Cuộc chiến tranh Mỹ-Iran, bắt đầu từ ngày 28/02/2026, đã gây ra những tác động sâu rộng đến an ninh khu vực Vùng Vịnh, buộc các nước thành viên GCC phải tìm kiếm các đối tác an ninh mới bên cạnh Mỹ. Theo các nhà phân tích, làn sóng đa dạng hóa này sẽ còn gia tăng trong bối cảnh Tehran và Washington đang tiến hành đàm phán hướng tới một thỏa thuận lâu dài.

Các cuộc tấn công của Iran và hệ quả đối với GCC

Kể từ khi chiến tranh nổ ra, các cuộc tấn công của Iran đã nhắm vào các căn cứ quân sự có lính Mỹ đồn trú, cũng như các địa điểm dân sự như sân bay, cơ sở năng lượng và khách sạn ở một số nước Vùng Vịnh. Ngay cả sau khi Tehran và Washington đạt được Biên bản ghi nhớ (MoU) nhằm chấm dứt chiến tranh hồi đầu tháng 7/2026, quân đội Iran do Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) dẫn đầu vẫn phóng tên lửa và máy bay không người lái vào các mục tiêu ở Bahrain và Kuwait trong các cuộc đụng độ với Mỹ.

Anna Jacobs Khalaf, thành viên không thường trú tại Viện Nghiên cứu các quốc gia Ả Rập Vùng Vịnh, nhận định cuộc chiến Mỹ-Iran và sự trả đũa của Tehran, bao gồm việc phong tỏa eo biển Hormuz, đã tạo ra một “cuộc khủng hoảng an ninh chưa từng có” đối với các thành viên GCC. Bà cho biết: “Cuộc chiến tranh của Mỹ và Israel nhằm vào Iran và tác động tiêu cực to lớn của nó đối với các quốc gia Vùng Vịnh đã thuyết phục một số thủ đô trong khu vực rằng họ muốn chuyển khỏi cấu trúc an ninh lấy Mỹ làm trung tâm”.

Đa dạng hóa đối tác an ninh: Xu hướng tất yếu

Ngay cả trước chiến tranh, Saudi Arabia đã ký một hiệp ước quốc phòng với Pakistan, một liên minh có thể mở rộng sang các nước khác trong khu vực. Trong nhiều năm, các quốc gia Vùng Vịnh đã mua hệ thống phòng thủ từ một số nước châu Âu, đồng thời duy trì quan hệ hữu nghị với Nga và Trung Quốc – một cách tiếp cận mà các chuyên gia cho rằng sẽ được củng cố bởi cuộc xung đột.

Bà Jacobs Khalaf nhấn mạnh việc tìm kiếm các đối tác an ninh mới không nhằm thay thế Mỹ: “Trọng tâm của các nước như Saudi Arabia là cân bằng quyền lực trong khu vực và đẩy lùi cả Iran lẫn Israel. Điều này không có nghĩa là thay thế Mỹ bằng Pakistan; nó có nghĩa là đa dạng hóa quan hệ đối tác và thiết lập các nền tảng như nhóm bốn bên gồm Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Pakistan. Nó cũng có nghĩa là phát triển năng lực phòng thủ trong nước và giành nhiều quyền tự chủ hơn trong khu vực”.

Annelle Sheline, nghiên cứu viên tại Viện Quincy về Quản lý Nhà nước có trách nhiệm, cũng cho rằng các nước GCC sẽ tìm cách “đa dạng hóa” liên minh an ninh và thắt chặt quan hệ với Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ và châu Âu. Bà Sheline nhận định: “Tôi nghi ngờ rằng Vùng Vịnh sẽ muốn duy trì quan hệ an ninh với Mỹ, nhưng họ sẽ không còn muốn ở vị trí phải phụ thuộc vào Mỹ”. Bà chỉ ra rằng sự hiện diện của quân đội Mỹ trong khu vực không những không ngăn chặn được các cuộc tấn công của Iran, mà còn khiến các căn cứ quân sự này trở thành mục tiêu.

Hàn gắn quan hệ với Iran: Một cách tiếp cận mới

Bất chấp sự tức giận về các cuộc tấn công của Iran, các nước Vùng Vịnh vẫn duy trì các kênh liên lạc với Tehran, thậm chí ở cấp độ an ninh. Một số nước GCC đang tiến tới hàn gắn quan hệ và thắt chặt quan hệ kinh tế với quốc gia láng giềng bên kia Vịnh. Một số chuyên gia cho rằng đầu tư có thể là biện pháp răn đe hiệu quả hơn vũ khí. Bà Sheline giải thích: “Các quốc gia Vùng Vịnh có thể thử một cách tiếp cận khác, theo đó họ cố gắng khiến Iran phải trả giá đắt hơn nếu tấn công họ trong tương lai bằng cách gắn kết chặt chẽ hơn với Iran, chẳng hạn như thông qua cơ sở hạ tầng điện”.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance, trong một cuộc phỏng vấn gần đây với UnHerd, đã ám chỉ đến chiến lược này, nhấn mạnh rằng các nước Vùng Vịnh hoan nghênh MoU giữa Washington và Tehran. Ông Vance cho biết: “Người UAE – cho đến nay là quốc gia diều hâu nhất, thân Israel nhất trong GCC – đang có những cuộc trò chuyện với người Iran chưa từng có trước đây, bao gồm cả với IRGC, về nhiều loại ưu đãi kinh tế”.

Vai trò của Israel và tương lai an ninh khu vực

Bên cạnh Iran, nhiều nước Vùng Vịnh cũng coi các chính sách bành trướng và chiến dịch quân sự của Israel là mối đe dọa. Năm 2025, Israel đã ném bom thủ đô Doha của Qatar trong nỗ lực tiêu diệt các thủ lĩnh Hamas trong bối cảnh Mỹ làm trung gian hòa giải ngừng bắn ở Gaza. Tổng thống Donald Trump cho biết ông “rất không hài lòng” về các cuộc tấn công vào Qatar – một đồng minh lớn ngoài NATO của Mỹ – và phủ nhận việc phê duyệt hay biết trước về cuộc tấn công.

Bà Jacobs Khalaf nhận định: “Nhiều quốc gia Vùng Vịnh cảm thấy rất bị đe dọa bởi thái độ ngày càng hung hăng của Israel trong khu vực. Sự tàn phá của Israel ở Gaza kể từ ngày 7/10, việc củng cố và mở rộng chiếm đóng các vùng đất của Palestine, cũng như các cuộc tấn công vào lãnh thổ Lebanon và Syria là vô cùng đe dọa và không thể chấp nhận được đối với tất cả các quốc gia Vùng Vịnh, ngay cả những nước đã bình thường hóa quan hệ với Israel”.

Trong khi đó, nội bộ Mỹ và Israel có những tính toán riêng. Một số đồng minh của Israel ở Washington đã vận động chống lại các nỗ lực ngoại giao và nhấn mạnh sự cần thiết phải cho phép Israel tiếp tục các chiến dịch quân sự. Tuy nhiên, chính quyền Trump đã ủng hộ một thỏa thuận riêng giữa Lebanon và Israel, thỏa thuận này thực tế trao cho Israel quyền tự do hành động ở Lebanon cho đến khi Hezbollah giải giáp. Bà Sheline cho rằng nếu thỏa thuận ngừng bắn dẫn đến một thỏa thuận toàn diện với Iran, Mỹ cuối cùng có thể rút khỏi Trung Đông, nhưng Israel có thể đóng vai trò phá hoại để duy trì căng thẳng và kéo Mỹ trở lại cuộc chiến.

Theo Al Jazeera

Ảnh: tprzem / Pixabay