Năm mắt xích chính gồm nhà vườn; cò và thương lái; vựa và kho đóng gói có mã; doanh nghiệp xuất khẩu; nhà nhập khẩu và chợ đầu mối Trung Quốc. Cò là người môi giới dẫn mối giữa nhà vườn và người mua. Vựa là điểm thu gom cố định, nơi trái được lựa lại và đóng hàng. Sau khi lựa, hàng tách thành 3 luồng: xuất khẩu, tiêu thụ trong nước và hàng dạt. Trái được xếp loại theo trọng lượng, số múi, độ khô và khuyết tật. Giá và loại hàng thường chốt ngay lúc khui kiểm, tức là bổ vài trái mẫu tại vườn để xem cơm. Muốn vào luồng xuất khẩu chính ngạch, lô hàng phải đến từ vùng trồng có mã số. Xuất khẩu chính ngạch là bán qua cửa khẩu theo hợp đồng, có đủ hồ sơ hải quan và kiểm dịch. Mã số vùng trồng là mã định danh cấp cho một vùng trồng đã đăng ký, dùng để truy xuất nguồn gốc từng lô.
Thực chất chuỗi thu mua sầu riêng là gì?
Chuỗi thu mua sầu riêng là toàn bộ các lần mua đi bán lại một lô sầu riêng, tính từ lúc chốt mua tại vườn đến khi trái tới tay người mua cuối. Thị trường cuối chính của chuỗi là Trung Quốc. Theo Báo Đại biểu Nhân dân và Viet Nam News ngày 20/8/2026, nước này mua khoảng 70% sản lượng sầu riêng của tỉnh Đắk Lắk.
Trên báo chí, ba cụm từ chuỗi thu mua, chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị hay được dùng lẫn nhau, nhưng nghĩa không trùng. Chuỗi thu mua chỉ dòng mua bán và kiểm hàng giữa các bên. Chuỗi cung ứng nói thêm về vận chuyển, kho bãi và giao nhận. Chuỗi giá trị đi xa hơn: nó xét cách các bên liên kết với nhau và chia phần giá trị tạo ra.
Một lô hàng phải đổi chủ nhiều lần vì mỗi bên giữ một năng lực riêng. Nhà vườn không có kho đóng gói được cấp mã. Thương lái gom hàng từ nhiều vườn. Doanh nghiệp xuất khẩu đứng tên hợp đồng và lo kiểm nghiệm. Sau khi lựa, lô sầu riêng không đi theo một đường duy nhất mà tách thành ba luồng.
3 luồng hàng trong chuỗi: xuất khẩu, tiêu thụ trong nước và hàng dạt
Sau khi lựa, một lô sầu riêng chia thành 3 luồng: trái đạt chuẩn đi xuất khẩu, trái kém hơn bán trong nước, trái bị loại thành hàng dạt.
- Xuất khẩu: luồng này nhận trái đạt loại từ vùng trồng có mã, đóng tại cơ sở có mã và đã có kết quả kiểm nghiệm; người mua là doanh nghiệp xuất khẩu, sau đó đến nhà nhập khẩu. Theo Báo Điện tử Chính phủ ngày 10/8/2026, 7 tháng đầu năm 2026 cả nước thu hoạch 768.000 tấn và xuất khẩu 493.000 tấn sang hơn 20 quốc gia, tức lượng xuất khẩu bằng khoảng 64% lượng thu hoạch cùng kỳ.
- Tiêu thụ trong nước: luồng này nhận trái kém hơn và trái từ vườn không có mã, bán qua vựa, chợ và sạp bán lẻ. Theo Báo Điện tử Chính phủ, tại cuộc họp của Bộ Nông nghiệp và Môi trường ngày 8/5/2025, giá sầu riêng tiêu thụ trong nước được nêu là chỉ còn khoảng một phần tư giá xuất khẩu.
- Hàng dạt: đây là trái bị loại vì non, sâu, nứt, méo hoặc sai cỡ, thường bán ở chợ trong nước hoặc cho cơ sở tách múi, chế biến. Thông báo 421/TB-VPCP ngày 16/8/2026 của Văn phòng Chính phủ yêu cầu phát triển vùng sản xuất gắn với sơ chế, chế biến, tiêu thụ và xuất khẩu.
Luồng xuất khẩu là luồng dài nhất, đi qua nhiều mắt xích nhất.
Chuỗi thu mua sầu riêng gồm những mắt xích nào?
Chuỗi thu mua sầu riêng xuất khẩu gồm 5 mắt xích: nhà vườn; cò và thương lái; vựa và kho đóng gói có mã; doanh nghiệp xuất khẩu; nhà nhập khẩu, chợ đầu mối Trung Quốc và người mua cuối. Sầu riêng đi từ vườn đến tay người tiêu dùng Trung Quốc qua thương lái, qua kho đóng gói, qua thủ tục cửa khẩu của doanh nghiệp, rồi theo nhà nhập khẩu tới chợ và siêu thị.
Chuỗi ngắn lại khi nhà vườn bán thẳng cho doanh nghiệp, thường thông qua hợp tác xã. Sơ đồ dưới đây xếp 5 mắt xích theo đường đi của trái; vai trò của cò và thương lái được viết riêng ở phần về thương lái.
Mắt xích đầu tiên, cũng là nơi quyết định chất lượng lô hàng, là nhà vườn.
Nhà vườn: chuẩn bị lô hàng, chốt bán và giữ mã số vùng trồng
Nhà vườn là mắt xích đầu chuỗi. Họ chăm trái đến độ già thu hoạch, chọn người mua, chốt giá và giữ hồ sơ mã số vùng trồng để lô hàng đủ điều kiện xuất khẩu chính ngạch. Trước khi bán, nhà vườn cần nắm ngày ra hoa, tuổi trái và nhật ký canh tác. Việc chốt bán thường dùng giấy chốt, tiền đặt cọc hoặc hợp đồng.
Yêu cầu kiểm tra ở khâu này đến từ nghị định thư năm 2022 với Trung Quốc. Theo Báo Điện tử Chính phủ ngày 11/7/2022, vùng trồng đăng ký xuất khẩu phải có hệ thống quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Vùng trồng cũng phải áp dụng GAP, tức thực hành nông nghiệp tốt có ghi chép, giữ vườn sạch, cách xa nguồn ô nhiễm và thu gom ngay trái rụng, trái thối. Ngoài ra, vùng trồng phải làm chương trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), nghĩa là theo dõi sinh vật gây hại và phối hợp biện pháp hóa học, sinh học, canh tác để phòng trừ.
Ngày 22/5/2025, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật nêu rõ: "Được chấp thuận mã số chỉ là điều kiện đầu vào". Sau khi có mã, nhà vườn phải giữ đúng quy trình đã đăng ký với phía Trung Quốc. Nhà vườn chịu rủi ro bị hạ giá khi khui thấy trái non, và có thể mất đường xuất khẩu nếu vùng trồng vi phạm. Theo Thông báo 421/TB-VPCP ngày 16/8/2026, sầu riêng từ vùng trồng bị cảnh báo cadimi, một kim loại nặng, không được cấp phép xuất khẩu.
Hàng cắt xong được thương lái gom về vựa hoặc kho đóng gói để lựa lần nữa.
Vựa và kho đóng gói có mã: lựa trái, phân hạng, đóng thùng
Vựa và kho đóng gói có mã là nơi lô hàng được lựa lại, chia loại, đóng thùng và dán tem truy xuất trước khi giao cho doanh nghiệp xuất khẩu. Vựa thường chỉ thu gom rồi bán tiếp. Kho đóng gói có mã là cơ sở đã đăng ký và được Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC), cơ quan hải quan của nước nhập khẩu, phê duyệt.
Ở khâu này, người làm kho kiểm lại độ già, khuyết tật, cỡ trái và tách hàng dạt ra khỏi lô. Phía Trung Quốc cũng kiểm tra chính các cơ sở đóng gói. Theo Cục Bảo vệ thực vật, trước đợt phê duyệt ngày 7/9/2022, GACC cử 25 cán bộ kiểm tra trực tuyến 29 cơ sở đóng gói và hơn 100 vùng trồng. Khâu này gánh rủi ro hao hụt khi lựa, hàng dạt tồn lại và lô không đạt khi kiểm nghiệm.
Thùng hàng đã có tem chuyển sang tay doanh nghiệp xuất khẩu.
Doanh nghiệp xuất khẩu: hợp đồng, kiểm nghiệm và thông quan
Doanh nghiệp xuất khẩu ký hợp đồng với nhà nhập khẩu, lấy mẫu kiểm nghiệm, làm kiểm dịch và thông quan; đây là bên chịu trách nhiệm trước phía Trung Quốc về từng lô hàng. Doanh nghiệp mua hàng từ vựa, từ hợp tác xã hoặc từ vùng trồng liên kết. Kiểm dịch thực vật là việc cơ quan có thẩm quyền xác nhận lô hàng không mang sinh vật gây hại theo yêu cầu của nước nhập khẩu.
Trước khi giao hàng, doanh nghiệp cần kết quả kiểm vàng O và cadimi từ phòng kiểm nghiệm được công nhận. Theo Báo Điện tử Chính phủ ngày 8/5/2025, Trung Quốc lần đầu đưa phụ gia vào nghị định thư kiểm dịch và kiểm 100% lô hàng để tìm chất cấm như cadimi và vàng O. Thủ tục qua cửa khẩu được trình bày riêng ở trang xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc. Theo Thông báo 421/TB-VPCP ngày 16/8/2026, Bộ Công an xử lý vi phạm trong hoạt động kiểm nghiệm, nhất là ở cửa khẩu. Doanh nghiệp chịu rủi ro lô hàng bị giữ hoặc bị trả về, và rủi ro giá giảm ở chợ đầu mối.
Qua cửa khẩu, lô hàng sang tay nhà nhập khẩu Trung Quốc.
Nhà nhập khẩu, chợ đầu mối Trung Quốc và người mua cuối
Nhà nhập khẩu nhận hàng ở cửa khẩu, đưa về chợ đầu mối hoặc kho phân phối, rồi bán tiếp cho siêu thị, sạp bán lẻ và sàn thương mại điện tử trước khi trái tới người tiêu dùng. Chợ đầu mối là chợ bán sỉ lớn, nơi hàng từ nhiều nguồn được gom về rồi chia đi các nơi. Theo Cục Quan hệ công chúng Chính phủ Thái Lan ngày 30/12/2025, năm 2024 Quảng Tây tiếp nhận khoảng 2,5 triệu tấn trái cây từ Đông Nam Á, khoảng một phần ba tổng lượng Trung Quốc nhập từ khu vực này.
Ở đầu này, lô hàng qua kiểm tra của hải quan Trung Quốc tại cửa khẩu, rồi qua mắt người mua tại chợ. Giá ở chợ đầu mối thay đổi theo lượng hàng về và chất lượng từng lô. Nhà nhập khẩu chịu rủi ro hàng hư khi vận chuyển và giá chợ giảm. Rủi ro đó dội ngược về Việt Nam qua giá đặt mua và số đơn hàng của các lô sau. Tại chương trình kết nối ở Đắk Lắk ngày 19/8/2026, đại diện Tập đoàn Chứng nhận và Kiểm nghiệm Trung Quốc (CCIC) đề xuất chuỗi lạnh liên tục qua biên giới và nền tảng số cho vùng trồng, kho bãi, dữ liệu thị trường, theo Báo Đại biểu Nhân dân và Viet Nam News ngày 20/8/2026.
Nhìn theo khâu thay vì theo người, một lô hàng xuất khẩu phải đi qua 5 khâu.
Sầu riêng xuất khẩu phải qua 5 khâu nào trong chuỗi thu mua?
Sầu riêng xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc phải qua 5 khâu: trồng tại vùng có mã, thu hoạch và thu mua, đóng gói tại cơ sở có mã, kiểm nghiệm và kiểm dịch, vận chuyển và thông quan. Mỗi khâu là một điểm kiểm. Lô hàng thiếu bất kỳ khâu nào sẽ bị chặn trước khi tới người mua Trung Quốc.
| Khâu | Ai thực hiện | Kiểm tra gì | Giấy tờ hoặc kết quả cần có |
|---|---|---|---|
| 1. Vùng trồng có mã, chuẩn bị lô hàng | Nhà vườn, hợp tác xã | GAP, IPM, vườn sạch, truy xuất nguồn gốc | Mã số vùng trồng được GACC phê duyệt |
| 2. Thu hoạch, khui kiểm, thu mua | Nhà vườn, cò, thương lái | Độ già và chất lượng cơm qua trái mẫu | Giấy chốt hoặc hợp đồng, phiếu cân |
| 3. Đóng gói tại cơ sở có mã | Vựa, kho đóng gói có mã | Lựa trái, phân hạng, tách hàng dạt | Mã số cơ sở đóng gói, tem truy xuất trên thùng |
| 4. Kiểm nghiệm và kiểm dịch | Doanh nghiệp xuất khẩu, phòng kiểm nghiệm được công nhận, cơ quan kiểm dịch | Vàng O, cadimi, sinh vật gây hại; theo nghị định thư năm 2022, lượng mẫu kiểm là 2% trong 2 năm đầu, giảm còn 1% nếu không có vi phạm | Kết quả kiểm nghiệm, giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật |
| 5. Vận chuyển, thông quan | Doanh nghiệp xuất khẩu, nhà nhập khẩu | Hải quan Trung Quốc kiểm lô hàng tại cửa khẩu | Hồ sơ thông quan của lô hàng |
Khâu 1 và khâu 3 gắn với mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Cơ quan cấp mã và làm đầu mối với GACC hiện là Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, do Cục trưởng Huỳnh Tấn Đạt phụ trách. Khâu 4 gồm kiểm nghiệm vàng O và cadimi và kiểm dịch sầu riêng xuất khẩu. Theo Báo Điện tử Chính phủ ngày 11/7/2022, nghị định thư về sầu riêng tươi do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và GACC ký đầu tháng 7/2022, có hiệu lực 3 năm.
Lô thiếu mã vùng trồng hoặc mã cơ sở đóng gói bị loại ngay từ khâu đóng gói chính ngạch. Lô thiếu kết quả kiểm nghiệm hoặc giấy kiểm dịch bị chặn ở cửa khẩu. Số mã được phía Trung Quốc phê duyệt tăng qua từng đợt công bố, rõ nhất ở mã vùng trồng.
Số mã sầu riêng Việt Nam được Trung Quốc phê duyệt qua các đợt
■Mã số vùng trồng ■Mã số cơ sở đóng gói
Xem số liệu
| Đơn vị: mã | Mã số vùng trồng | Mã số cơ sở đóng gói |
|---|---|---|
| 07/09/2022 | 51 | 25 |
| 24/01/2024 | 708 | 168 |
| 21/05/2025 | 1.396 | 188 |
Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, đợt ngày 21/5/2025 duyệt thêm 829 mã vùng trồng và 131 mã cơ sở đóng gói, đều là mã mới. Theo Báo Điện tử Chính phủ ngày 10/8/2026, đến tháng 7/2026 có hơn 1.200 mã vùng trồng và 120 mã cơ sở đóng gói đang còn hiệu lực với thị trường Trung Quốc. Hơn 1.100 mã khác đang chờ phía Trung Quốc phê duyệt. Trong 5 khâu này, thương lái là bên điều phối khâu thu mua.
Thương lái thu mua sầu riêng giữ vai trò gì trong chuỗi?
Thương lái là mắt xích nối nhà vườn với vựa và doanh nghiệp. Họ tìm hàng, định giá tại vườn, ứng tiền cọc và tổ chức việc cắt, chở. Thương lái kiếm lời từ chênh lệch giữa giá mua tại vườn và giá bán cho vựa, cùng phần chênh khi lựa ra trái đạt loại cao. Vào chính vụ, nhiều vườn cắt cùng lúc, nên ai có sẵn vốn và đội cắt sẽ gom được nhiều hàng hơn.
Cò đứng trước thương lái. Cò dẫn mối, ăn hoa hồng theo ký hoặc theo lô và thường không bỏ vốn mua hàng. Thương lái thì bỏ tiền, khui kiểm cơm tại vườn, đưa đội cắt trái và chở hàng về vựa. Vựa khác thương lái ở chỗ có điểm nhận hàng cố định và có kho để lựa, đóng hàng; nhiều vựa vừa có kho vừa nuôi thương lái riêng. Người làm thương lái cần 5 thứ: vốn để ứng cọc và trả tiền khi cắt, đầu ra ổn định, đội cắt và xe chở, kỹ năng xem trái, giấy tờ kinh doanh hợp lệ.
Ở khâu này, thương lái kiểm độ già và chất lượng cơm. Họ chịu rủi ro mất tiền cọc đã ứng, giá giảm sau khi chốt và hàng sượng khi về vựa; hàng sượng là trái có cơm cứng, không chín đều. Một rủi ro lớn khác là bẻ kèo, tức nhà vườn bỏ thỏa thuận đã chốt để bán cho người trả giá cao hơn. Quan hệ giữa thương lái và nhà vườn hay phát sinh hai loại tranh chấp: trừ cân và nợ tiền.
Bị trừ cân, ép giá khi bán sầu riêng thì phải làm sao?
Trừ cân là việc người mua trừ bớt một phần khối lượng khi tính tiền, với lý do cuống, hao hụt hoặc trái không đạt. Khi bị trừ cân hoặc bị ép giá, nhà vườn có 4 kênh chung: đối chiếu thỏa thuận đã ký, cân đối chứng, hòa giải ở cơ sở và khởi kiện.
- Đối chiếu giấy chốt hoặc hợp đồng: giá, loại hàng, tỷ lệ trừ và cách khui kiểm đã ghi.
- Cân đối chứng, tức cân lại trên một cân khác mà hai bên cùng chấp nhận.
- Hòa giải ở cơ sở, tức tại thôn, ấp, buôn hoặc tổ dân phố, với hòa giải viên do các bên chọn hoặc đề xuất.
- Khởi kiện tại tòa án khi các kênh trên không giải quyết được.
Theo Cổng thông tin Phổ biến, giáo dục pháp luật quốc gia của Bộ Tư pháp, hòa giải ở cơ sở dựa trên sự tự nguyện và không phải thủ tục bắt buộc; các bên có quyền đồng ý hoặc từ chối (khoản 2 Điều 17 Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013). Việc hòa giải bắt đầu khi một bên yêu cầu, khi hòa giải viên biết vụ việc, hoặc khi tổ trưởng hay cơ quan liên quan đề nghị (Điều 16). Luật này đang được sửa: ngày 1/6/2026, Bộ Tư pháp cho biết dự thảo giữ nguyên tắc tự nguyện và thêm nguyên tắc giữ bí mật thông tin cá nhân, kinh doanh. Mức giá chung không do một thương lái quyết định, như phân tích ở trang cách hình thành giá sầu riêng.
Bị thương lái nợ tiền sầu riêng thì đòi bằng cách nào?
Đòi tiền sầu riêng bị nợ đi theo 4 bước: gom chứng cứ, thương lượng bằng văn bản, hòa giải ở cơ sở, rồi khởi kiện nếu không thành.
- Gom chứng cứ: hợp đồng, giấy chốt, phiếu cân, tin nhắn và chứng từ chuyển tiền.
- Thương lượng bằng văn bản, ghi rõ số tiền còn nợ và hạn trả.
- Hòa giải ở cơ sở; kết quả hòa giải thành ngoài tòa án có thể được tòa công nhận theo Chương XXXIII Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
- Khởi kiện tại tòa án có thẩm quyền.
Theo Cổng thông tin Phổ biến, giáo dục pháp luật quốc gia, hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã chỉ bắt buộc trước khi khởi kiện với tranh chấp về việc ai có quyền sử dụng đất (Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP). Tranh chấp nợ tiền mua bán sầu riêng không thuộc nhóm này. Theo Tạp chí Tòa án nhân dân, Bộ luật Tố tụng dân sự sửa đổi năm 2025 có hiệu lực từ 1/7/2025. Bộ luật giao Tòa án nhân dân khu vực giải quyết sơ thẩm các tranh chấp dân sự, kinh doanh, thương mại. Phần lớn tranh chấp bắt đầu từ lúc phân hạng lô hàng.
Phân hạng sầu riêng khi thu mua diễn ra thế nào?
Phân hạng khi thu mua là việc chia trái theo loại dựa trên trọng lượng, hình dáng, số múi, độ khô và khuyết tật; mỗi loại có một giá riêng. Người mua phân hạng lần đầu tại vườn khi khui kiểm, rồi lựa lại tại vựa hoặc kho đóng gói. Theo Báo Pháp Luật TP.HCM, Việt Nam có tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10739:2015 về sầu riêng quả tươi. Tại vườn, tiêu chí từng loại do người mua và người bán thỏa thuận khi chốt.
Cách mua quyết định có phân hạng hay không. Hàng xô là mua cả lô một giá, không lựa; người mua nhận luôn trái xấu nên gánh rủi ro chất lượng. Hàng lựa, còn gọi là hàng đẹp lựa, là chỉ mua trái đạt loại với giá cao hơn; phần còn lại, gồm cả hàng dạt, thuộc về nhà vườn. Vì giá đổi theo loại, mức giá thu mua sầu riêng hôm nay luôn cần đọc kèm loại hàng.
Khi khui kiểm, người mua bổ trái mẫu và xem màu cơm, độ chín, cơm sượng, sâu hay cháy múi. Kết quả quyết định việc chốt giá, hạ giá hoặc bỏ lô. Số múi và trọng lượng trái là hai tiêu chí người mua đếm, cân được ngay tại vườn. Với hàng xuất khẩu, người mua còn kiểm một chỉ số khó thấy bằng mắt là độ khô.
Độ khô sầu riêng là gì và được đo thế nào khi thu mua xuất khẩu?
Độ khô sầu riêng là tỷ lệ chất khô trong cơm trái, dùng để biết trái đã đủ già để thu hoạch hay chưa. Người đo sấy mẫu cơm rồi cân trước và sau khi sấy để tính phần chất khô còn lại. Chỉ số này giúp chặn trái non và trái cắt sớm. Thái Lan là nước đặt ngưỡng độ khô thành quy định chính thức, với quy trình như sau theo Cục Khuyến nông Thái Lan ngày 25/1/2023:
- Các tỉnh công bố ngày được thu hoạch cho từng giống; năm 2023, Rayong, Chanthaburi và Trat công bố Kradum và Puangmanee từ 10/3/2023, Chanee từ 20/3/2023, Monthong từ 15/4/2023.
- Trước ngày cắt, nhà vườn mang mẫu trái non nhất của đợt cắt đến cán bộ khuyến nông huyện.
- Cán bộ sấy mẫu cơm và cân để tính trọng lượng cơm khô; theo tỉnh Trat ngày 1/3/2024, mẫu được sấy bằng lò vi sóng.
- Mẫu đạt ngưỡng thì được cấp giấy xác nhận độ già; giấy này đi kèm khi chở hàng đến người mua hoặc nhà đóng gói.
Ngưỡng tối thiểu khác nhau theo giống, và Monthong ở miền Đông Thái Lan có ngưỡng cao nhất từ năm 2023.
Ngưỡng trọng lượng cơm khô tối thiểu của sầu riêng Thái Lan theo giống
Xem số liệu
| Đơn vị: % | Giá trị |
|---|---|
| Kradum | 27 |
| Chanee | 30 |
| Puangmanee | 30 |
| Monthong | 32 |
| Monthong miền Đông (2023) | 35 |
Theo thông báo của tỉnh Trat ngày 1/3/2024, trái dưới ngưỡng bị coi là sầu riêng kém chất lượng, tức sầu riêng non. Người bán có thể bị xử lý theo Điều 271 Bộ luật Hình sự Thái Lan, với mức án tù đến 3 năm. Các ngưỡng này dựa trên tiêu chuẩn nông nghiệp Thái Lan về sầu riêng TAS 3-2013 (มกษ. 3-2556), do Văn phòng Tiêu chuẩn Nông sản và Thực phẩm Quốc gia (ACFS) ban hành. Ở Việt Nam, căn cứ là TCVN 10739:2015 và thỏa thuận giữa người mua, người bán; khác biệt giữa hai nước trên thị trường được viết ở trang sầu riêng Việt Nam và Thái Lan.
Phân hạng AA, A, B mới có thay đổi cách xếp loại tại vườn không?
Không bắt buộc phải thay đổi. Theo Cục Quan hệ công chúng Chính phủ Thái Lan ngày 30/12/2025, Hải quan Nam Ninh xác nhận bộ tiêu chuẩn AA, A, B là hướng dẫn tự nguyện, không phải quy định bắt buộc. Vì vậy, cách xếp loại tại vườn vẫn theo thỏa thuận giữa người mua và người bán.
Bộ tiêu chuẩn này được giới thiệu tại hội nghị Phát triển ngành công nghiệp Trung Quốc – ASEAN ở Nam Ninh. Cơ quan nông nghiệp Quảng Tây khởi xướng bộ tiêu chuẩn cùng các hiệp hội thương mại, áp dụng cho sầu riêng và măng cụt. Ba hạng dựa trên độ đường đo được, tỷ lệ phần ăn được và độ nguyên vẹn của trái. Với sầu riêng, trái phải chín đủ cho khâu vận chuyển, cơm không bị lõi ướt hay chín không đều. Căn cứ để đổi cách mua bán là văn bản của cơ quan quản lý, không phải lời truyền miệng về một tiêu chuẩn mới.
Mùa vụ ảnh hưởng đến chuỗi thu mua sầu riêng thế nào?
Mùa vụ quyết định lượng hàng đổ vào chuỗi: vào chính vụ, thương lái và vựa dồn về vùng đang thu hoạch, còn lúc giáp vụ hàng ít nên người mua phải cạnh tranh để tìm hàng. Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, chính vụ thu hoạch sầu riêng kéo dài từ tháng 7 đến tháng 11. Lịch cụ thể nằm ở trang mùa thu hoạch sầu riêng các vùng.
Lượng hàng vào chuỗi lớn hơn qua từng năm. Theo Báo Điện tử Chính phủ ngày 10/8/2026, năm 2026 cả nước có khoảng 200.000 ha sầu riêng, gấp đôi mức quy hoạch trước đây, trong đó 129.500 ha cho trái. Sản lượng năm 2026 dự kiến khoảng 2,08 triệu tấn, gấp khoảng 2,4 lần mức 849.100 tấn năm 2023 theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Thông báo 421/TB-VPCP ngày 16/8/2026 yêu cầu các địa phương không mở rộng thêm diện tích, tập trung nâng năng suất và chất lượng.
Năm 2026, sản lượng dồn vào tháng 8 đến tháng 10, gây nguy cơ ùn ứ. Trong khoảng 1,3 triệu tấn dự kiến thu hoạch ở 5 tháng cuối năm, riêng Đắk Lắk, Lâm Đồng và Gia Lai đã chiếm khoảng 858.000 tấn, tức khoảng 66%.
Sản lượng sầu riêng dự kiến 5 tháng cuối năm 2026 tại ba tỉnh
Xem số liệu
| Đơn vị: tấn | Giá trị |
|---|---|
| Đắk Lắk | 500.000 |
| Lâm Đồng | 300.000 |
| Gia Lai | 58.000 |
Chính vụ đặt áp lực lên kho đóng gói và phòng kiểm nghiệm. Theo Báo Điện tử Chính phủ ngày 10/8/2026, GACC công nhận 50 phòng kiểm nghiệm, gồm 47 phòng kiểm cadimi và 39 phòng kiểm vàng O. Công suất khoảng 13.000 mẫu mỗi ngày với cadimi và 10.000 mẫu mỗi ngày với vàng O. Văn phòng Chính phủ giao thương vụ Việt Nam ở nước ngoài khuyến cáo doanh nghiệp giãn lịch giao hàng để tránh quá tải phòng kiểm nghiệm và cửa khẩu.
Lúc giáp vụ, người mua đổi cách chốt hàng: đặt cọc sớm hơn hoặc bao vườn. Bao vườn là cách thương lái mua trọn sản lượng của một vườn, thường chốt giá và đặt cọc khi trái còn trên cây, rồi tự lo cắt và chở. Khác với mua lựa, người bao vườn không chọn từng trái. Cách mua này được viết riêng ở trang bao vườn sầu riêng.
Vì lệch vụ, chuỗi ở hai vùng trồng lớn vận hành khác nhau.
Chuỗi thu mua sầu riêng ở Tây Nguyên khác miền Tây ra sao?
Khác biệt lớn nhất nằm ở quy mô và năng suất: Tây Nguyên có nhiều diện tích hơn, còn miền Tây, tức Đồng bằng sông Cửu Long, cho sản lượng cao hơn trên diện tích nhỏ hơn. Theo Trung tâm Tin học và Thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, năm 2023 Tây Nguyên có 51.400 ha và 336.400 tấn. Cùng năm, Đồng bằng sông Cửu Long chỉ có 33.000 ha nhưng đạt 372.000 tấn.
Bảng dưới so tỷ trọng các vùng ở hai mốc 2023 và 2026. Ở cả hai mốc, Đồng bằng sông Cửu Long chiếm chưa tới 30% diện tích nhưng hơn 42% sản lượng.
| Vùng | Diện tích 2023 | Sản lượng 2023 | Tỷ trọng diện tích 2023 / 2026 | Tỷ trọng sản lượng 2023 / 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Nam Trung Bộ và Tây Nguyên | 56.400 ha | 354.200 tấn | 50,9% / 54,7% | 41,7% / 45,8% |
| Đồng bằng sông Cửu Long | 33.000 ha | 372.000 tấn | 29,9% / 28,7% | 43,8% / 42,1% |
| Đông Nam Bộ | 20.800 ha | 122.900 tấn | 18,9% / 16,6% | 14,5% / 12,1% |
Số năm 2023 lấy theo Trung tâm Tin học và Thống kê, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (27/11/2023); số năm 2026 lấy theo Báo Điện tử Chính phủ (10/8/2026). Hàng đầu của năm 2023 là tổng của Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ, để khớp với cách chia vùng năm 2026.
Tỷ trọng sản lượng năm 2026 cho thấy Nam Trung Bộ và Tây Nguyên đã vượt Đồng bằng sông Cửu Long.
Tỷ trọng sản lượng sầu riêng theo vùng năm 2026
■Nam Trung Bộ và Tây Nguyên (45,8 %) ■Đồng bằng sông Cửu Long (42,1 %) ■Đông Nam Bộ (12,1 %)
Xem số liệu
| Phần | Tỷ lệ (%) |
|---|---|
| Nam Trung Bộ và Tây Nguyên | 45,8 |
| Đồng bằng sông Cửu Long | 42,1 |
| Đông Nam Bộ | 12,1 |
Theo Báo Điện tử Chính phủ ngày 17/9/2022, năm 2022 Tiền Giang là tỉnh có diện tích sầu riêng lớn nhất cả nước, Đắk Lắk đứng thứ hai. Vì sản lượng cuối năm tập trung ở Tây Nguyên, nhà vườn vùng này phải bán ra cùng lúc với rất nhiều vườn khác. Bản đồ chữ về từng vùng nằm ở trang các vùng trồng sầu riêng Việt Nam. Đắk Lắk là ví dụ rõ nhất của chuỗi ở Tây Nguyên.
Chuỗi thu mua sầu riêng ở Đắk Lắk vận hành thế nào?
Chuỗi ở Đắk Lắk vận hành quanh các vùng trồng có mã và cơ sở đóng gói đặt ngay tại tỉnh. Theo Báo Đại biểu Nhân dân ngày 20/8/2026, tỉnh có 280 vùng trồng được cấp mã với khoảng 7.500 ha, cùng 41 cơ sở đóng gói quả tươi có mã số xuất khẩu. Tổng diện tích sầu riêng của tỉnh cùng thời điểm là khoảng 45.000 ha. Như vậy, phần diện tích có mã chỉ bằng khoảng 16,7%, tức khoảng một phần sáu.
Bảng dưới so hai mốc của tỉnh; mỗi số tính theo địa giới tỉnh tại thời điểm nguồn đăng.
| Chỉ tiêu | Năm 2022 | Năm 2026 |
|---|---|---|
| Diện tích sầu riêng | Hơn 15.000 ha | Khoảng 45.000 ha |
| Sản lượng | Ước 170.000 tấn | Dự kiến khoảng 500.000 tấn |
| Vùng trồng có mã | 23 mã, khoảng 1.500 ha | 280 vùng, khoảng 7.500 ha |
| Cơ sở đóng gói có mã | 4 | 41 |
| Nguồn | Báo Điện tử Chính phủ, 17/9/2022 | Báo Đại biểu Nhân dân, 20/8/2026 |
Tỉnh đang mở rộng phần hàng đủ điều kiện xuất khẩu. Theo Báo Điện tử Chính phủ ngày 10/8/2026, Đắk Lắk mở Chiến dịch cao điểm 30 ngày đêm để hỗ trợ lập hồ sơ mã số vùng trồng. Theo Viet Nam News ngày 20/8/2026, 253 vùng trồng của tỉnh, khoảng 6.532 ha, đang chờ phía Trung Quốc phê duyệt. Điểm yếu còn lại nằm ở khâu thu mua: Báo Nông nghiệp và Môi trường ngày 1/4/2026 và Báo Đại biểu Nhân dân ngày 18/8/2025 đều mô tả việc thu mua ở Đắk Lắk là tự phát, thiếu minh bạch. Mô hình của Đắk Lắk cho thấy vai trò của hiệp hội và hợp tác xã.
Hiệp hội và hợp tác xã giữ vai trò gì trong chuỗi giá trị sầu riêng?
Hiệp hội và hợp tác xã giúp nhà vườn nhỏ gom sản lượng, làm theo một quy trình chung, giữ mã số vùng trồng và ký hợp đồng thẳng với doanh nghiệp, nhờ đó bớt phụ thuộc vào nhiều tầng trung gian. Vai trò của hiệp hội trong chuỗi giá trị sầu riêng là kết nối, đào tạo và tạo tiếng nói chung. Hợp tác xã thì gom hàng, quản lý mã vùng và đứng tên hợp đồng.
Ở Đắk Lắk, Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk do ông Lê Anh Trung làm Chủ tịch, ông Trần Văn Thắng làm Phó Chủ tịch. Theo Viet Nam News và Báo Đại biểu Nhân dân ngày 20/8/2026, hiệp hội không khuyến khích mở rộng diện tích mà hướng tới nâng giá trị trên mỗi ha và sản xuất theo nhu cầu thị trường. Ngày 19/8/2026, hiệp hội cùng Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk và Công ty TNHH Phát triển Công nghệ và Thương mại C&M tổ chức chương trình kết nối chuỗi cung ứng sầu riêng Việt Nam – Trung Quốc. Mô hình liên kết ba bên là cách các tổ chức này vận hành trong thực tế.
Liên kết nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp vận hành ra sao?
Trong liên kết ba bên, nông dân cam kết quy trình canh tác và bán qua hợp tác xã, hợp tác xã gom hàng và quản lý mã vùng, còn doanh nghiệp bao tiêu theo hợp đồng và lo kiểm nghiệm, xuất khẩu. Bao tiêu nghĩa là doanh nghiệp cam kết mua hết sản lượng đạt chuẩn theo giá hoặc cách tính giá đã ghi trong hợp đồng.
- Nông dân: ghi nhật ký canh tác, dùng vật tư theo hướng dẫn và giữ đúng quy trình của vùng có mã.
- Hợp tác xã: gom hàng của thành viên, giữ hồ sơ mã số vùng trồng và ký hợp đồng với doanh nghiệp.
- Doanh nghiệp: bao tiêu, lo kiểm nghiệm và xuất khẩu; Thông báo 421/TB-VPCP ngày 16/8/2026 khuyến khích doanh nghiệp đầu tư ngược lại vùng nguyên liệu, hỗ trợ kỹ thuật và làm truy xuất nguồn gốc.
Giá trong liên kết tính theo hợp đồng, nên liên kết dễ vỡ khi giá ngoài thị trường tăng và một bên bẻ kèo. Bẻ kèo chỉ là một trong nhiều rủi ro mà các mắt xích phải chia nhau.
Rủi ro được chia thế nào giữa các mắt xích của chuỗi thu mua sầu riêng?
Rủi ro trong chuỗi không chia đều: bên đang giữ hàng hoặc giữ tiền khi sự cố xảy ra gánh thiệt hại trước, sau đó thiệt hại bị đẩy ngược về mắt xích phía trước qua hợp đồng, trừ cân hoặc hạ giá mua. Bảng dưới xếp các rủi ro theo khâu xảy ra, kèm căn cứ và thời điểm.
| Rủi ro | Xảy ra ở khâu | Ai gánh trước | Căn cứ và thời điểm |
|---|---|---|---|
| Bỏ cọc, bẻ kèo | Chốt mua tại vườn | Bên đã ứng cọc, thường là thương lái hoặc doanh nghiệp | Năm 2023 có trường hợp nhà vườn bẻ kèo, làm đứt chuỗi cung ứng và ảnh hưởng uy tín (VnBusiness, 12/9/2023; Nhà Đầu tư, 13/8/2023) |
| Ách tắc mã số, phòng kiểm nghiệm | Vùng trồng, đóng gói, kiểm nghiệm | Doanh nghiệp và nhà vườn có hàng chờ xuất | Đầu năm 2025, xuất khẩu sang Trung Quốc chỉ đạt khoảng 20% kế hoạch, khoảng 35.000 tấn; nguyên nhân được nêu gồm chậm phê duyệt mã số và phòng kiểm nghiệm (Báo Điện tử Chính phủ, 8/5/2025) |
| Lô không đạt kiểm nghiệm cadimi, vàng O | Kiểm nghiệm và kiểm dịch | Doanh nghiệp xuất khẩu, sau đó vựa và nhà vườn qua giá mua | Trung Quốc kiểm 100% lô hàng để tìm chất cấm (Báo Điện tử Chính phủ, 8/5/2025) |
| Hư hỏng khi vận chuyển | Vận chuyển, chờ ở cửa khẩu | Bên đang giữ hàng, thường là doanh nghiệp xuất khẩu hoặc nhà nhập khẩu | Kho lạnh, làm mát sơ bộ tại vùng trồng và kho lạnh ở cửa khẩu phía Trung Quốc được đề xuất (Báo Đại biểu Nhân dân, Viet Nam News, 20/8/2026); cách vận hành của chuỗi lạnh trong xuất khẩu sầu riêng được viết riêng |
Trách nhiệm tháo gỡ ách tắc cũng được giao rõ. Theo Thông báo 421/TB-VPCP ngày 16/8/2026, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm trước Thủ tướng nếu để ách tắc mã số, kiểm nghiệm hoặc xuất khẩu. Với các bên trong chuỗi, thỏa thuận ghi rõ giá, loại hàng, tỷ lệ trừ, ngày cắt và cách xử lý khi lô không đạt giúp mỗi bên biết trước phần rủi ro của mình. Rủi ro thay đổi theo từng tuần, vì vậy tin mới về chuỗi có giá trị thực tế với mọi mắt xích.
Theo dõi tin tức chuỗi thu mua sầu riêng mới nhất ở đâu?
Tin mới về chuỗi thu mua đáng dựa vào nhất đến từ nguồn chính thức: Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các hiệp hội như Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk và Tổng cục Hải quan Trung Quốc. Có bốn loại tin cần theo dõi, xếp theo mức quan trọng:
- Giá thu mua theo loại hàng và vùng, cập nhật ở trang giá sầu riêng trong nước; lý do giá đổi chiều được giải thích ở trang vì sao giá sầu riêng lên xuống thất thường.
- Mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói mới được cấp: theo Cục Bảo vệ thực vật ngày 26/1/2024, danh sách được đăng trên ppd.gov.vn và trên trang của GACC.
- Lô hàng xuất khẩu và thông báo về lô bị trả về hoặc bị cảnh báo, theo văn bản của GACC hoặc Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật.
- Lịch vụ từng vùng, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường và sở nông nghiệp các tỉnh.
Mỗi con số cần đọc kèm thời điểm cập nhật, vì dữ liệu mã số thay đổi giữa các đợt duyệt, thu hồi và cấp mới. Theo Thông báo 421/TB-VPCP ngày 16/8/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Bộ Khoa học và Công nghệ được giao cập nhật, kết nối dữ liệu vùng trồng và cơ sở đóng gói với cổng truy xuất nguồn gốc quốc gia. Các mốc chính thức dưới đây đã định hình chuỗi hiện nay.
| Mốc | Sự việc | Nguồn |
|---|---|---|
| 8/9/2022 | Sầu riêng tươi Việt Nam bắt đầu xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc, sau đợt GACC duyệt mã ngày 7/9/2022 | Cục Bảo vệ thực vật, 7/9/2022 |
| 17/9/2022 | Đắk Lắk xuất lô sầu riêng chính ngạch đầu tiên của tỉnh, hơn 100 tấn, từ huyện Krông Pắk | Báo Điện tử Chính phủ, 17/9/2022 |
| 8/2024 | Việt Nam và Trung Quốc ký nghị định thư về sầu riêng đông lạnh | Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 4/6/2025 |
| 30/5/2025 | Lô sầu riêng đông lạnh chính ngạch đầu tiên, 22 tấn, qua cửa khẩu Bắc Luân II (Móng Cái – Đông Hưng) đến nhà nhập khẩu ở Thượng Hải | Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 4/6/2025 |
| 31/7/2026 | Chính phủ ban hành Nghị quyết 36/2026/NQ-CP, đơn giản hóa thủ tục cấp mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói | Báo Điện tử Chính phủ, 10/8/2026 |
| 16/8/2026 | Văn phòng Chính phủ ra Thông báo 421/TB-VPCP về các việc cần làm với ngành sầu riêng | Báo Điện tử Chính phủ, 16/8/2026 |
Chuỗi thu mua sầu riêng gồm 5 mắt xích; ở mỗi khâu đều có người kiểm hàng và người gánh rủi ro, còn giá được quyết định từ lúc phân hạng tại vườn. Cách mua trọn vườn được viết riêng ở trang cách bao vườn sầu riêng, còn diễn biến giá theo ngày nằm ở trang giá sầu riêng hôm nay.