Giữa tháng 6/2026, tại trung tâm công nghệ cao Trung Quan Thôn (Bắc Kinh), Viện Nghiên cứu Trí tuệ Nhân tạo Bắc Kinh (BAAI) đã tổ chức một hội nghị lớn về trí tuệ nhân tạo (AI). Sự kiện quy tụ nhiều chuyên gia hàng đầu, bao gồm Whitfield Diffie – đồng phát minh mã hóa khóa công khai, và Andrew Barto – người đoạt giải Turing cùng Richard Sutton cho nghiên cứu tiên phong về học tăng cường. Tuy nhiên, thông điệp chính xuyên suốt hội nghị là sự cần thiết phải tạm gác lại cạnh tranh Mỹ-Trung để đối phó với những rủi ro ngày càng lớn từ AI tiên tiến.

Nguy cơ từ AI tự cải thiện và kêu gọi hợp tác quốc tế

Các phiên thảo luận tại hội nghị tập trung vào nhiều chủ đề, từ khả năng AI tự cải thiện mã nguồn (tự hồi quy) đến robot hình người. Nhưng điểm nhấn chính là mối đe dọa từ AI tiên tiến (frontier AI) đối với an ninh mạng và hệ thống xã hội. Steven Casper, nhà khoa học máy tính tại MIT, phát biểu trực tuyến: “AI là công nghệ triển khai toàn cầu; lợi ích và rủi ro của nó đều vượt biên giới, và các năng lực mới sẽ lan rộng ra toàn thế giới.”

Casper dẫn chứng nghiên cứu cho thấy lợi ích từ hợp tác quốc tế về rủi ro AI vượt trội so với rủi ro an ninh quốc gia. Ông so sánh tình hình hiện tại với thời kỳ Chiến tranh Lạnh, khi Mỹ và Liên Xô vừa chạy đua vũ trang hạt nhân vừa buộc phải hợp tác đối phó với mối đe dọa chung. “Hầu như ai trong lĩnh vực AI cũng đồng ý rằng chúng ta không thể để AI xảy ra một ‘khoảnh khắc Chernobyl’,” Casper nhấn mạnh.

Thách thức giữa tính mở và an toàn

Một trong những vấn đề cấp bách nhất là cân bằng giữa tính mở (open-source) và kiểm soát rủi ro. Các mô hình AI có trọng số mở (open-weight models) – nơi công bố các tham số quyết định hành vi của mô hình – đang trở nên phổ biến, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ bị lạm dụng. Trong những năm gần đây, các công ty Trung Quốc như Moonshot (với Kimi), Alibaba (Qwen) và Z.ai (GLM) đã dẫn đầu trong phát triển các mô hình mở hiệu suất cao. Trong khi đó, Mỹ cũng tăng cường chiến lược AI mở với các mô hình như Nemotron của NVIDIA.

Theo phân tích của chuyên gia, mô hình GLM 5.2 mới nhất của Z.ai sở hữu khả năng tác nhân và lập trình ở cấp độ tiên tiến. Các mô hình mở thế hệ tiếp theo có thể đạt đến trình độ tương đương các mô hình hàng đầu của Anthropic như Fable và Mythos. Đáng chú ý, công ty an ninh mạng 360 Security Technologies của Trung Quốc tuyên bố vào cuối tháng 6/2026 đã phát triển một mô hình AI có khả năng hack ngang bằng với Mythos.

Giáo sư Lin Yun từ Đại học Giao thông Thượng Hải, chuyên gia về AI và an ninh máy tính, cho rằng trong ngắn hạn, tin tặc có thể chiếm ưu thế, nhưng về lâu dài, các biện pháp phòng thủ mới dựa trên AI sẽ khôi phục lại sự cân bằng. Ông nhấn mạnh: “Nếu các quốc gia cùng nhận thức được rủi ro, họ có thể cùng xây dựng các nguyên tắc an toàn và tiêu chuẩn kỹ thuật. Điều quan trọng là tìm cách chia sẻ thông tin để giảm rủi ro hệ thống mà không tiết lộ thông tin vận hành nhạy cảm.”

Xu hướng thắt chặt kiểm soát mô hình mở

Đã có dấu hiệu cho thấy các công ty Trung Quốc thận trọng hơn trong việc công bố mô hình mở. Một quan chức giấu tên từ một công ty AI lớn của Trung Quốc tiết lộ rằng một số mô hình AI tiên tiến không còn được phát hành dưới dạng mã nguồn mở do lo ngại về an ninh. Điều này phản ánh xu hướng toàn cầu: khi năng lực AI tăng lên, việc duy trì cả tính mở và an toàn trở nên khó khăn hơn.

Trong bối cảnh Mỹ áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip và thiết bị sản xuất nhằm hạn chế phát triển AI của Trung Quốc, gần đây chính phủ Mỹ đã yêu cầu Anthropic cấm người nước ngoài truy cập vào các mô hình tiên tiến Mythos và Fable 5 vì lý do an ninh quốc gia. Anthropic cuối cùng đã đình chỉ truy cập đối với tất cả người dùng. Theo WIRED, một trong những công ty bị nghi ngờ có liên hệ với Trung Quốc là một nhà mạng lớn của Hàn Quốc.

Theo Wired

Ảnh: kuloser / Pixabay