Bên ký phía Việt Nam là bộ quản lý nông nghiệp, nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Đối tượng áp dụng là lô sầu riêng xuất chính ngạch sang Trung Quốc. Văn bản chỉ điều chỉnh khâu kiểm dịch: đăng ký mã số, danh mục sinh vật gây hại, quản lý vườn, đóng gói và kiểm tra lô hàng. Văn bản không có mục nào về giá, thuế hay hạn ngạch. Tính đến 11/10/2026, cơ sở dữ liệu chính sách của Bộ Thương mại Trung Quốc xếp Thông báo số 66/2022 của GACC, tức văn bản thi hành bản sầu riêng tươi, ở trạng thái đang có hiệu lực.
Nghị định thư xuất khẩu sầu riêng là gì, ràng buộc ai?
Đây là văn bản quy định yêu cầu kiểm dịch thực vật với sầu riêng Việt Nam xuất sang Trung Quốc, do bộ quản lý nông nghiệp Việt Nam và GACC ký. Văn bản ràng buộc cả hai phía. Phía Việt Nam đăng ký, giám sát và cấp giấy chứng nhận. Phía Trung Quốc phê duyệt danh sách và kiểm tra lô hàng khi nhập.
Theo Thông báo số 66/2022 ngày 27/7/2022 của GACC, văn bản đầu tiên có tên đầy đủ là Nghị định thư giữa Tổng cục Hải quan nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với sầu riêng tươi Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc. Theo Bộ Công Thương, văn bản được ký ngày 11/7/2022. Văn bản điều chỉnh cả ba đối tượng là vườn trồng, cơ sở đóng gói và từng lô hàng.
Bản dự thảo ngày 21/6/2022 do Cục Bảo vệ thực vật đăng tải gồm 9 điều và 1 phụ lục danh mục sinh vật gây hại. Ông Hoàng Trung, Cục trưởng Cục Bảo vệ thực vật năm 2022, nói: "Sầu riêng sẽ xuất khẩu chính ngạch khi đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của Nghị định thư". Phát biểu này được Bộ Công Thương đăng ngày 12/7/2022.
Để hiểu văn bản riêng của sầu riêng, trước hết cần biết nghị định thư nói chung giữ vai trò gì trong thương mại nông sản.
Nghị định thư trong thương mại nông sản là gì?
Trong thương mại nông sản, nghị định thư là văn bản do cơ quan có thẩm quyền của hai nước ký. Văn bản thống nhất điều kiện kỹ thuật cho một mặt hàng trước khi mặt hàng đó được nhập khẩu chính thức. Khác với luật trong nước, văn bản ràng buộc cơ quan của cả hai nước và chỉ áp cho một sản phẩm cụ thể. Bản năm 2022 do GACC và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ký, phạm vi là quả sầu riêng tươi, tên khoa học Durio zibethinus Murr.
Mỗi mặt hàng thường có văn bản riêng vì mỗi loại quả mang một nhóm sinh vật gây hại riêng. Theo Thông báo số 66/2022, GACC sẽ đánh giá thêm nguy cơ dịch hại theo diễn biến trên sầu riêng Việt Nam, rồi bàn với phía Việt Nam để điều chỉnh danh mục. Ba ví dụ nông sản Việt Nam đã có nghị định thư với Trung Quốc là sầu riêng tươi (ký 11/7/2022), sầu riêng đông lạnh (ký 19/8/2024), quả bưởi và quả chanh. Theo công văn 1642/TTTV của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường và GACC ký văn bản bưởi, chanh tại Bắc Kinh ngày 15/4/2026.
Nghị định thư sầu riêng thuộc loại kiểm dịch thực vật, một loại văn bản khác hẳn hiệp định thương mại.
Nghị định thư kiểm dịch thực vật khác gì một hiệp định thương mại?
Nghị định thư kiểm dịch thực vật chỉ quy định điều kiện để nông sản không mang sinh vật gây hại vào nước nhập khẩu. Hiệp định thương mại thì xử lý thuế quan, quy tắc xuất xứ và việc mở cửa thị trường nói chung. Loại thứ nhất lo an toàn dịch hại của từng lô hàng. Loại thứ hai lo chi phí và quyền tiếp cận thị trường.
Gốc của loại văn bản thứ nhất là Hiệp định về áp dụng các biện pháp vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động thực vật (Hiệp định SPS) của WTO, có hiệu lực từ ngày 1/1/1995. Phụ lục A của hiệp định này định nghĩa biện pháp SPS là mọi biện pháp bảo vệ sự sống, sức khỏe động vật và thực vật trước rủi ro do sinh vật gây hại hoặc dịch bệnh xâm nhập, phát sinh hay lây lan. Định nghĩa này lấy theo tài liệu đào tạo của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO). Nghị định thư sầu riêng là một biện pháp như vậy, áp riêng cho một mặt hàng giữa hai nước.
Vì vậy, ưu đãi thuế không thay được điều kiện kiểm dịch. Theo Thông báo số 66/2022, lô sầu riêng mang sinh vật gây hại kiểm dịch bị xử lý, trả về hoặc tiêu hủy tại cửa khẩu, dù lô hàng hưởng mức thuế nào. Thiếu văn bản kiểm dịch này, sầu riêng không vào được kênh chính ngạch.
Vì sao sầu riêng phải có nghị định thư mới xuất được chính ngạch?
Trung Quốc chỉ cho nhập chính ngạch sầu riêng tươi Việt Nam sau khi hai bên ký văn bản yêu cầu kiểm dịch và GACC ra thông báo cho phép. Thông báo số 66/2022 ngày 27/7/2022 nêu rõ: GACC cho nhập sầu riêng tươi Việt Nam đáp ứng yêu cầu kể từ ngày ra thông báo, trên cơ sở nghị định thư song phương.
Theo Bộ Công Thương, quá trình đi đến văn bản kéo dài khoảng 4 năm, tính từ khi hai bên bắt đầu đàm phán năm 2018. Ngay ngày ký 11/7/2022, Cục Bảo vệ thực vật gửi phía Trung Quốc công hàm kèm danh sách đầy đủ mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Việc chấp thuận có hiệu lực khi nghị định thư và danh sách được phê duyệt đăng trên website của Hải quan Trung Quốc.
Thông báo của GACC dựa trên nhiều văn bản của Trung Quốc, gồm Luật An toàn sinh học, Luật Kiểm dịch động thực vật xuất nhập cảnh, Luật An toàn thực phẩm và Biện pháp quản lý giám sát kiểm nghiệm kiểm dịch quả nhập khẩu. Từ đó hình thành hai kênh xuất khẩu khác nhau là chính ngạch và tiểu ngạch.
Xuất khẩu sầu riêng chính ngạch và tiểu ngạch khác nhau thế nào?
Ở kênh chính ngạch, lô hàng đi đúng khung của nghị định thư. Hàng phải đến từ vườn và cơ sở đóng gói đã được phê duyệt, mang giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật và qua kiểm tra tại cửa khẩu được GACC cho phép nhập quả. Tiểu ngạch là hình thức buôn bán qua biên giới, không đi theo khung kiểm dịch và danh sách mã số này.
Ranh giới giữa hai kênh nằm ở danh sách đã phê duyệt. Theo Thông báo số 66/2022, lô sầu riêng từ vườn hoặc cơ sở đóng gói chưa được phê duyệt thì không được nhập vào Trung Quốc. Vì vậy, chủ thể của kênh chính ngạch là chuỗi vườn, cơ sở đóng gói và doanh nghiệp có tên trong danh sách. Ưu nhược điểm, cửa khẩu và thời gian thông quan của kênh này được phân tích trong bài xuất khẩu sầu riêng chính ngạch sang Trung Quốc. Hiện kênh chính ngạch của sầu riêng dựa trên hai văn bản riêng.
Nghị định thư sầu riêng với Trung Quốc gồm 2 văn bản nào?
Nghị định thư sầu riêng với Trung Quốc gồm 2 văn bản: văn bản sầu riêng tươi ký ngày 11/7/2022 và văn bản sầu riêng đông lạnh ký ngày 19/8/2024. Cả hai đều do GACC ký với bộ quản lý nông nghiệp Việt Nam. Hai văn bản áp cho hai dạng sản phẩm khác nhau, mỗi dạng có yêu cầu xử lý riêng.
Văn bản thứ hai có tên đầy đủ là Nghị định thư về yêu cầu kiểm tra, kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm đối với sầu riêng đông lạnh xuất khẩu từ Việt Nam sang Trung Quốc. Bên ký là bộ quản lý nông nghiệp Việt Nam (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) và GACC, nhân chuyến thăm Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Cục Bảo vệ thực vật nêu thông tin này tại hội nghị phổ biến ngày 19/9/2024, và Báo Nông nghiệp và Môi trường nhắc lại ngày 24/3/2025.
Sầu riêng đông lạnh cần văn bản riêng vì hàng cấp đông còn gắn với yêu cầu an toàn thực phẩm, thể hiện ngay trong tên văn bản. Bảng dưới đây đặt hai văn bản cạnh nhau.
Bảng so sánh nghị định thư sầu riêng tươi và sầu riêng đông lạnh
Hai văn bản có chung khung kiểm dịch, gồm đăng ký vùng trồng, đăng ký cơ sở đóng gói và truy xuất từng lô. Chúng khác nhau ở dạng sản phẩm, ở phạm vi an toàn thực phẩm và ở yêu cầu xử lý, bảo quản.
| Tiêu chí | Sầu riêng tươi | Sầu riêng đông lạnh |
|---|---|---|
| Ngày ký | 11/7/2022 | 19/8/2024 |
| Bên ký | Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và GACC | Bộ quản lý nông nghiệp Việt Nam (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) và GACC |
| Phạm vi theo tên văn bản | Yêu cầu kiểm dịch thực vật | Yêu cầu kiểm tra, kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm |
| Dạng sản phẩm áp dụng | Quả sầu riêng tươi (Durio zibethinus Murr.) | Nguyên quả có vỏ; sầu riêng xay nhuyễn không vỏ; cơm (múi) sầu riêng không vỏ |
| Vùng trồng | Vườn được phía Việt Nam đăng ký, GACC và phía Việt Nam cùng phê duyệt | Vườn đăng ký với phía Việt Nam, có mã số theo Công văn 1776/BNN-BVTV; GACC không yêu cầu giấy chứng nhận cho vùng trồng nguyên liệu, không yêu cầu giống cụ thể |
| Cơ sở đóng gói, chế biến | Được hai bên phê duyệt; nền cứng, sạch, các khu chức năng tách khỏi khu sinh hoạt | Đăng ký với GACC theo Lệnh 248; nhân viên được đào tạo và có chứng nhận HACCP; việc tách vỏ, tách múi do nhân viên chuyên trách làm |
| Yêu cầu xử lý và bảo quản chính | Phân loại bằng tay, loại quả hỏng; làm sạch bề mặt bằng chải rửa hoặc thổi khí áp lực cao; container được niêm phong | Cấp đông ở −35°C hoặc thấp hơn trong ít nhất 1 giờ, đến khi tâm sản phẩm đạt −18°C hoặc thấp hơn; giữ tâm sản phẩm ở −18°C hoặc thấp hơn khi bảo quản, vận chuyển |
Cột sầu riêng tươi lấy theo Thông báo số 66/2022 của GACC và Bộ Công Thương. Cột đông lạnh lấy theo Cục Bảo vệ thực vật tại hội nghị ngày 19/9/2024. Điểm khác lớn nhất nằm ở khâu cấp đông: tâm sản phẩm phải đạt −18°C hoặc thấp hơn và giữ mức đó đến khi giao hàng. Người có hàng quả tươi đọc văn bản năm 2022, người làm hàng cấp đông đọc văn bản năm 2024. Mỗi văn bản có một bài riêng đi sâu từng điều khoản.
Nghị định thư sầu riêng tươi với Trung Quốc
Nghị định thư sầu riêng tươi ký ngày 11/7/2022, mở kênh chính ngạch cho quả sầu riêng tươi Việt Nam. GACC cho nhập từ ngày 27/7/2022. Từng điều khoản được phân tích trong bài nghị định thư sầu riêng tươi.
Nghị định thư sầu riêng đông lạnh với Trung Quốc
Nghị định thư sầu riêng đông lạnh ký ngày 19/8/2024, áp cho ba dạng: nguyên quả có vỏ, xay nhuyễn không vỏ và cơm sầu riêng không vỏ. Chi tiết nằm trong bài nghị định thư sầu riêng đông lạnh.
Nội dung chính của nghị định thư sầu riêng gồm 6 nhóm yêu cầu
Nghị định thư sầu riêng gồm 6 nhóm yêu cầu, xếp theo hành trình của lô hàng: đăng ký vùng trồng và cơ sở đóng gói, danh mục sinh vật gây hại, quản lý vườn, đóng gói và truy xuất, kiểm tra trước khi xuất, kiểm dịch tại cửa khẩu nhập. Trách nhiệm đi dần từ vườn đến cửa khẩu Trung Quốc.
Thứ tự này bám theo các mục của Thông báo số 66/2022. Sau phần căn cứ, sản phẩm và nơi xuất xứ, thông báo lần lượt nêu đăng ký, danh mục sinh vật gây hại, kiểm soát trước xuất khẩu, kiểm tra khi nhập, đánh giá tuân thủ và rà soát hồi tố. Theo Cục Bảo vệ thực vật, bản đông lạnh cũng đòi vườn nguyên liệu có mã số, cơ sở chế biến được đăng ký và từng lô phải truy xuất được. Sơ đồ dưới đây cho thấy năm chặng mà lô hàng tươi đi qua. Danh mục sinh vật gây hại áp dụng xuyên suốt cả năm chặng.
Bước đầu tiên của hành trình là đăng ký.
Đăng ký vùng trồng và cơ sở đóng gói với hai cơ quan
Vùng trồng và cơ sở đóng gói sầu riêng phải được phía Việt Nam đăng ký, sau đó được GACC và bộ quản lý nông nghiệp Việt Nam cùng phê duyệt thì mới được xuất theo nghị định thư. Theo Thông báo số 66/2022, thông tin đăng ký gồm tên, địa chỉ và mã số. Nhờ đó, cơ quan chức năng truy được nguồn gốc khi có lô không đạt.
Trước lô hàng đầu tiên, phía Việt Nam gửi GACC danh sách vườn và cơ sở đóng gói đã đăng ký. Danh sách được cập nhật định kỳ và đăng trên website của GACC. Ở Việt Nam, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đăng danh sách gửi sang và danh sách được phê duyệt ở mục «Mã số vùng trồng – cơ sở đóng gói» trên ppd.gov.vn. Danh sách quả tươi được GACC phê duyệt gần nhất được đăng ngày 21/8/2026, theo tra cứu ngày 11/10/2026.
Theo Báo Công Thương ngày 4/6/2025, GACC phê duyệt bổ sung 829 mã số vùng trồng và 131 mã số cơ sở đóng gói sầu riêng của Việt Nam ngày 21/5/2025. Khi lô chính ngạch đầu tiên rời Đắk Lắk tháng 9/2022, tỉnh này có 23 mã số vùng trồng và 4 mã số cơ sở đóng gói được Hải quan Trung Quốc phê duyệt, theo Bộ Công Thương dẫn TTXVN. Hồ sơ, chi phí, thời hạn và cách tra cứu mã số được trình bày trong bài mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Mã số được cấp để kiểm soát một danh mục sinh vật gây hại cụ thể.
Các loài sinh vật gây hại phía Trung Quốc quan tâm
Nghị định thư có danh mục 6 loài sinh vật gây hại kiểm dịch mà phía Trung Quốc quan tâm, gồm 1 loài ruồi đục quả và 5 loài rệp sáp. Lô hàng có các loài này còn sống sẽ bị xử lý theo biện pháp ghi trong văn bản. Bảng dưới đây xếp các loài theo đúng thứ tự trong Thông báo số 66/2022 của GACC. Bản dự thảo ngày 21/6/2022 của Cục Bảo vệ thực vật cũng có đúng 6 tên khoa học này.
| STT | Nhóm | Tên khoa học | Tên trong thông báo tiếng Trung |
|---|---|---|---|
| 1 | Ruồi đục quả | Bactrocera correcta | 番石榴果实蝇 |
| 2 | Rệp sáp | Dysmicoccus neobrevipes | 新菠萝灰粉蚧 |
| 3 | Rệp sáp | Planococcus minor | 大洋臀纹粉蚧 |
| 4 | Rệp sáp | Planococcus lilacinus | 南洋臀纹粉蚧 |
| 5 | Rệp sáp | Pseudococcus jackbeardsleyi | 杰克贝尔氏粉蚧 |
| 6 | Rệp sáp | Exallomochlus hispidus | 甘蔗簇粉蚧 |
Phía Việt Nam phải giám sát vườn quanh năm. Ngoài quan sát bằng mắt, vườn còn phải dùng bẫy. Với Bactrocera correcta, vườn treo bẫy pheromone, tức bẫy dùng mùi dẫn dụ ruồi đục quả, và bẫy dính màu vàng. Với rệp sáp, cán bộ kiểm tra cành, thân, lá và quả.
Nguyên tắc xử lý rất rõ: nếu khâu kiểm tra trước xuất phát hiện loài trong danh mục còn sống, cả lô không được xuất sang Trung Quốc. Cách xử lý từng trường hợp nằm ở mục xử lý lô vi phạm phía dưới. Kiểm soát các loài này bắt đầu từ cách quản lý vườn.
Quản lý vườn trồng theo GAP, IPM và ghi chép canh tác
Nghị định thư yêu cầu vườn sầu riêng xuất khẩu áp dụng thực hành nông nghiệp tốt (GAP) và quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), đồng thời ghi chép canh tác để truy xuất khi cần. Bản tiếng Trung của Thông báo số 66/2022 ghi hai cụm 实施良好农业操作规范 (áp dụng thực hành nông nghiệp tốt) và 实施有害生物综合治理 (áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp). Thông báo không ghi tên một bộ chứng nhận cụ thể nào.
Vườn còn phải lập hệ thống quản lý chất lượng và hệ thống truy xuất nguồn gốc dưới sự giám sát của bộ quản lý nông nghiệp Việt Nam. Hồ sơ giám sát và phòng trừ sinh vật gây hại phải ghi tên hóa chất dùng trong mùa vụ, hoạt chất, liều lượng và thời gian dùng. Phía Việt Nam cung cấp hồ sơ này khi phía Trung Quốc yêu cầu, nên mỗi lần phun thuốc đều có thể bị đối chiếu.
Theo Bộ Công Thương và Mekong ASEAN, việc giám sát và quản lý vườn làm theo hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật được bộ quản lý nông nghiệp đào tạo hoặc ủy quyền. Quả đạt yêu cầu ở vườn còn phải qua khâu đóng gói.
Yêu cầu đóng gói, bảo quản và truy xuất lô hàng
Sầu riêng phải được làm sạch, loại bỏ quả hỏng và sinh vật gây hại, đóng trong bao bì đạt yêu cầu và ghi nhãn đủ thông tin để truy về vùng trồng và cơ sở đóng gói. Theo Thông báo số 66/2022, cả khâu chế biến, đóng gói, bảo quản và xếp hàng đều làm dưới sự giám sát của cán bộ kiểm dịch phía Việt Nam.
- Xử lý quả: phân loại bằng tay, loại bỏ quả bệnh, quả sâu, quả thối, quả dị dạng; làm sạch bề mặt bằng chải rửa hoặc thổi khí áp lực cao. Cơ sở có nền cứng, sạch; khu nguyên liệu và kho thành phẩm tách khỏi khu sinh hoạt.
- Bao bì: sạch và chưa qua sử dụng; bao bì gỗ phải theo ISPM 15, tiêu chuẩn quốc tế dành cho bao bì gỗ.
- Ghi nhãn: mỗi thùng ghi tên quả, nước xuất khẩu, nơi xuất xứ, tên hoặc mã số vườn, tên hoặc mã số cơ sở đóng gói, bằng tiếng Trung hoặc tiếng Anh. Mỗi thùng và mỗi pallet có dòng chữ «Exported to the People's Republic of China» kèm «输往中华人民共和国».
- Bảo quản và vận chuyển: hàng cần lưu kho được đưa vào kho ngay và để riêng để tránh tái nhiễm. Container được kiểm tra vệ sinh khi xếp hàng, được niêm phong và phải còn nguyên niêm phong khi đến cửa khẩu Trung Quốc.
- Truy xuất lô: cơ sở đóng gói lưu ngày chế biến và đóng gói, tên hoặc mã số vườn, số lượng, ngày xuất khẩu, nước nhập khẩu và số container.
Lô hàng đóng gói xong được cơ quan kiểm dịch kiểm tra trước khi rời Việt Nam.
Kiểm tra trước khi xuất và giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật
Trước khi xuất, cơ quan kiểm dịch thực vật phía Việt Nam lấy mẫu kiểm tra từng lô sầu riêng. Chỉ lô đạt yêu cầu mới được cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật. Quy trình theo Thông báo số 66/2022 gồm bốn bước.
- Lấy mẫu: phía Việt Nam lấy mẫu kiểm tra 2% mỗi lô sầu riêng xuất sang Trung Quốc.
- Hạ tỷ lệ: nếu trong 2 năm không phát hiện vấn đề kiểm dịch thực vật, tỷ lệ lấy mẫu giảm còn 1%.
- Cấp giấy chứng nhận: lô đạt yêu cầu được cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật, ghi tên hoặc mã số vườn và cơ sở đóng gói. Phần khai báo bổ sung bằng tiếng Anh xác nhận lô hàng đáp ứng yêu cầu của nghị định thư và không mang sinh vật gây hại kiểm dịch mà Trung Quốc quan tâm.
- Xử lý lô không đạt: nếu phát hiện sinh vật gây hại trong danh mục còn sống, hoặc cành lá, đất, cả lô không được xuất sang Trung Quốc. Tùy trường hợp, vườn và cơ sở đóng gói liên quan bị tạm dừng xuất trong mùa xuất khẩu đó.
Giấy chứng nhận đi theo lô hàng đến cửa khẩu Trung Quốc, nơi diễn ra lần kiểm tra cuối cùng.
Cửa khẩu nhập và kiểm dịch tại phía Trung Quốc
Tại cửa khẩu nhập, hải quan Trung Quốc kiểm tra chứng từ, nhãn, mã số và kiểm dịch lô sầu riêng. Lô không đạt bị xử lý theo nghị định thư. Theo Thông báo số 66/2022, lô hàng phải đi qua cửa khẩu được GACC cho phép nhập quả. Hải quan kiểm tra giấy phép kiểm dịch động thực vật nhập cảnh (进境动植物检疫许可证), giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật và nhãn thùng.
Kết quả kiểm tra dẫn đến bốn hướng: không cho nhập, xử lý, trả về hoặc tiêu hủy. Đi kèm là việc tạm dừng vườn hoặc cơ sở liên quan trong mùa đó. Trước khi thương mại bắt đầu, chuyên gia GACC còn kiểm tra vùng sản xuất tại Việt Nam, tại chỗ hoặc qua video. Danh sách cửa khẩu và thời gian thông quan được tổng hợp trong bài cửa khẩu nhập sầu riêng Việt Nam. Mọi yêu cầu trên chỉ có giá trị khi văn bản còn hiệu lực.
Nghị định thư sầu riêng có hiệu lực bao lâu và gia hạn thế nào?
Theo Mekong ASEAN và VnEconomy, nghị định thư sầu riêng tươi có hiệu lực 3 năm kể từ ngày 11/7/2022. Trước khi hết chu kỳ, ngày 3/6/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thông tin phía Trung Quốc cho phép tự động gia hạn văn bản, nên hai bên không phải ký lại. Hai mục dưới đây nói về thời hạn và tình trạng hiện nay.
Thời hạn 3 năm và điều khoản tự động gia hạn
Nghị định thư sầu riêng tươi có thời hạn 3 năm và được tự động gia hạn, theo thông tin Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố ngày 3/6/2025. Theo Mekong ASEAN, thời hạn tính từ ngày có hiệu lực, cũng là ngày ký 11/7/2022. Cộng 3 năm từ mốc đó, chu kỳ đầu tiên kết thúc ngày 11/7/2025. Quyết định cho tự động gia hạn được công bố trước mốc này 38 ngày.
Dòng thời gian dưới đây gom các mốc chính của hai văn bản, từ khi bắt đầu đàm phán đến lần tra cứu gần nhất.
| Thời điểm | Mốc | Nguồn |
|---|---|---|
| 2018 | Việt Nam và Trung Quốc bắt đầu đàm phán nghị định thư sầu riêng tươi | Bộ Công Thương |
| 11/7/2022 | Ký văn bản sầu riêng tươi, có hiệu lực từ ngày ký; Cục Bảo vệ thực vật gửi danh sách mã số sang phía Trung Quốc | Bộ Công Thương; Mekong ASEAN |
| 27/7/2022 | GACC ra Thông báo số 66/2022, cho nhập sầu riêng tươi Việt Nam | GACC |
| 17/9/2022 | Lô sầu riêng tươi chính ngạch đầu tiên, hơn 100 tấn, xuất từ huyện Krông Pắk, Đắk Lắk | Bộ Công Thương theo TTXVN |
| 19/8/2024 | Ký văn bản sầu riêng đông lạnh | Cục Bảo vệ thực vật |
| 19/9/2024 | Hội nghị phổ biến quy định xuất khẩu sầu riêng đông lạnh sang Trung Quốc | Báo Nông nghiệp Việt Nam |
| 21/5/2025 | GACC phê duyệt bổ sung 829 mã số vùng trồng và 131 mã số cơ sở đóng gói sầu riêng | Báo Công Thương |
| 3/6/2025 | Bộ Nông nghiệp và Môi trường thông tin phía Trung Quốc cho tự động gia hạn văn bản tươi | Bộ Nông nghiệp và Môi trường |
| 11/7/2025 | Tròn 3 năm hiệu lực của văn bản tươi | Hỏa Tốc 24h tính từ mốc 11/7/2022 |
| 21/8/2026 | Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đăng danh sách vùng trồng, cơ sở đóng gói quả tươi được GACC phê duyệt | Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật |
| 11/10/2026 | Thông báo số 66/2022 vẫn ở trạng thái đang có hiệu lực | Bộ Thương mại Trung Quốc |
Mốc 3 năm của văn bản tươi đã qua từ năm 2025. Mục dưới đây nói về tình trạng hiện nay.
Tình trạng hiệu lực mới nhất sau mốc năm 2025
Theo cơ sở dữ liệu chính sách của Bộ Thương mại Trung Quốc (MOFCOM), tính đến 11/10/2026, Thông báo số 66/2022 của GACC thi hành nghị định thư sầu riêng tươi ở trạng thái 现行有效, nghĩa là đang có hiệu lực. Cơ sở dữ liệu này xếp thông báo vào loại văn bản quy phạm cấp bộ ngành.
Mốc 3 năm được xử lý bằng cơ chế tự động gia hạn. Từ ngày 27 đến 29/5/2025, đoàn Bộ Nông nghiệp và Môi trường do Bộ trưởng Đỗ Đức Duy dẫn đầu làm việc với GACC về xuất khẩu sầu riêng. Tại họp báo sáng 3/6/2025, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cho biết phía Trung Quốc "không áp biện pháp tạm dừng, không yêu cầu đàm phán lại và cho phép tự động gia hạn Nghị định thư".
Việc thực thi cũng chặt hơn. Thủ tướng ban hành Công điện số 71/CĐ-TTg về thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu sầu riêng bền vững, đặt mục tiêu hoàn thiện hướng dẫn quy trình sản xuất sầu riêng an toàn trong quý III/2025. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2024 cả nước có gần 180.000 ha sầu riêng, sản lượng khoảng 1,5 triệu tấn. Lô sầu riêng sang Trung Quốc nay cần kết quả kiểm nghiệm tại cơ sở được GACC chấp nhận. Nội dung này nằm ở mục dành cho doanh nghiệp bên dưới.
Có hai nơi để theo dõi cập nhật: mục «Mã số vùng trồng – cơ sở đóng gói» trên ppd.gov.vn của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, và cơ sở dữ liệu chính sách của MOFCOM. Việc theo dõi hiệu lực thuộc trách nhiệm của các cơ quan quản lý ở hai phía.
Cơ quan nào quản lý nghị định thư sầu riêng?
Phía Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý nghị định thư sầu riêng, đầu mối kỹ thuật là Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật. Phía Trung Quốc, cơ quan quản lý là GACC. Hai đầu mối cùng phê duyệt danh sách mã số và báo cho nhau khi có lô hàng vi phạm.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật
Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan quản lý nghị định thư phía Việt Nam. Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật là đơn vị kỹ thuật phụ trách danh sách mã số và kiểm dịch. Khi ký văn bản tươi năm 2022, hai cơ quan mang tên Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Cục Bảo vệ thực vật. Năm 2024, Cục vẫn mang tên cũ, Cục trưởng là ông Huỳnh Tấn Đạt.
Tên hiện hành có từ Nghị định 35/2025/NĐ-CP ngày 25/2/2025, hiệu lực từ 1/3/2025. Nghị định này quy định chức năng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thay Nghị định 105/2022/NĐ-CP của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Nghị định 68/2022/NĐ-CP của Bộ Tài nguyên và Môi trường. Theo nghị định này, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật là một trong 30 đơn vị của Bộ. Nhiệm vụ của Bộ có công tác bảo vệ và kiểm dịch thực vật. Theo Báo Điện tử Chính phủ, Nghị định 355/2026/NĐ-CP ngày 11/9/2026, hiệu lực từ 15/9/2026, thay Nghị định 35/2025/NĐ-CP. Bộ còn 28 đơn vị và vẫn có Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật.
Với sầu riêng xuất khẩu, Cục giữ bốn việc chính:
- gửi phía Trung Quốc danh sách mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, như công hàm ngày 11/7/2022;
- đăng danh sách gửi sang và danh sách được GACC phê duyệt trên ppd.gov.vn, gần nhất vào các ngày 23/7/2026 và 21/8/2026;
- phổ biến quy định mới cho doanh nghiệp, như hội nghị về sầu riêng đông lạnh ngày 19/9/2024;
- cung cấp thông tin để Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường gửi danh sách cơ sở kiểm nghiệm được GACC chấp nhận.
Phía Trung Quốc, khâu phê duyệt và kiểm tra nằm ở GACC.
GACC là gì và giữ vai trò gì với sầu riêng nhập khẩu?
GACC là Tổng cục Hải quan Trung Quốc, tên tiếng Trung là 中华人民共和国海关总署. Cơ quan này phê duyệt mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, đồng thời kiểm tra, kiểm dịch sầu riêng nhập vào Trung Quốc. Theo Thông báo số 66/2022, GACC giữ năm vai trò với sầu riêng tươi Việt Nam:
- cùng phía Việt Nam phê duyệt đăng ký vườn và cơ sở đóng gói;
- đăng và cập nhật danh sách được phê duyệt trên website của GACC;
- kiểm tra, kiểm dịch lô hàng tại cửa khẩu nhập;
- thông báo vi phạm cho phía Việt Nam và tạm dừng vườn hoặc cơ sở liên quan;
- đánh giá lại nguy cơ dịch hại để điều chỉnh danh mục.
Với hàng đông lạnh, GACC còn quản lý việc đăng ký cơ sở chế biến theo Lệnh 248, theo Cục Bảo vệ thực vật. Văn bản của hai cơ quan dùng nhiều thuật ngữ kỹ thuật mà người trồng cần hiểu đúng.
7 thuật ngữ thường gặp trong nghị định thư sầu riêng
Bảy thuật ngữ thường gặp nhất trong nghị định thư sầu riêng là kiểm dịch thực vật, sinh vật gây hại kiểm dịch, mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, GAP, IPM và truy xuất nguồn gốc. Bảng dưới đây giải nghĩa từng thuật ngữ bằng lời thường và cho biết thuật ngữ đó thuộc nhóm yêu cầu nào.
| Thuật ngữ | Nghĩa dễ hiểu | Nằm ở nhóm yêu cầu nào |
|---|---|---|
| Kiểm dịch thực vật (植物检疫, phytosanitary) | Việc kiểm tra để lô hàng không mang sinh vật gây hại vào nước nhập khẩu; lô đạt yêu cầu được cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật | Kiểm tra trước khi xuất; kiểm dịch tại cửa khẩu nhập |
| Sinh vật gây hại kiểm dịch (quarantine pests) | Các loài sâu hại có tên trong danh mục mà Trung Quốc quan tâm; với sầu riêng tươi là 6 loài, gồm 1 loài ruồi đục quả và 5 loài rệp sáp | Danh mục sinh vật gây hại |
| Mã số vùng trồng | Mã của vườn đã được đăng ký và phê duyệt, ghi trên thùng hàng và giấy chứng nhận để lần về đúng vườn | Đăng ký vùng trồng và cơ sở đóng gói |
| Mã số cơ sở đóng gói | Mã của nơi phân loại, làm sạch và đóng thùng sầu riêng, cũng được hai bên phê duyệt và ghi trên nhãn | Đăng ký; đóng gói và truy xuất |
| GAP (良好农业操作规范) | Thực hành nông nghiệp tốt: canh tác theo quy trình và có ghi chép; văn bản không gắn với một bộ chứng nhận cụ thể | Quản lý vườn |
| IPM (有害生物综合治理) | Quản lý dịch hại tổng hợp: giám sát quanh năm bằng mắt và bằng bẫy, ghi lại tên thuốc, hoạt chất, liều lượng và thời gian dùng | Quản lý vườn |
| Truy xuất nguồn gốc | Khả năng lần từ một lô hàng về đúng vườn và cơ sở đóng gói qua nhãn, mã số và sổ lưu ngày đóng gói, số lượng, số container; chi tiết ở bài truy xuất nguồn gốc sầu riêng xuất khẩu | Đóng gói, bảo quản và truy xuất |
Ngoài bảy thuật ngữ trên, văn bản còn dùng ISPM 15 (tiêu chuẩn quốc tế cho bao bì gỗ), HACCP (chứng nhận mà nhân viên cơ sở sầu riêng đông lạnh phải có) và Lệnh 248 của GACC (quy định đăng ký cơ sở sản xuất thực phẩm nước ngoài). Hiểu đúng thuật ngữ rồi, doanh nghiệp còn phải biết ranh giới của văn bản.
Doanh nghiệp xuất khẩu sầu riêng cần biết gì về nghị định thư?
Doanh nghiệp cần nắm rằng nghị định thư sầu riêng tươi tập trung vào kiểm dịch thực vật, còn lô hàng vẫn phải đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm quốc gia của Trung Quốc. Theo Thông báo số 66/2022, lô đúng quy trình kiểm dịch nhưng không đạt an toàn thực phẩm vẫn bị trả về hoặc tiêu hủy.
Phần nào thuộc nghị định thư, phần nào nằm ngoài văn bản?
Đăng ký mã số, GAP và IPM, danh mục sinh vật gây hại, đóng gói, ghi nhãn và kiểm dịch thuộc nghị định thư. Kiểm nghiệm cadimi và vàng O là chỉ tiêu an toàn thực phẩm, không nằm trong danh mục kiểm dịch. Bảng dưới đây tách hai phần đó.
| Yêu cầu | Thuộc nghị định thư? | Căn cứ | Cơ quan kiểm tra |
|---|---|---|---|
| Đăng ký mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói | Có | Thông báo số 66/2022 của GACC, mục đăng ký | Phía Việt Nam đăng ký; GACC và phía Việt Nam cùng phê duyệt |
| GAP và IPM | Có | Thông báo số 66/2022, mục kiểm soát trước xuất khẩu | Cán bộ kỹ thuật được bộ quản lý nông nghiệp Việt Nam đào tạo hoặc ủy quyền |
| Kiểm soát sinh vật gây hại | Có | Danh mục 6 loài trong Thông báo số 66/2022 | Cơ quan kiểm dịch Việt Nam trước khi xuất; hải quan Trung Quốc tại cửa khẩu |
| Đóng gói và ghi nhãn | Có | Thông báo số 66/2022, mục đóng gói | Cán bộ kiểm dịch Việt Nam giám sát; hải quan Trung Quốc kiểm tra nhãn |
| Kiểm nghiệm cadimi | Không nằm trong danh mục kiểm dịch; là chỉ tiêu an toàn thực phẩm | Tiêu chuẩn an toàn thực phẩm quốc gia của Trung Quốc | Cơ sở kiểm nghiệm được GACC chấp nhận |
| Kiểm nghiệm vàng O | Không nằm trong danh mục kiểm dịch; là chỉ tiêu an toàn thực phẩm | Tiêu chuẩn an toàn thực phẩm quốc gia của Trung Quốc | Cơ sở kiểm nghiệm được GACC chấp nhận |
Văn bản đông lạnh thì ghi phạm vi an toàn thực phẩm ngay trong tên. Hai yêu cầu nằm ngoài danh mục kiểm dịch hiện là rào cản lớn nhất.
Rào cản kỹ thuật ngoài nghị định thư: kiểm nghiệm cadimi và vàng O
Kiểm nghiệm cadimi và vàng O là yêu cầu an toàn thực phẩm của phía Trung Quốc, tách khỏi danh mục kiểm dịch của nghị định thư. Mẫu phải được kiểm nghiệm tại cơ sở được GACC chấp nhận. Cadimi là một kim loại nặng, còn vàng O (Auramine O) là một chất màu vàng. Kiểm dịch thực vật tìm sinh vật gây hại sống, còn hai chỉ tiêu này đo chất có trong sản phẩm.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố ngày 7/7/2026, tính đến 26/6/2026 cả nước có 37 cơ sở kiểm nghiệm được GACC chấp nhận. Trong đó, 30 cơ sở làm chỉ tiêu cadimi và 31 cơ sở làm chỉ tiêu vàng O. Văn phòng Bộ thông tin chiều 7/8/2026 rằng tính đến 5/8/2026, con số đã là 50 cơ sở tại 13 tỉnh, thành phố. Trong đó, 47 cơ sở làm chỉ tiêu cadimi, 39 cơ sở làm chỉ tiêu vàng O, một số cơ sở được cả hai. Danh sách gồm trung tâm kỹ thuật tiêu chuẩn đo lường chất lượng, viện kiểm nghiệm và doanh nghiệp phân tích, chứng nhận chất lượng.
Trong 40 ngày, mạng lưới có thêm 13 cơ sở. Số cơ sở làm cadimi tăng thêm 17, nhanh hơn mức tăng thêm 8 của vàng O.
Cơ sở kiểm nghiệm được GACC chấp nhận cho mít, sầu riêng
■Đến 26/6/2026 ■Đến 5/8/2026
Xem số liệu
| Đơn vị: cơ sở | Đến 26/6/2026 | Đến 5/8/2026 |
|---|---|---|
| Tổng số cơ sở | 37 | 50 |
| Chỉ tiêu cadimi | 30 | 47 |
| Chỉ tiêu vàng O | 31 | 39 |
Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và các chỉ tiêu chất lượng khác được trình bày trong bài tiêu chuẩn chất lượng sầu riêng xuất khẩu. Lô hàng không đạt nghị định thư hoặc không đạt các yêu cầu này đều bị xử lý.
Xử lý lô sầu riêng vi phạm nghị định thư
Theo Thông báo số 66/2022, lô sầu riêng vi phạm có thể bị cấm nhập, xử lý, trả về hoặc tiêu hủy. Vườn hoặc cơ sở liên quan có thể bị tạm dừng trong mùa đó. Từng trường hợp được giải thích trong bài xử lý lô sầu riêng vi phạm.
Làm sao tìm toàn văn nghị định thư xuất khẩu sầu riêng chính thức?
Phía Trung Quốc thi hành nghị định thư sầu riêng tươi qua Thông báo số 66/2022 của GACC. Thông báo này hiện được đăng lại trên cơ sở dữ liệu chính sách của Bộ Thương mại Trung Quốc. Phía Việt Nam, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đăng danh sách mã số trên ppd.gov.vn. Bốn bước sau giúp người đọc tìm đúng bản chính thức và tránh nhầm với bản nháp.
- Tìm bản thi hành phía Trung Quốc: Thông báo số 66/2022 của GACC được đăng lại trên cơ sở dữ liệu chính sách của Bộ Thương mại Trung Quốc (policy.mofcom.gov.cn). Thông báo cũng có trên trang Sở Thương mại tỉnh Phúc Kiến từ ngày 3/8/2022, kèm tên văn bản bằng tiếng Trung và các yêu cầu kiểm dịch.
- Tra danh sách phía Việt Nam: vào mục «Mã số vùng trồng – cơ sở đóng gói» trên ppd.gov.vn. Tại đây, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đăng danh sách gửi sang và danh sách được GACC phê duyệt; gần nhất là ngày 21/8/2026, theo tra cứu ngày 11/10/2026.
- Tra danh sách phía Trung Quốc: theo Thông báo số 66/2022, danh sách vườn và cơ sở đóng gói được phê duyệt được đăng và cập nhật định kỳ trên website của GACC.
- Phân biệt bản dự thảo: tệp «22.06.21- Draft Protocol of Durian (VN Ver)_clean.doc» trên sansangxuatkhau.ppd.gov.vn là dự thảo ngày 21/6/2022, không phải bản đã ký. Khi trích dẫn, hãy dùng bản thi hành của GACC và thông tin chính thức của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Với bản đông lạnh, nội dung được Cục Bảo vệ thực vật phổ biến tại hội nghị ngày 19/9/2024.
Nghị định thư sầu riêng là khung kiểm dịch gồm văn bản tươi và văn bản đông lạnh, xoay quanh 6 nhóm yêu cầu. Theo tra cứu ngày 11/10/2026, bản tươi đang có hiệu lực. Phần đi sâu nằm ở các bài điều khoản nghị định thư sầu riêng tươi, yêu cầu nghị định thư sầu riêng đông lạnh, cách xử lý lô sầu riêng vi phạm và đăng ký mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Đọc xong toàn văn, người trồng và thương lái thường còn vài thắc mắc mà văn bản không nói thẳng.