Trong nửa đầu năm 2026, chính quyền Hà Nội đã chi 2,4 tỷ USD để giải phóng mặt bằng cho gần 1.500 dự án, nằm trong chiến lược tái phát triển đô thị quy mô lớn nhằm đưa thủ đô trở thành một đô thị hiện đại trong 100 năm tới. Kế hoạch này gắn liền với tham vọng tăng trưởng kinh tế hai con số của Việt Nam, đồng thời giải quyết các vấn đề ngập lụt và ô nhiễm không khí do biến đổi khí hậu.

Người dân chịu tác động nặng nề từ giải tỏa

Tiếng máy khoan phá, máy xúc và tiếng gạch vụn vỡ ra vang vọng khắp phố phường Hà Nội. Hàng ngàn hộ dân phải rời bỏ nhà cửa, trong đó có những hộ lâu đời như bà Nguyễn Thị Nhàn, người đã mất căn nhà mặt phố 300 mét vuông – nơi bà từng bán trái cây để kiếm sống – để nhường chỗ cho một con đường. Bà cho biết chưa nhận được bất kỳ khoản đền bù nào và phải thuê nhà trọ cho gia đình và cha mẹ già. “Chúng tôi chỉ biết chờ. Không biết họ sẽ di dời chúng tôi đến đâu”, bà nói.

Kể từ tháng 11/2025, chính quyền thành phố đã phát động chiến dịch dẹp bỏ lấn chiếm vỉa hè, xe đỗ trái phép và các quán cóc, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của nhiều tiểu thương. Chị Thuy, người bán phở bò, cho biết trước đây bốn chiếc ghế nhựa kê ngoài vỉa hè giúp chị phục vụ thêm bốn khách mỗi giờ, nhưng nay thì không, khiến thu nhập chỉ đủ sống qua ngày.

Các dự án trọng điểm và rủi ro tài chính

Trung tâm của kế hoạch là dự án tái phát triển dọc hai bờ sông Hồng trị giá 28 tỷ USD, bao phủ 11.400 ha – lớn hơn diện tích trung tâm Paris – với hạ tầng thoát nước chống ngập. Ngoài ra, một khu thể thao Olympic 35,2 tỷ USD do Vingroup hậu thuẫn sẽ bao gồm sân vận động hình chiếc trống lớn nhất thế giới sức chứa 135.000 chỗ ngồi. Thành phố cũng có kế hoạch tái cấu trúc hệ thống giao thông để giảm áp lực lên khu vực trung tâm lịch sử.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Khắc Giang, nghiên cứu viên thỉnh giảng tại Viện ISEAS – Yusof Ishak ở Singapore, làn sóng xây dựng có nguy cơ chuyển hướng vốn đầu tư khỏi các ngành công nghiệp công nghệ cao mà Việt Nam muốn phát triển, đồng thời đẩy giá bất động sản tăng cao, khiến ngân hàng dễ bị tổn thương bởi nợ xấu. Báo cáo của S&P Global năm 2025 cho thấy nhiều nhà phát triển bất động sản có mức nợ cao hơn so với các đồng nghiệp tại Indonesia và Philippines. Bất động sản hiện chiếm 3,5% GDP của Việt Nam nhưng chiếm khoảng 1/4 tổng dư nợ tín dụng ngân hàng.

Thách thức trong thực thi và bảo tồn di sản

Khác với hai thập kỷ trước tập trung mở rộng ra ngoại thành, hiện nay Hà Nội tái phát triển chính khu vực nội đô – một bài toán phức tạp hơn nhiều vì liên quan đến quyền tài sản và đền bù. Bà Linh Nguyen, chuyên gia phân tích chính của Control Risks, nhận định 20 năm tới sẽ là “xây lại Hà Nội đã tồn tại”. Bà chỉ ra thách thức then chốt là khâu thực thi, đặc biệt là thu hồi đất, tái định cư và phối hợp giữa các cơ quan.

Trong một sự kiện hiếm hoi, cư dân xã Bắc Cầu dọc sông Hồng đã treo băng rôn “khẩn cầu” chính quyền để hàng ngàn gia đình được ở lại. Họ lo sợ các con đường quy hoạch sẽ xóa sổ cộng đồng đã tồn tại qua nhiều thế hệ. “Chúng tôi muốn tiếp tục sống ở đây, đã qua nhiều đời”, một người dân tên Vân nói.

Các chuyên gia cho rằng thách thức không nằm ở việc hiện đại hóa, mà ở tốc độ triển khai nhanh và thiếu tham vấn cộng đồng. Ông Giang so sánh với Bắc Kinh từng phá bỏ hầu hết tường thành cổ từ thế kỷ 13 để xây tàu điện ngầm, và kết luận: “Một khi tách khỏi lịch sử thành phố, rất khó để quay lại.”

Bài toán cân bằng giữa phát triển và bảo tồn

Việc tái phát triển Hà Nội mang lại cơ hội kinh tế lớn nhưng cũng đặt ra bài toán khó về đền bù, tái định cư và bảo tồn di sản văn hóa. Các chuyên gia cảnh báo nếu không tham vấn đầy đủ, quá trình này có thể lặp lại sai lầm của các đô thị châu Á khác, nơi cộng đồng bị phá vỡ và di sản mất đi không thể phục hồi.

Theo Midland Daily News

Ảnh: andriish22 / Pixabay