Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi ngày 26/6 tuyên bố cần một 'hệ thống xác minh rất mạnh' để giám sát chương trình hạt nhân Iran, khi Mỹ và Iran đưa ra những tuyên bố mâu thuẫn về đàm phán ngừng bắn. Grossi nhấn mạnh rằng việc đảm bảo Iran không thể phát triển vũ khí hạt nhân là mục tiêu chính của thỏa thuận ngừng bắn sơ bộ với Mỹ.

IAEA kêu gọi tiếp cận toàn bộ các cơ sở hạt nhân Iran

Phát biểu với các phóng viên, Grossi cho biết: 'Chính phủ Iran đã khẳng định rõ ràng rằng phát triển vũ khí hạt nhân không phải là ý định của họ, nhưng tất nhiên ý định là chưa đủ. Để có sự chắc chắn, chúng ta cần một hệ thống xác minh rất mạnh càng sớm càng tốt.' Ông nhấn mạnh IAEA không đánh giá ý định mà cũng không thể chấp nhận mọi thứ theo bề nổi, và phải xác minh ở mọi nơi.

Việc thanh sát các cơ sở hạt nhân Iran, vốn bị Mỹ và Israel tấn công trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày vào tháng 6 năm ngoái, đã trở thành điểm bất đồng chính khi Washington và Tehran tiếp tục đàm phán để đạt được thỏa thuận hòa bình lâu dài dựa trên bản ghi nhớ 14 điểm được ký hồi đầu tháng này.

Iran chưa cho phép tiếp cận các cơ sở bị ném bom

Tehran đã đình chỉ hợp tác với IAEA sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel năm ngoái. Đến tháng 9, Iran đồng ý cho phép thanh sát viên trở lại, và các quan chức IAEA đã đến thăm các cơ sở hạt nhân trong nước. Tuy nhiên, Iran vẫn chưa cho phép tiếp cận các cơ sở hạt nhân bị ném bom, và kho dự trữ uranium làm giàu của nước này vẫn chưa được kiểm kê.

Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi ngày 24/6 cho biết việc tiếp cận các cơ sở và vật liệu hạt nhân bị tấn công sẽ được xem xét và giải quyết 'trong khuôn khổ một thỏa thuận cuối cùng' với Mỹ. Ông nói rằng các cuộc thanh sát của Liên Hợp Quốc phụ thuộc vào việc Mỹ có 'hành động thực tế trong việc chấm dứt mọi lệnh trừng phạt'. Mỹ khẳng định điều này không đúng.

'Cuộc chiến tuyên bố' giữa Mỹ và Iran

Cả Mỹ và Iran đều đưa ra những tuyên bố mâu thuẫn về vấn đề này khi tiếp tục các cuộc đàm phán nhằm đạt được lệnh ngừng bắn dài hạn. Mỹ tuyên bố rằng các cuộc thanh sát đã được thỏa thuận đầy đủ trong bản ghi nhớ và các cuộc đàm phán sau đó; Iran nói rằng thảo luận về chủ đề này vẫn còn hạn chế.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bác bỏ 'những phản đối và tuyên bố sai sự thật' của Tehran và tuyên bố Iran đã đồng ý 'kiểm tra hạt nhân ở cấp độ cao nhất'. Grossi lưu ý rằng 'một cuộc chiến tuyên bố' đang diễn ra, nhưng chỉ ra rằng bản ghi nhớ đã nêu rõ phần hạt nhân của thỏa thuận sẽ 'do IAEA giám sát'. Ông nói thêm: 'Công việc kỹ thuật đã bắt đầu và chúng tôi hy vọng sẽ có mặt ở đó sớm.'

Về thời gian, Grossi cho biết 'không quan trọng nếu chúng tôi đến trong một tuần hay hai tuần' và chỉ ra rằng bản ghi nhớ có nhiều yếu tố ngoài vấn đề hạt nhân. Bộ Ngoại giao Iran ngày 26/6 một lần nữa bác bỏ các cáo buộc liên quan đến chương trình hạt nhân, khẳng định chương trình này 'hòa bình' và cáo buộc Mỹ và Israel bịa đặt, đồng thời kêu gọi các nước thành viên Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh hợp tác với Tehran để thiết lập khu vực phi vũ khí hạt nhân ở Tây Á.

Theo Al Jazeera

Ảnh: rabedirkwennigsen / Pixabay