Ngày 24/6, Hội nghị thương mại nông sản Việt Nam-Trung Quốc lần đầu tiên được tổ chức tại TP.HCM, với sự tham gia của Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Báo Nông nghiệp và Môi trường, Tổng lãnh sự quán Trung Quốc tại TP.HCM và Hiệp hội Doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam. Sự kiện đánh dấu bước chuyển trong quan hệ hợp tác nông nghiệp song phương, từ thương mại đơn thuần sang xây dựng chuỗi cung ứng toàn diện.

Kết quả ấn tượng từ xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc

Theo số liệu tại hội nghị, Trung Quốc hiện là thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam. Dự kiến kim ngạch thương mại song phương sẽ vượt 290 tỷ USD vào năm 2025. Riêng quý I/2026, xuất khẩu nông sản và thực phẩm của Việt Nam sang Trung Quốc tăng 37,4%, gấp 6 lần tốc độ tăng trưởng chung.

Trong lĩnh vực rau quả, Việt Nam là nhà cung cấp lớn thứ hai cho thị trường Trung Quốc, chiếm 22,55% thị phần. Kim ngạch xuất khẩu rau quả sang thị trường này đạt 5,5 tỷ USD, tương đương 64% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam.

Sầu riêng là mặt hàng nổi bật, với hơn 3 triệu tấn sầu riêng tươi và gần 190.000 tấn sầu riêng đông lạnh được xuất khẩu sang Trung Quốc giai đoạn 2021-2025. Dù có mặt tại hàng chục thị trường, hơn 95% sản lượng sầu riêng xuất khẩu của Việt Nam vẫn tiêu thụ tại Trung Quốc. Tương tự, mít Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc chiếm khoảng 99% tổng sản lượng hơn 3,2 triệu tấn.

Chất lượng và chuỗi cung ứng là chìa khóa cạnh tranh

Ông Nguyễn Minh Vũ, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, nhận định trong bối cảnh xu hướng tiêu dùng xanh, an toàn và thông minh gia tăng, tiềm năng hợp tác giữa hai nước còn rất lớn. Ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho biết hai nước đã ký nhiều nghị định thư cho các mặt hàng như sầu riêng, mít, chuối, dừa, chanh leo, khoai lang, rau câu và sầu riêng đông lạnh. Các bên đang đàm phán điều kiện xuất khẩu cho nhãn, vải, chôm chôm, xoài, thanh long và cam quýt.

Tuy nhiên, thị trường nhập khẩu đang đặt ra yêu cầu ngày càng khắt khe về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, nhà máy đóng gói, bảo vệ môi trường và giảm phát thải carbon. Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, nhấn mạnh điều này buộc doanh nghiệp Việt phải thay đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang tích hợp chuỗi cung ứng, từ xuất khẩu theo nhu cầu ngắn hạn sang đáp ứng tiêu chuẩn thị trường dài hạn. Trước đây, xuất khẩu chủ yếu dựa vào sản lượng và vị trí địa lý, nay cần chuyển sang mô hình cạnh tranh dựa trên chất lượng, an toàn và minh bạch.

Ông Đinh Cao Khu, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty Thực phẩm Xuất khẩu Đồng Giao (DOVECO), cho rằng tiềm năng tăng trưởng lớn nhất của ngành rau quả trong những năm tới không nằm ở trái cây tươi mà ở sản phẩm chế biến có giá trị gia tăng cao. Ông đề xuất đẩy mạnh phát triển vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn để đảm bảo truy xuất nguồn gốc, chất lượng đồng nhất và nguồn cung ổn định, đồng thời tăng cường hợp tác trong logistics, kho lạnh, chế biến và phân phối.

Giải pháp tháo gỡ rào cản và thúc đẩy hợp tác

Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là quy trình đánh giá và phê duyệt mã số vùng trồng, nhà máy đóng gói. Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Vina T&T, đề nghị Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) tăng cường kiểm tra trực tuyến đối với các vùng trồng và nhà máy đã nộp hồ sơ, đồng thời xem xét cơ chế phối hợp với các tổ chức kiểm định uy tín tại Việt Nam để rút ngắn thời gian thẩm định.

Doanh nghiệp cũng kiến nghị thiết lập cơ chế “luồng xanh” thông quan, giảm tỷ lệ kiểm tra thực tế tại cửa khẩu để đảm bảo chất lượng và độ tươi của nông sản. Bên cạnh đó, cơ quan kiểm dịch hai nước cần sớm xây dựng hệ thống dữ liệu chung về mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói để doanh nghiệp dễ dàng tra cứu và cập nhật.

Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam, ông Hà Vĩ, nhấn mạnh vai trò của hải quan thông minh, cửa khẩu thông minh và công nghệ truy xuất nguồn gốc trong việc nâng cao hiệu quả thông quan, giảm chi phí logistics và tăng tính minh bạch của chuỗi cung ứng. Ông đề nghị hai bên thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong sản xuất nông nghiệp, tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp chế biến và logistics để nâng cao khả năng phục hồi và sức cạnh tranh của toàn chuỗi.

Theo Vietnam

Ảnh: Galib Rahman Nadim / Pexels