Trong 6 tháng đầu năm 2026, ngành thiết kế tại Nhật Bản ghi nhận 40 vụ phá sản (nợ từ 10 triệu yên trở lên), tăng 166,6% so với cùng kỳ năm ngoái và chạm mức cao nhất trong 14 năm, theo dữ liệu của Tokyo Shoko Research - công ty nghiên cứu thông tin doanh nghiệp Nhật Bản.
Lĩnh vực chịu ảnh hưởng gồm thiết kế đồ họa, thiết kế nội thất và các dịch vụ liên quan. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 2012, số vụ phá sản của ngành trong nửa đầu năm vượt mốc 40 vụ. Nguyên nhân được chỉ ra gồm sự trỗi dậy của AI tạo sinh (generative AI - công nghệ giúp máy tính tạo ra hình ảnh, văn bản, bố cục theo yêu cầu), phần mềm thiết kế ngày càng phổ biến và sự suy yếu của các khách hàng lớn như công ty quảng cáo, công ty xây dựng nhà ở (housing maker).
Số vụ phá sản ngành thiết kế nửa đầu năm 2026 tăng mạnh ở mọi quy mô
Trong 40 vụ phá sản, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chiếm áp đảo. Cụ thể, 30 vụ có quy mô nợ từ 10 triệu đến dưới 50 triệu yên (tăng 130,7% so với cùng kỳ), 8 vụ có nợ từ 50 triệu đến dưới 100 triệu yên (tăng 300%) và 2 vụ có nợ từ 100 triệu yên trở lên - trong khi cùng kỳ năm trước không có vụ nào ở nhóm này.
| Quy mô nợ | Số vụ phá sản | So với cùng kỳ năm trước |
|---|---|---|
| Từ 100 triệu yên trở lên | 2 | Cùng kỳ năm trước: 0 vụ |
| Từ 50 triệu đến dưới 100 triệu yên | 8 | Tăng 300% |
| Từ 10 triệu đến dưới 50 triệu yên | 30 | Tăng 130,7% |
Xét về số nhân viên, có 36/40 doanh nghiệp phá sản có dưới 5 nhân viên, chiếm 90%. Điều này cho thấy các công ty thiết kế quy mô nhỏ - vốn là lực lượng chủ lực của ngành - đang chịu sức ép nặng nề nhất.
Theo Tokyo Shoko Research, nếu tốc độ phá sản tiếp tục như hiện tại, cả năm 2026 có thể vượt mốc 80 vụ của năm 2011.
Ba nhóm doanh nghiệp thiết kế dễ bị đào thải nhất
Từ phân tích các vụ việc, Tokyo Shoko Research chia các doanh nghiệp thiết kế phá sản thành ba nhóm điển hình.
Nhóm thứ nhất là doanh nghiệp mất đơn hàng vì khách hàng tự làm thiết kế nội bộ. AI tạo sinh và phần mềm thiết kế phổ biến giúp việc tự sản xuất ấn phẩm, hình ảnh trở nên nhanh chóng, chi phí thấp. Khách hàng càng đẩy mạnh nội bộ hóa, các công ty thiết kế chuyên nghiệp càng rơi vào cảnh thiếu việc.
Nhóm thứ hai là doanh nghiệp có nguồn thu chính từ ấn phẩm giấy như tạp chí, catalogue. Sau đại dịch COVID-19, nhu cầu quảng cáo trực tuyến, đặc biệt trên mạng xã hội, tăng mạnh, khiến các đơn vị in ấn truyền thống bị thu hẹp thị phần.
Nhóm thứ ba là doanh nghiệp thiết kế nội thất. Số vụ phá sản của các công ty xây dựng nhà ở (housing maker) tăng nhanh kéo theo các đơn vị chuyên thiết kế, trang trí nội thất rơi vào khó khăn dây chuyền.
AI tạo sinh: vừa là thách thức, vừa mở ra vai trò mới cho nhà thiết kế
Không chỉ riêng ngành thiết kế, việc ứng dụng AI đang lan rộng. Theo báo cáo, doanh nghiệp không tạo được sự khác biệt sẽ bất lợi trong cạnh tranh giá và nhiều khả năng tiếp tục bị đào thải.
Ngược lại, sản phẩm do AI tạo ra vẫn cần con người kiểm tra, đặc biệt về bản quyền và danh tiếng của bên đặt hàng. Nếu bỏ qua bước này, rủi ro có thể ảnh hưởng đến uy tín của chính khách hàng. Vì vậy, các nhà thiết kế có năng lực rà soát, bảo đảm tính pháp lý và thương hiệu sau khi sử dụng AI được dự báo sẽ ngày càng được trọng dụng.
Ý nghĩa với người đọc Việt Nam
Xu hướng AI tạo sinh tác động đến ngành thiết kế không chỉ diễn ra ở Nhật Bản mà có thể lan rộng sang nhiều thị trường, trong đó có Việt Nam. Các nhà thiết kế Việt cũng có thể đối mặt với áp lực tương tự khi khách hàng dần chuyển sang tự làm thiết kế bằng công cụ AI.
Vì vậy, việc chủ động làm quen với công nghệ AI, tập trung vào tư duy sáng tạo khác biệt cũng như năng lực kiểm soát chất lượng, bản quyền sản phẩm là hướng đi đáng cân nhắc để giữ vững lợi thế cạnh tranh của các nhà thiết kế Việt Nam.
Ảnh: viarami / Pixabay
