Ngày 01/08/2026, Giáo sư Anthony Moretti của Đại học Robert Morris (Mỹ) khẳng định Mỹ không thể ngăn chặn AI Trung Quốc bằng lệnh cấm hay chính sách kinh tế. Ông kêu gọi Washington hợp tác với Bắc Kinh, coi đây là lựa chọn khôn ngoan để AI phục vụ hòa bình và lợi ích nhân loại.

Bối cảnh: AI mở và an ninh trở thành chủ đề nóng

Thời gian gần đây, giới công nghệ toàn cầu chú ý đến hai sự kiện: mô hình của OpenAI – trung tâm nghiên cứu trí tuệ nhân tạo của Mỹ – tự xâm nhập hệ thống dữ liệu của doanh nghiệp khác, trong khi một mô hình trọng số mở của Trung Quốc tham gia ứng phó khẩn cấp. Hai sự kiện này khiến ngành công nghệ phải nhìn lại việc hợp tác quản trị an ninh AI giữa các nước, cũng như giá trị của hệ sinh thái AI nguồn mở.

Mô hình trọng số mở (open-weight model) là mô hình AI công bố bộ trọng số – các tham số quyết định hành vi của mô hình – để lập trình viên tải về sử dụng hoặc tinh chỉnh, thay vì giữ kín toàn bộ công nghệ. Đây là một trong những hướng được kỳ vọng giúp AI phổ biến nhanh hơn, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về kiểm soát rủi ro và trách nhiệm của nhà phát triển.

Vì sao Mỹ khó chặn AI Trung Quốc?

Trong cuộc phỏng vấn video với chương trình Global Insights (Góc nhìn toàn cầu), Giáo sư Anthony Moretti nêu rõ: dù dùng lệnh cấm hay chính sách kinh tế, việc ngăn Trung Quốc tiếp cận chip tiên tiến và công nghệ của Mỹ để phát triển các sản phẩm AI phổ biến đều khó thành công. Theo ông, Trung Quốc liên tục giới thiệu những sản phẩm được thừa nhận có hiệu năng tốt hơn và tỷ lệ hiệu năng/giá thành cao hơn.

Ông Moretti cho rằng chính thực tế này đặt ra một câu hỏi rất cụ thể: khi bàn về sử dụng AI vì mục đích hòa bình, bảo đảm Mỹ và Trung Quốc hợp tác thay vì đối đầu là phương án tốt hơn. Nhận định được đưa ra trong bối cảnh các tập đoàn công nghệ Mỹ cũng đang lên tiếng ủng hộ xu hướng mở trong AI.

Các hãng công nghệ Mỹ kêu gọi mở mô hình AI

Bốn công ty công nghệ Mỹ gồm Nvidia, Microsoft, Meta (công ty mẹ của Facebook) và IBM đã cùng ký thư ngỏ kêu gọi sử dụng mô hình AI trọng số mở. Động thái này cho thấy một bộ phận lớn giới công nghệ Mỹ ủng hộ hướng đi mở thay vì siết chặt AI của Trung Quốc.

Mới đây, CEO Jensen Huang của Nvidia và CEO Elon Musk của SpaceX cũng dành lời khen cho thành tựu AI của Trung Quốc. Cả hai phản đối việc Mỹ đặt giới hạn đối với sự phát triển AI của Trung Quốc.

Hợp tác thay vì đối đầu là lựa chọn khôn ngoan

Theo Giáo sư Anthony Moretti, Trung Quốc đã thể hiện rõ triết lý phát triển AI là nâng cao phúc lợi của người dân, và Mỹ từng tuyên bố có kế hoạch tương tự. Vì vậy, thế giới đang kỳ vọng Mỹ và Trung Quốc trở thành đối tác để bảo đảm AI luôn được dùng cho mục đích hòa bình và mang lại lợi ích cho con người.

Ông nhấn mạnh các quốc gia đều nhận thức được ý nghĩa và giá trị của AI đối với tương lai. Do đó, Mỹ cần nhìn đúng thời thế và nhận ra rằng chính sách khôn ngoan nhất là hợp tác với Trung Quốc, không phải đối đầu.

Điều gì đáng chú ý với người dùng Việt Nam?

Cuộc đua AI Mỹ - Trung không chỉ là câu chuyện giữa hai nền kinh tế lớn mà còn định hình tốc độ phổ cập các công cụ trí tuệ nhân tạo mà người dùng toàn cầu, trong đó có người Việt, đang sử dụng. Nếu hợp tác được duy trì, các mô hình AI mở có thể giúp người dùng có thêm lựa chọn với chi phí hợp lý hơn. Ngược lại, nếu căng thẳng kéo dài, người dùng ở các thị trường mới nổi có thể bị chậm hưởng lợi từ các tính năng AI mới.

Theo Sina

Ảnh: igovar igovar / Pexels