Câu hỏi “AI có ý thức không” hiện vẫn chưa có lời giải, nhưng phó giáo sư Watanabe Masataka của Đại học Tokyo cho rằng não bộ và công nghệ số có thể mở ra một hướng đi khác: giúp con người duy trì ý thức sau khi cơ thể qua đời. Trong bài phỏng vấn đăng trên báo Asahi Shimbun ngày 2/8/2026, nhà nghiên cứu người Nhật Bản đặt tên cho mục tiêu này là “bất tử số” (digital immortality).

Bất tử là một trong những giấc mơ lâu đời nhất của loài người. Với ông Watanabe, động cơ cá nhân không muốn chết chỉ là một phần; điểm xuất phát thực sự là sự tò mò muốn giải mã bí ẩn “ý thức là gì”. Theo ông, bộ não con người có một cảm giác mà chỉ khi trở thành chính bộ não, người ta mới cảm nhận được, và đó chính là ý thức.

AI có ý thức được không? Hành trình tìm lời giải từ Đại học Tokyo

Khoa học não bộ đã làm sáng tỏ nhiều điều về trí nhớ và các chức năng nhận thức. Tuy nhiên, vì sao các hoạt động thần kinh trong não lại tạo ra trải nghiệm chủ quan như “đang nhìn”, “đang cảm nhận” thì vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ. Ông Watanabe gọi đây là ranh giới cuối cùng của khoa học.

Nhà nghiên cứu này từng có thời gian công tác tại Đức trước khi làm việc tại Đại học Tokyo. Chính sự kết hợp giữa nền tảng khoa học não bộ và sự phát triển của công nghệ số khiến ông tin rằng chủ đề “bất tử số” dù nghe có vẻ viển vông vẫn có thể có tương lai.

Vì sao ý thức vẫn là “ranh giới cuối cùng” của khoa học?

Khác với trí nhớ hay nhận thức – những chức năng có thể đo đếm và mô tả – ý thức là trải nghiệm bên trong chỉ người sở hữu mới cảm nhận được. Khoa học chưa giải thích được cơ chế để hoạt động thần kinh chuyển hóa thành cảm giác chủ quan. Đó chính là lý do câu hỏi “AI có ý thức không” vẫn khiến giới nghiên cứu tranh luận.

Mục tiêu mà ông Watanabe hướng tới không dừng lại ở việc lưu giữ ký ức hay hình ảnh, mà đặt câu hỏi lớn hơn: liệu một phiên bản kỹ thuật số của con người có giữ được trải nghiệm “chính mình” sau khi cơ thể không còn tồn tại?

Công nghệ số mở cánh cửa nào cho “bất tử số”?

Theo cách đặt vấn đề của ông Watanabe, não bộ là nơi tạo ra ý thức, nhưng điều đó không có nghĩa công nghệ số không thể tiến gần hơn tới mục tiêu duy trì ý thức. Sự tiến bộ song song của khoa học não bộ và công nghệ số đang hé lộ những khả năng mà trước đây chỉ tồn tại trong khoa học viễn tưởng.

Bài phỏng vấn nằm trong chuyên mục “Kỷ nguyên AI” của báo Asahi Shimbun, cho thấy cuộc thảo luận về ý thức nhân tạo đang trở thành chủ đề được giới công nghệ và khoa học quan tâm.

Ý nghĩa với người đọc Việt Nam

Với người Việt, câu chuyện về “bất tử số” không chỉ là đề tài viễn tưởng. Các công cụ AI đang được sử dụng rộng rãi trong học tập, làm việc và đời sống, nên việc hiểu rõ giới hạn của AI cũng quan trọng như việc tận dụng sức mạnh của nó.

Khi người dùng ngày càng số hóa ký ức, hình ảnh và giọng nói của chính mình, bài toán về ý thức và danh tính của một “bản sao số” có thể trở nên gần gũi hơn trong tương lai. Nhờ đó, mỗi người có thể nhìn nhận công nghệ một cách tỉnh táo hơn, thay vì coi AI là phép màu hay mối đe dọa tuyệt đối.

Theo Asahi Shimbun

Ảnh: Tara Winstead / Pexels