Cuốn sách mới của Cory Doctorow, 'The Reverse Centaur’s Guide to Life After AI', đã chỉ ra rằng làn sóng phản đối AI hiện nay thực chất là phản ứng chống lại mô hình kinh doanh bóc lột của các tập đoàn công nghệ, chứ không phải chống lại công nghệ. Theo Doctorow, AI về mặt lý thuyết có thể biến mọi công nhân thành 'nhân mã' (centaur) - người được máy móc hỗ trợ, nhưng thực tế mô hình kinh doanh lại tạo ra 'nhân mã ngược' (reverse centaur) - những người bị máy móc kiểm soát và bóc lột.

Phản ứng dữ dội của công chúng với AI

Làn sóng phản đối AI đang lan rộng. Cựu CEO Google Eric Schmidt từng bị sinh viên Đại học Arizona la ó trong bài phát biểu khai giảng khi ca ngợi cách mạng AI. Hầu hết cử tri Mỹ phản đối xây dựng các trung tâm dữ liệu khổng lồ tiêu tốn tài nguyên. Đa số tin rằng AI sẽ tác động tiêu cực đến việc làm, sáng tạo và các mối quan hệ con người. Một cuộc thăm dò của NBC cho thấy Gen Z đánh giá AI với mức độ yêu thích âm 44.

Bài toán 'nhân mã ngược' trong AI

Doctorow giải thích khái niệm 'nhân mã ngược' qua ví dụ ngành X-quang: Trong kịch bản nhân mã, bác sĩ X-quang làm việc cùng AI để tăng độ chính xác, nhưng chi phí cao. Ở kịch bản ngược, AI hạ cấp bác sĩ thành người kiểm tra kết quả, dễ mắc sai lầm hơn. Rẻ hơn, nhưng vấn đề là ở đó. Tác giả trích dẫn thông điệp của khoa học viễn tưởng: 'Điều quan trọng nhất về một thiết bị không phải nó làm gì, mà là nó làm cho ai và làm gì với ai.'

Động lực thực sự của ngành AI: Đầu cơ và thổi phồng

Theo Doctorow, vấn đề của ngành AI cũng giống như 'enshittification' - mô hình kinh doanh 'tăng trưởng hoặc chết' của Big Tech. Định giá khổng lồ của các công ty AI dựa trên lời hứa tăng trưởng trong tương lai, không phải lợi nhuận thực tế. Morgan Stanley dự đoán AI sẽ thêm gần 1.000 tỷ USD mỗi năm vào S&P 500, chủ yếu từ việc thay thế lao động con người. OpenAI hiện được định giá 852 tỷ USD, nhưng Doctorow gọi đó là 'một công ty bị thổi phồng quá mức và tồi tệ'. Các ông trùm công nghệ có động cơ cá nhân để giữ cho nhà đầu tư hứng thú, biến người tiêu dùng thành 'công cụ tiếp thị' cho thông điệp rằng máy móc sẽ thay thế con người.

Bong bóng AI và hệ lụy kinh tế

Doctorow chỉ ra dấu hiệu của bong bóng: 90% người dùng ít có khả năng sử dụng sản phẩm được quảng cáo là AI, 95% dự án thí điểm AI thất bại. Nhiều công ty buộc phải thuê lại nhân viên đã sa thải vì chatbot không đáp ứng được. Bảy công ty công nghệ lớn chiếm một phần ba giá trị thị trường chứng khoán Mỹ, nên bong bóng vỡ sẽ gây ra cú sốc kinh tế tương đương năm 2008 và 2020. Tác giả kết luận: 'Đây là câu chuyện về một công nghệ đáng chú ý được triển khai theo cách liều lĩnh, ích kỷ nhất có thể tưởng tượng, bởi những người tồi tệ nhất, vì những lý do tồi tệ nhất. Không phải máy móc đáng giận.'

Theo The Guardian

Ảnh: 51581 / Pixabay