Ngành gạo Thái Lan đang đối mặt với 'Twin Crisis' (khủng hoảng kép) khi vừa chịu áp lực từ chiến tranh Trung Đông và El Niño, vừa bị cạnh tranh gay gắt từ Ấn Độ và Việt Nam. Krungthai COMPASS dự báo xuất khẩu gạo năm 2026 có thể giảm 15% xuống còn 6,7 triệu tấn, trước khi phục hồi nhẹ lên 7,2 triệu tấn vào năm 2027.

Chiến tranh Trung Đông khiến xuất khẩu gạo Thái Lan sụt giảm ngay lập tức

Tác động từ xung đột tại Trung Đông đã thể hiện rõ qua số liệu xuất khẩu. Trong 4 tháng đầu năm 2026 (tháng 1-4), Thái Lan chỉ xuất khẩu được 2,2 triệu tấn gạo, giảm 9% so với cùng kỳ năm trước. Nguyên nhân chính đến từ thị trường Iraq – một trong những khách hàng lớn của Thái Lan, chiếm khoảng 1 triệu tấn mỗi năm (tương đương 13% tổng xuất khẩu năm 2025). Tuy nhiên, trong 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sang Iraq chỉ đạt 0,1 triệu tấn, giảm 75% so với mức 0,4 triệu tấn cùng kỳ năm ngoái. Kể từ tháng 3/2026, Thái Lan hầu như không xuất khẩu gạo sang Iraq do vấn đề vận chuyển và đóng cửa tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz, làm gián đoạn logistics trong khu vực.

Khủng hoảng kép: Cung và cầu cùng gây áp lực

Theo báo cáo của Krungthai COMPASS, từ nửa cuối năm 2026 đến năm 2027, Thái Lan sẽ chịu áp lực đồng thời từ cả hai phía: khủng hoảng nhu cầu (Demand Crisis) do sức mua và khả năng cạnh tranh suy giảm, và khủng hoảng nguồn cung (Supply Crisis) do sản lượng có xu hướng giảm vì chi phí sản xuất tăng và hạn hán. Khi hai yếu tố này xảy ra đồng thời, xuất khẩu gạo Thái Lan sẽ khó phục hồi.

Về phía nguồn cung, rủi ro chính đến từ giá phân bón tăng cao do chiến tranh Trung Đông. Thái Lan phụ thuộc tới 95% lượng phân bón hóa học nhập khẩu, khiến chi phí sản xuất rất nhạy cảm với giá phân bón thế giới. Krungthai COMPASS ước tính nếu giá phân bón tăng 30-50%, nông dân có xu hướng giảm sử dụng phân bón, dẫn đến năng suất giảm và tổng sản lượng lúa cả nước có thể giảm khoảng 1,5-2,5%. Ngoài ra, Thái Lan có khả năng hứng chịu El Niño từ nửa cuối năm 2026 đến nửa đầu năm 2027, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước, ảnh hưởng đến tổng sản lượng, chất lượng và năng suất lúa.

Cạnh tranh từ Ấn Độ và đồng Baht mạnh đe dọa thị phần

Về phía nhu cầu, thị trường xuất khẩu đang cạnh tranh khốc liệt hơn. Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) dự báo năm 2026, Ấn Độ sẽ xuất khẩu khoảng 25 triệu tấn gạo, tăng 6% so với năm trước nhờ sản lượng cao và tồn kho lớn. Dù Ấn Độ cũng chịu ảnh hưởng của El Niño, nhưng mùa mưa đến sớm hơn bình thường giúp nhiều khu vực vẫn canh tác được, khiến Ấn Độ ít bị ảnh hưởng hơn các nước châu Á khác và duy trì khả năng cạnh tranh về giá.

Đồng thời, Thái Lan chịu áp lực từ đồng Baht có xu hướng mạnh lên. Hiệp hội các nhà xuất khẩu gạo Thái Lan ước tính, mỗi khi Baht tăng giá 1 Baht, giá xuất khẩu gạo Thái Lan tăng thêm khoảng 15 USD/tấn, khiến gạo Thái đắt hơn so với đối thủ, đặc biệt là Ấn Độ và Việt Nam. Krungthai COMPASS cũng chỉ ra rằng, sự thay đổi tỷ giá Baht có tương quan với khối lượng xuất khẩu gạo Thái Lan ở mức khoảng 0,6, phản ánh nếu Baht tiếp tục mạnh, Thái Lan có nguy cơ mất thị phần.

Dự báo xuất khẩu gạo Thái Lan 2026-2027: Kịch bản lạc quan và bi quan

Krungthai COMPASS dự báo năm 2026, Thái Lan xuất khẩu khoảng 6,7 triệu tấn gạo, giảm 15% so với năm trước. Năm 2027, xuất khẩu có thể phục hồi lên 7,2 triệu tấn, tăng 7%. Tuy nhiên, trong kịch bản xấu nhất (chiến tranh kéo dài, El Niño mạnh, giá phân bón tăng cao), xuất khẩu có thể giảm xuống còn 6,3 triệu tấn năm 2026 và tiếp tục giảm xuống 6,1 triệu tấn năm 2027. Ngược lại, nếu tình hình cải thiện nhanh và El Niño không quá mạnh, Thái Lan có thể xuất khẩu tới 7,6 triệu tấn năm 2026 và 7,7 triệu tấn năm 2027.

Giải pháp: Cạnh tranh bằng giá trị thay vì số lượng

Krungthai COMPASS cho rằng, trong dài hạn, ngành gạo Thái Lan không nên chỉ dựa vào xuất khẩu số lượng mà cần nâng cấp lên cạnh tranh dựa trên giá trị (Value-based Competition) thông qua phát triển gạo chất lượng cao, gạo chỉ dẫn địa lý (GI), gạo tốt cho sức khỏe, gạo phát thải thấp, đồng thời tăng hiệu quả sản xuất và quản lý nước để giảm chi phí và duy trì khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới. Dù năm 2027 xuất khẩu có cơ hội phục hồi một phần, nhưng dưới áp lực từ chiến tranh, El Niño, chi phí sản xuất và cạnh tranh từ các nước, ngành gạo Thái Lan sẽ còn đối mặt với nhiều thách thức ít nhất trong giai đoạn 2026-2027.

Theo pptvhd36

Ảnh: Wolfgang Weiser / Pexels