Iran và Mỹ đã tiến hành các cuộc tấn công lẫn nhau ở Vịnh Ba Tư, làm dấy lên lo ngại rằng lệnh ngừng bắn mong manh giữa hai nước đang bị phá vỡ. Vụ việc bắt đầu từ ngày 26/6, khi Mỹ tấn công các cơ sở tên lửa, máy bay không người lái và radar của Iran, được cho là đáp trả một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran nhằm vào một tàu chở hàng ở eo biển Hormuz.

Các cuộc tấn công và đổ lỗi

Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết các cuộc tấn công mới nhất của Mỹ nhằm vào các kho chứa tên lửa và máy bay không người lái của Iran, cùng các vị trí radar ven biển, là để đáp trả "hành vi gây hấn vô cớ đối với tàu thương mại của lực lượng Iran" mà "rõ ràng đã vi phạm lệnh ngừng bắn". Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đó đã lên án cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran vào tàu chở hàng, gọi đó là "sự vi phạm ngừng bắn ngu ngốc".

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã đưa ra cảnh báo trực tiếp, đăng trên X rằng "bạo lực sẽ được đáp trả bằng bạo lực" nếu Iran thực hiện bất kỳ cuộc tấn công nào tiếp theo. Vài phút sau, vào sáng thứ Bảy (27/6) theo giờ Iran, truyền hình nhà nước Iran đưa tin Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã tấn công các mục tiêu của Mỹ ở khu vực Vịnh Ba Tư để trả đũa các cuộc tấn công của Mỹ. IRGC cảnh báo: "Nếu hành động gây hấn lặp lại, phản ứng của chúng tôi sẽ rộng hơn thế này".

Truyền hình nhà nước Iran, dẫn một phóng viên tại thành phố cảng Sirik ở miền nam, cho biết một vụ nổ đã được nghe thấy vào đêm thứ Sáu (26/6) tại cầu tàu Taheroui. Một nguồn tin quân sự giấu tên cho biết vụ nổ do một vật thể đạn đạo va chạm trong khu vực. Hãng thông tấn Mehr đưa tin sau vụ nổ: "Cảng Sirik hoạt động bình thường và không có thiệt hại nào được báo cáo đối với thiết bị hoặc cơ sở vật chất của nó".

Phản ứng từ Bahrain và các bên liên quan

Vào thứ Bảy (27/6), Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố đã tấn công các mục tiêu liên quan đến lực lượng Mỹ để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ vào bờ biển phía nam nước này, mà họ cho là vi phạm Hiến chương Liên Hợp Quốc và bản ghi nhớ giữa hai nước. Iran không xác định mục tiêu hoặc vị trí của chúng trong tuyên bố. Tuy nhiên, không lâu sau tuyên bố của Tehran, Bahrain lên án các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran vào lãnh thổ của mình, theo hãng thông tấn nhà nước Bahrain. Bahrain mô tả vụ tấn công là "một sự vi phạm nghiêm trọng chủ quyền và luật pháp quốc tế" và bảo lưu toàn quyền bảo vệ chủ quyền và an ninh của mình.

Thỏa thuận ngừng bắn mong manh

Các cuộc đấu súng đã làm dấy lên câu hỏi liệu Bản ghi nhớ (MoU) ngày 17/6 giữa Mỹ và Iran có được duy trì hay không. Mỗi bên đều cáo buộc bên kia vi phạm thỏa thuận, vốn bao gồm lệnh ngừng bắn. Bản ghi nhớ không phải là thỏa thuận cuối cùng mà được coi là tiền đề cho các cuộc đàm phán tiếp theo, bao gồm cả vấn đề lưu thông qua eo biển Hormuz, một tuyến đường thủy quan trọng cho thương mại toàn cầu. Iran đã cảnh báo các tàu không được vào hoặc rời Vịnh Ba Tư qua eo biển nếu không có sự cho phép, nhưng các tàu vẫn tiếp tục di chuyển, một số sử dụng tuyến đường không được Tehran cho phép.

Bất chấp căng thẳng gần đây, giá dầu đã giảm mạnh với hy vọng giao thông qua eo biển Hormuz sẽ tiếp tục phục hồi. Tuy nhiên, vụ tấn công hôm thứ Năm (25/6) vào tàu thương mại mang cờ Singapore, Ever Lovely, đã làm bùng phát lại căng thẳng giữa Mỹ và Iran. Cuộc pháo kích của Israel vào Lebanon – vi phạm các điều khoản của bản ghi nhớ – cũng đã đẩy thỏa thuận vào tình thế nguy hiểm. Tuy nhiên, vào thứ Sáu (26/6), sau các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian, Israel và Lebanon đã ký một "thỏa thuận khung" mà Washington cho là nhằm chấm dứt "vòng xoáy xung đột bất tận".

Các biện pháp bảo vệ hạt nhân

Người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi đã cảnh báo rằng bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào giữa Mỹ và Iran cũng cần có các biện pháp bảo vệ mạnh mẽ để đảm bảo Tehran không chế tạo vũ khí hạt nhân. Chương trình hạt nhân của Iran vẫn là một điểm mấu chốt, với Tehran và Washington đưa ra những tuyên bố trái ngược về việc liệu các thanh sát viên có được trở lại các cơ sở của Iran hay không. "Chính phủ Iran đã tuyên bố khá rõ ràng rằng đây không phải là ý định của họ", Grossi nói về việc phát triển vũ khí hạt nhân. "Nhưng tất nhiên, ý định là chưa đủ. Chúng tôi phải có một hệ thống xác minh rất mạnh mẽ... càng sớm càng tốt". Thỏa thuận tạm thời quy định rằng kho dự trữ uranium làm giàu của Iran – ước tính trước chiến tranh là 440kg (970lb), làm giàu đến 60% – nên được "pha loãng" dưới sự giám sát của IAEA.

Theo Al Jazeera

Ảnh: Alexander Popovkin / Pexels