Chiến tranh Mỹ - Iran rơi vào bế tắc chiến lược, cả hai phía cùng bị bào mòn

Theo Al Jazeera, ngày 7/8/2026, cuộc chiến Mỹ - Iran kéo dài 40 ngày rơi vào bế tắc chiến lược, không bên nào giành được chiến thắng quyết định. Mỹ giữ ưu thế quân sự nhưng chuyển sang tác chiến chọn lọc; Iran chặn được kết cục nhanh nhưng chịu tổn thất kinh tế - quân sự trên diện rộng.

Chiến tranh Mỹ - Iran: Vì sao hai bên cùng bị bào mòn?

Ông Hassan Al-Barari, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Jordan, cho rằng cuộc chiến vừa qua đã tạo ra sự bào mòn lẫn nhau. Mỹ giữ được ưu thế quân sự dù chi phí tác chiến cao, còn Iran ngăn được kết cục nhanh nhưng hứng chịu tổn thất lớn về kinh tế và quân sự. Ông nhấn mạnh việc nói một bên giành chiến thắng hoàn toàn là xa rời thực tế.

Theo ông Al-Barari, việc mô tả năng lực Iran là vô hạn không chính xác, còn nhận định Mỹ đã bào mòn phần lớn kho vũ khí cũng cần được kiểm chứng. Các báo cáo của Mỹ chủ yếu đề cập kho vũ khí dành riêng cho mặt trận đối đầu với Iran, không phải toàn bộ tiềm lực quân sự nước này. Nếu Mỹ mở chiến dịch quy mô lớn kéo dài nhiều tháng, nước này sẽ phải điều chuyển đạn dược từ các khu vực khác trên thế giới, có thể ảnh hưởng tới sự hiện diện quân sự bên ngoài khu vực xung đột, nhưng không có nghĩa Mỹ mất khả năng triển khai chiến dịch rộng hay thực hiện đòn tấn công mới.

Vị giáo sư cũng nhấn mạnh Mỹ vẫn sở hữu năng lực hủy diệt lớn, đủ sức nhắm vào những cơ sở chưa từng bị không kích như nhà máy khử mặn, cơ sở năng lượng. Về phía Iran, khả năng trụ vững suốt cuộc chiến và việc giới lãnh đạo không bị bẻ gãy ý chí đã ngăn Mỹ đạt được kết thúc nhanh, góp phần làm hao mòn một phần kho vũ khí Mỹ dành cho mặt trận này, dù khó định lượng chính xác.

Ông Al-Barari lưu ý hệ quả của cuộc chiến không chỉ dừng ở Mỹ, mà còn lan sang Israel. Theo ông, Israel đang đối mặt tình trạng thiếu tên lửa đánh chặn, khiến bầu trời Tel Aviv có thể trở nên dễ bị tấn công hơn trước tên lửa Iran. Quy mô kho tên lửa Iran còn lại đến nay vẫn chưa được biết rõ.

Mỹ điều chỉnh chiến thuật sau 40 ngày tác chiến ra sao?

Đại tá Nidal Abu Zeid, chuyên gia quân sự, cho biết Mỹ đã tiến hành đánh giá quân sự sau 40 ngày tác chiến, từ đó chuyển từ các chiến dịch quy ước quy mô lớn sang cái ông gọi là 'tác chiến chọn lọc'. Cách đánh này dựa trên mục tiêu cụ thể và nỗ lực tình báo kết hợp giữa không quân với tên lửa chính xác, giúp hạ nhiệt leo thang nhưng vẫn duy trì sức ép quân sự.

Theo ông Abu Zeid, học thuyết tác chiến đa lĩnh vực của Mỹ chưa được áp dụng trọn vẹn trong giai đoạn đầu, buộc giới quân sự Mỹ đánh giá lại hiệu quả và tìm kiếm phương thức phù hợp hơn với cuộc đối đầu với Iran. Ưu thế vượt trội gồm năng lực lục quân, hải quân, không quân, không gian mạng và vũ trụ không mang lại kết quả như kỳ vọng trước những biện pháp phi truyền thống của Iran.

Các chiến dịch kéo dài cũng khiến kho tên lửa, đặc biệt là tên lửa đánh chặn, bị bào mòn. Điều này thúc đẩy Mỹ tìm kiếm biện pháp quân sự sáng tạo hơn, có thể chuyển hóa thành lợi ích chính trị, thậm chí củng cố công thức 'không bên nào thắng, không bên nào thua'.

Ông Abu Zeid nhận định cuộc đối đầu đã chạm tới trạng thái được các nghiên cứu quân sự gọi là bế tắc chiến lược: đường cong leo thang lên đỉnh nhưng không bên nào đủ sức áp đặt kết cục quân sự hoặc nhượng bộ chính trị. Do đó, cuộc chiến vẫn bỏ ngỏ và nghiêng về một cuộc chiến tranh tiêu hao, trong đó các lựa chọn leo thang trực tiếp ngày càng thu hẹp.

Bản thân mô hình ảnh hưởng của Iran cũng đổi thay: các công cụ truyền thống và lực lượng ủy nhiệm khu vực mờ dần, trong khi nước này tập trung vào eo biển Hormuz và phần năng lực tên lửa còn lại như lá bài gây sức ép chủ lực trong cuộc đối đầu với Mỹ.

Bản đồ không kích của Mỹ vào Iran thay đổi thế nào?

Nhà báo Salam Khadr của Al Jazeera cho biết, giai đoạn đầu sau khi cuộc chiến lớn dừng lại, các đòn không kích của Mỹ tập trung vào vùng ven biển Iran nhằm thu hẹp khả năng đe dọa hàng hải tại eo biển Hormuz, với mục tiêu là radar và các vị trí quân sự ven biển. Phạm vi sau đó mở rộng vào sâu lãnh thổ Iran, các cuộc không kích tiếp diễn khoảng 14 ngày, chuyển từ ven biển sang các mục tiêu ở Shiraz, Yazd và Khuzestan.

Lần đầu tiên kể từ khi bản ghi nhớ được ký, đòn đánh đã vươn tới phía bắc và tây bắc Iran, gồm tỉnh Gilan giáp Azerbaijan và tỉnh Tây Azerbaijan. Theo Salam Khadr, đây là nỗ lực của Mỹ nhằm tập kích các vị trí bị nghi có hệ thống phòng không hoặc trụ sở Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.

Những đòn không kích sau đó siết chặt hơn vào các đảo của Iran tại eo biển Hormuz, gồm Lark, Qeshm, Abu Musa, Kish và Lavan. Các khu vực ven biển làm nhiệm vụ hậu cần cho những đảo này, như Sirik và Jask, cũng nằm trong tầm ngắm.

Sự thay đổi quân sự diễn ra cùng lúc với việc Mỹ duy trì thứ Tổng thống Mỹ Donald Trump gọi là 'cơn giận kinh tế', thông qua phong tỏa hải quân đối với Iran, đặc biệt tại cảng Chabahar. Các tàu khu trục Mỹ tiếp tục chặn tàu thuyền hướng tới hoặc rời khỏi các cảng của Iran.

Cũng theo nhà báo Salam Khadr, Mỹ vẫn duy trì hiện diện quân sự trong khu vực với các phương tiện chủ lực sau:

Lực lượng này tạo cho Mỹ khả năng triển khai chiến dịch đặc biệt hoặc can thiệp bất ngờ khi cần.

Ảnh: Serhii Bondarchuk / Pexels