Trong tranh chấp Biển Đông, Bộ Ngoại giao Mỹ ngày 8/8 cáo buộc Trung Quốc tìm cách dùng danh nghĩa "khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia" tại bãi cạn Scarborough để ngăn ngư dân Philippines tiếp cận ngư trường truyền thống, qua đó mở rộng tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông. Khu vực này có hơn 3.000 tỷ USD hàng hóa đi qua mỗi năm.

Trong tuyên bố ngày 8/8, Bộ Ngoại giao Mỹ bác bỏ nỗ lực của Trung Quốc nhằm thực thi "khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia" tại bãi cạn Scarborough, nơi nằm gần đảo Luzon của Philippines. Washington mô tả đây là "một nỗ lực đơn phương khác của Trung Quốc sử dụng các lý do môi trường và pháp lý không rõ ràng, hậu thuẫn bằng cưỡng ép, để thúc đẩy các tuyên bố chủ quyền và biển rộng lớn ở Biển Đông nhằm gây thiệt hại cho các nước láng giềng". Tuyên bố cũng khẳng định Mỹ "đứng về phía đồng minh Philippines trong việc ủng hộ một khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở".

Tranh chấp Biển Đông: bối cảnh căng thẳng leo thang

Bãi cạn Scarborough là một trong những điểm nóng trong tranh chấp Biển Đông kéo dài nhiều thập kỷ giữa Trung Quốc và Philippines. Theo nguồn tin, trong những tuần gần đây, các tàu Trung Quốc đã dùng vòi rồng bắn nước vào tàu cá Philippines gần khu vực này, khiến căng thẳng dâng cao.

Liên quan tới vụ việc, Philippines từng đưa tranh chấp ra Tòa Trọng tài Thường trực tại The Hague. Phán quyết của tòa đã bác bỏ phần lớn các tuyên bố của Trung Quốc tại khu vực, coi là không phù hợp với luật biển quốc tế. Tuy nhiên, Trung Quốc không tham gia quá trình này và thay vào đó tiếp tục thúc đẩy "đường chín đoạn" - đường ranh giới khép kín nhằm khẳng định chủ quyền trên phần lớn Biển Đông.

Trong những năm gần đây, Trung Quốc gia tăng hiện diện tại khu vực bằng cách xây dựng đảo nhân tạo và đánh chặn ngư dân Philippines. Các nhà phân tích cho rằng Bắc Kinh tìm cách chuyển hóa các tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông thành sức mạnh kinh tế và quân sự lớn hơn. Vùng biển này không chỉ là khu vực chiến lược cho hoạt động quân sự mà còn chứng kiến hơn 3.000 tỷ USD hàng hóa lưu thông mỗi năm.

Động thái của Mỹ và phản ứng của các bên

Mỹ đã tận dụng các tranh chấp lãnh thổ này để củng cố vị thế tại châu Á và thường đứng về phía đồng minh trong khu vực trước các hành động từ Bắc Kinh. Hồi tháng 4, Mỹ tiến hành các hoạt động quân sự chung với Canada và Australia tại khu vực, nhắc lại cam kết ủng hộ "Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở".

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng từng lên án các hoạt động của Trung Quốc, bao gồm việc sử dụng vòi rồng bắn nước vào tàu Philippines. Phát biểu bên lề cuộc họp ASEAN tại Manila hồi tháng 7, Rubio nói: "Cả thế giới đã thấy và điều đó gây lo ngại. Chúng ta có vai trò và chúng ta sẽ không bỏ rơi đồng minh."

Ý nghĩa với người đọc Việt Nam

Biển Đông là khu vực có nhiều tuyên bố chủ quyền chồng lấn, trong đó có Việt Nam. Những diễn biến căng thẳng giữa Mỹ, Trung Quốc và Philippines không chỉ tác động đến an ninh khu vực mà còn liên quan tới tự do hàng hải và thương mại toàn cầu, nơi Việt Nam có nhiều hoạt động kinh tế biển. Việc theo dõi các động thái này giúp người đọc hiểu rõ hơn bối cảnh địa chính trị đang thay đổi xung quanh Biển Đông.

Theo Al Jazeera

Ảnh: Germannavyphotograph / Pexels