu ổn định hơn. Tuy nhiên, một sự cố AI nổi bật tại công ty lớn có thể làm doanh nghiệp lo sợ và làm chậm việc áp dụng, hoặc hành động của chính phủ có thể loại sản phẩm AI doanh nghiệp khỏi thị trường.

OpenAI tập trung vào người tiêu dùng dường như “cực kỳ khó khăn”, Carvão nói: “Họ không chỉ hoạt động thua lỗ mà còn có dòng tiền âm.” Thị trường tiêu dùng nhạy cảm về giá hơn, và sự cạnh tranh từ các công ty AI như DeepSeek của Trung Quốc càng tạo áp lực.

Chỉ trích từ giới phê bình

Ed Zitron, chủ công ty quan hệ công chúng EZPR tại San Francisco và là nhà phê bình AI nổi tiếng, lập luận rằng người dân thường, thông qua quỹ hưu trí, “sẽ vô tình tiếp nhiên liệu cho các công ty tồi tệ này.” Zitron cho rằng Anthropic và OpenAI đối mặt với những trở ngại cơ bản và có lẽ không thể vượt qua. Ông chỉ trích việc cho phép các công ty này IPO là “đáng trách về mặt đạo đức”.

Zitron chỉ ra rằng phải mất tới ba năm để xây dựng một trung tâm dữ liệu do thiếu thép, lao động, sự phản đối địa phương và cơ sở hạ tầng điện chậm. Các công ty AI đang mua và tích trữ chip xử lý AI đắt tiền để dự trữ cho các trung tâm dữ liệu khi mở cửa. Với chip mới ra mắt hàng năm, chip dự trữ có nguy cơ lỗi thời trước khi được đưa vào sử dụng. Những chi phí cơ sở hạ tầng này ảnh hưởng đến người tiết kiệm hưu trí vì chúng quyết định liệu các công ty có thể tăng trưởng để đáp ứng định giá hay không.

Zitron cũng chỉ ra mối quan hệ tài chính chặt chẽ giữa các công ty AI, ngay cả giữa các đối thủ, làm tăng rủi ro cho quỹ hưu trí nếu AI thất bại. Ví dụ, Google, công ty tiếp thị chatbot Gemini cho người tiêu dùng và doanh nghiệp, đã chi hàng trăm tỷ USD cho AI, và theo báo cáo, vào tháng 4 đã đầu tư tới 40 tỷ USD vào đối thủ Anthropic.

Lời khuyên cho nhà đầu tư hưu trí

Omri Even-Tov, giáo sư kế toán tại Trường Kinh doanh Haas của Đại học California Berkeley, cho biết nhiều quỹ chỉ số đầu tư nặng vào các công ty đã đầu tư toàn lực vào AI như Nvidia, Google, Meta, Microsoft và Amazon, chiếm hơn 40% chỉ số S&P 500. Hiệu suất thị trường chứng khoán mạnh mẽ của các công ty này trong những năm gần đây đã làm tăng tiền tiết kiệm hưu trí của nhiều người Mỹ. Tuy nhiên, Even-Tov nói: “Chỉ mua thị trường không đa dạng hóa như bạn nghĩ.” Nếu AI là bong bóng vỡ, việc nắm giữ cổ phiếu dài hạn thay vì bán hoảng loạn là hợp lý. “Chúng ta sẽ thấy các chỉ số quay trở lại mức cũ và cao hơn,” ông nói.

Ngay cả khi AI chứng minh được tính chuyển đổi, sự trỗi dậy của các công ty AI khổng lồ có thể buộc các nhà đầu tư thông thường phải xem xét lại mức độ đa dạng hóa thực sự của các tài khoản hưu trí “đa dạng hóa” của họ.

Theo The Mercury News

Ảnh: Kampus Production / Pexels