Các nhà khoa học từ 3 tổ chức, trong đó có Đại học California tại Santa Barbara (Mỹ), công bố nghiên cứu AI mắt sinh học trên tạp chí Neuron ngày 10/8/2026. Theo nghiên cứu, AI tối ưu xung điện kích thích vỏ não thị giác, giúp dự đoán cảm giác nhìn chính xác hơn và dùng dòng điện thấp hơn; kết quả dựa trên thử nghiệm điện cực 96 kênh ở bệnh nhân 27 tuổi tại Tây Ban Nha.

AI mắt sinh học đã làm được gì?

Nhóm tác giả dùng mô hình học sâu (deep learning) để thiết kế chế độ kích thích điện cho thiết bị cấy vào vỏ não thị giác - vùng phía sau não chịu trách nhiệm xử lý hình ảnh. Mô hình này không chỉ tính tới thông số của xung điện mà còn kết hợp trạng thái não của người dùng trước mỗi lần thử nghiệm.

Kết quả cho thấy các mẫu kích thích do AI tạo ra tạo được hoạt động thần kinh đúng mục tiêu hơn và cần dòng điện yếu hơn. Quan trọng hơn, phản ứng thần kinh thực tế ghi được từ não dự đoán nội dung người dùng nhìn thấy chính xác hơn so với chỉ biết điện cực nào được kích hoạt.

Mắt sinh học hoạt động ra sao?

Mắt sinh học là tên gọi chung cho thiết bị dùng kỹ thuật kích thích thần kinh để giúp người mù phục hồi một phần thị lực. Trong nhiều thập kỷ, giới khoa học đã thử nhiều cách nhưng hiệu quả còn hạn chế vì hệ thống thị giác rất phức tạp.

Hiện có hai hướng chính: một số thiết bị kích thích võng mạc, số khác tác động vào vùng sâu hơn của hệ thống thị giác. Nghiên cứu mới tập trung vào visual cortex prosthesis - thiết bị cấy vào vỏ não thị giác, bỏ qua mắt và dây thần kinh thị giác để gửi xung điện trực tiếp tới vùng não xử lý hình ảnh, tạo ra trải nghiệm nhìn.

Trong tương lai, công nghệ này có thể giúp những người mù do đột quỵ, bệnh thoái hóa thần kinh hoặc chấn thương não nhưng vỏ não thị giác vẫn còn hoạt động.

Thử nghiệm trên bệnh nhân 27 tuổi cho kết quả gì?

Trước nghiên cứu này, nhóm tác giả đã thử nghiệm mắt sinh học ở Tây Ban Nha. Một nam bệnh nhân 27 tuổi bị mù vì chấn thương sọ não được cấy thiết bị gồm điện cực 96 kênh vào não.

Khi điện cực gửi tín hiệu điện tới vỏ não thị giác, bệnh nhân cảm nhận được phosphene - hiện tượng nhìn thấy ánh sáng dù không có ánh sáng thật đi vào mắt. Các chấm sáng này đôi khi giống tia chớp, ngôi sao hoặc pháo hoa.

AI được huấn luyện để dự đoán mẫu hoạt động não do từng tổ hợp kích thích gây ra, rồi điều chỉnh thông số theo trạng thái não lúc nghỉ của từng cá nhân. Nhờ vậy, thiết bị vừa kích thích vừa ghi lại phản ứng não thực tế, giúp mô hình học từ chính dữ liệu của người dùng và duy trì ổn định lâu dài khi phản ứng thần kinh thay đổi theo thời gian.

Bối cảnh

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Neuron số mới nhất, được xem là thử nghiệm khái niệm (proof of concept) cho hướng phát triển visual cortex prosthesis. Điểm mấu chốt là dữ liệu phản ứng não thực tế có giá trị dự đoán cao hơn nhiều so với thông số điện cực, mở ra cách thiết kế thiết bị linh hoạt theo từng người.

Ý nghĩa với người đọc Việt Nam

Với người Việt, đây là tín hiệu đáng chú ý trong lĩnh vực AI ứng dụng cho y học, nhất là với bệnh nhân mù do tổn thương não, đột quỵ hoặc bệnh thoái hóa thần kinh. Mặc dù mới ở giai đoạn nghiên cứu khái niệm và chưa xác định thời điểm thương mại hóa, việc AI học từ phản ứng não của từng cá nhân cho thấy công nghệ hỗ trợ thị giác có thể trở nên gần gũi hơn trong tương lai. Người quan tâm có thể theo dõi các thử nghiệm lâm sàng tiếp theo trên thế giới, nhưng cần tránh kỳ vọng sản phẩm xuất hiện ngay.

Ảnh: DeltaWorks / Pixabay