Quy mô xâm phạm chân dung trên SNS và AI tạo sinh

Theo báo cáo của Tổ chức Giám sát và Bảo vệ Quyền Chân dung và Công khai (Nhật Bản), trong năm tài khóa 2025 (từ tháng 4/2025 đến tháng 3/2026), số lượng bài đăng nghi ngờ xâm phạm quyền chân dung trên ba nền tảng mạng xã hội lớn là TikTok, X và YouTube đã lên tới hơn 40.000 bài, với tổng lượt xem khoảng 335 triệu. Các trường hợp sử dụng giọng nói trái phép cũng được ghi nhận qua nhiều tài khoản nước ngoài sử dụng đa ngôn ngữ.

Trên các nền tảng tạo hình ảnh bằng AI như sea art AI và PixAI, tình trạng tạo và công khai các mô hình LoRA (Low-Rank Adaptation) học từ chân dung người nổi tiếng mà không được phép vẫn tiếp diễn. Năm nay, tổ chức đã thực hiện xóa thử nghiệm các mô hình vi phạm, nhắm vào 20 mô hình LoRA sử dụng chân dung của một diễn viên cụ thể, với sự hợp tác của công ty quản lý nghệ sĩ. Kết quả, tỷ lệ xóa thành công đạt 100% trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 2/2026. Tuy nhiên, sau khi xóa, các mô hình mới về cùng một người vẫn tiếp tục được đăng tải, cho thấy sự cần thiết của hệ thống giám sát định kỳ.

Thiệt hại kinh tế ước tính 20-45 tỷ yen

Lần đầu tiên trong ngành, tổ chức đã ước tính thiệt hại kinh tế từ hai góc độ: thứ nhất, tính theo phí sử dụng tương đương cho mỗi bài đăng nhân với số lượng bài; thứ hai, tính theo chi phí quảng cáo để đạt được cùng lượng tiếp cận với tổng số lượt xem trên SNS. Kết quả cho thấy, chỉ riêng trong phạm vi khảo sát, thiệt hại kinh tế đã vào khoảng 20-45 tỷ yen. Tuy nhiên, tổ chức nhấn mạnh đây là con số tham khảo thận trọng, chỉ giới hạn trong các trường hợp trên các nền tảng chính, chưa bao gồm các bài đăng chưa phát hiện, bài đã xóa, hàng hóa trái phép, hay toàn bộ thiệt hại liên quan đến diễn viên lồng tiếng và AI giọng nói.

Ngành công nghiệp chậm trễ trong ứng phó

Khảo sát trên 174 công ty trong ngành cho thấy chỉ khoảng 28% số văn phòng quản lý nghệ sĩ cho biết họ “nắm được tất cả” hoặc “phần lớn” các trường hợp xâm phạm. Về việc xây dựng hướng dẫn ứng phó, chỉ 1,1% đã hoàn thiện, trong khi 52% đang “xem xét” và 46,6% không có kế hoạch. Điều này phản ánh khó khăn trong việc xử lý riêng lẻ, dẫn đến nhu cầu cao về một khuôn khổ chung toàn ngành.

Mặt khác, khoảng 51% số văn phòng cho biết họ sẵn sàng cho phép sử dụng chân dung nếu có quy trình phê duyệt và cấp phép trước, cho thấy thái độ tích cực đối với việc khai thác có kiểm soát. Các thách thức chính bao gồm: xây dựng quy tắc hợp đồng và hướng dẫn đạo đức (hơn 90%), khó khăn trong định giá bồi thường (khoảng 76%), và rủi ro chỉnh sửa (khoảng 74%).

Động thái pháp lý và tương lai

Vào tháng 4/2026, Bộ Tư pháp Nhật Bản đã thành lập “Nhóm nghiên cứu về trách nhiệm dân sự đối với việc sử dụng trái phép chân dung, giọng nói”, đánh dấu bước tiến trong thảo luận về khung pháp lý. Tổ chức Giám sát cho biết sẽ tiếp tục bảo vệ quyền lợi của diễn viên lồng tiếng thông qua phân ban mới thành lập. Khảo sát này được thực hiện bởi IPconnect Co., Ltd., thuộc tập đoàn IPFORWARD.

Theo Media Innovation

Ảnh: herbinisaac / Pixabay