Luật Hàng không 2025 của Việt Nam có hiệu lực: Tăng cường quyền chủ nợ và bảo vệ theo Công ước Cape Town

Luật Hàng không 2025: Cải cách lớn về tài chính máy bay

Ngày 10/12/2025, Quốc hội Việt Nam đã ban hành Luật Hàng không số 130/2025/QH15 (Luật Hàng không 2025), thay thế Luật Hàng không 2006. Luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, cùng với các nghị định hướng dẫn như Nghị định 208/2026/NĐ-CP và Nghị định 223/2026/NĐ-CP. Những cải cách này nhằm đưa khuôn khổ hàng không Việt Nam tiệm cận chuẩn mực quốc tế về tài chính máy bay, đồng thời củng cố việc thực thi các biện pháp bảo vệ chủ nợ theo Công ước Cape Town về Quyền lợi quốc tế đối với Thiết bị di động và Nghị định thư về Thiết bị máy bay.

Công nhận IDERA và quyền của người được ủy quyền

Luật Hàng không 2025 chính thức công nhận quyền của bên được ủy quyền (authorized party) theo Giấy ủy quyền hủy đăng ký và xuất khẩu không thể hủy ngang (IDERA) đã đăng ký để yêu cầu hủy đăng ký máy bay. Trước đây, quyền này chỉ được ghi nhận tại Nghị định 68. Theo quy định mới, khi IDERA đã đăng ký có hiệu lực, chủ sở hữu hoặc người khai thác chỉ được yêu cầu hủy đăng ký nếu bên được ủy quyền đã có văn bản giải trừ IDERA hoặc IDERA đã bị hủy bỏ. Ngoài ra, yêu cầu hủy đăng ký từ bên được ủy quyền được miễn yêu cầu phải có sự đồng ý của các chủ thể quyền lợi đã đăng ký. Luật cũng công nhận quyền của bên được ủy quyền yêu cầu xuất khẩu máy bay theo Công ước Cape Town và Nghị định thư về máy bay.

Trong trường hợp bên được ủy quyền thực hiện các biện pháp khắc phục theo Điều IX và XIII của Nghị định thư về máy bay, Cục Hàng không Việt Nam (CAAV) có thể thực hiện các hành động hành chính cần thiết mà không cần quyết định trước của tòa án hoặc trọng tài. Cụ thể, CAAV có thể rút giấy chứng nhận đăng ký, rút giấy chứng nhận đủ điều kiện bay (nếu cần), hủy đăng ký máy bay và tạo điều kiện xuất khẩu mà không cần phê duyệt tư pháp khi Công ước Cape Town cho phép. Tuy nhiên, cải cách này không tạo ra chế độ tự cưỡng chế toàn diện; các tranh chấp về quyền sở hữu hoặc các vấn đề thi hành khác có thể vẫn cần thủ tục pháp lý riêng.

Hợp tác liên ngành và các quy định mới về hủy đăng ký

Luật Hàng không 2025 yêu cầu các tòa án, cơ quan đăng ký máy bay, hải quan và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác phải hợp tác trong việc thực thi các biện pháp khắc phục theo Công ước Cape Town. Mặc dù quy định còn mang tính khái quát, nhưng việc luật hóa yêu cầu hợp tác liên ngành được kỳ vọng sẽ giảm bất ổn về thủ tục. Luật cũng bổ sung căn cứ hủy đăng ký máy bay mới: để thi hành bản án, quyết định có hiệu lực của tòa án hoặc phán quyết trọng tài có hiệu lực yêu cầu hủy đăng ký. Trước đây, các căn cứ này không được quy định rõ trong luật chính.

Một thay đổi đáng chú ý khác là việc bãi bỏ yêu cầu bắt buộc phải có Giấy chứng nhận đủ điều kiện bay xuất khẩu (Export Certificate of Airworthiness) do Việt Nam cấp khi xuất khẩu máy bay. Theo Luật mới, giấy chứng nhận này chỉ cần nếu người yêu cầu muốn có để đáp ứng yêu cầu của nước nhập khẩu. Điều này giúp giảm gánh nặng hành chính, tạo thuận lợi cho việc chuyển giao máy bay và xuất khẩu qua biên giới.

Công nhận quyền lợi quốc tế theo Cape Town

Luật Hàng không 2025 bổ sung Điều 21 công nhận rõ ràng các quyền lợi quốc tế đối với máy bay và thiết bị máy bay đã đăng ký theo hệ thống đăng ký quốc tế, và các quyền này được thực hiện theo Công ước Cape Town và Nghị định thư về máy bay. Mặc dù Việt Nam đã là thành viên của Công ước Cape Town từ nhiều năm, việc nội luật hóa các khái niệm này trong luật hàng không quốc gia giúp giảm rủi ro các quyền hợp pháp chỉ tồn tại dưới dạng điều ước quốc tế. Luật cũng tiếp tục công nhận quyền sở hữu, quyền chiếm hữu và khai thác máy bay, cũng như các bảo đảm như thế chấp và cầm cố, đồng thời đề cao quyền phát sinh từ các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Kế hoạch phát triển đội bay và phê duyệt của CAAV

Luật Hàng không 2025 nhấn mạnh hơn vào việc lập kế hoạch phát triển đội bay của hãng hàng không, yêu cầu các hãng nộp kế hoạch phát triển đội bay hàng năm và 5 năm. Việc đưa vào khai thác máy bay thuê hoặc mua được đánh giá trong khuôn khổ kế hoạch đó. Tuy nhiên, cải cách không loại bỏ các phê duyệt theo từng giao dịch. CAAV vẫn yêu cầu phê duyệt đối với một số vấn đề liên quan đến máy bay thuê, bao gồm thay đổi thời hạn thuê và danh tính bên cho thuê. Do đó, các phê duyệt của CAAV tiếp tục là yếu tố quan trọng đối với các giao dịch cho thuê và mua bán máy bay hoạt động tại Việt Nam.

Ý nghĩa với thị trường hàng không Việt Nam

Những cải cách này được kỳ vọng sẽ nâng cao tính chắc chắn pháp lý cho các bên cho thuê và tài trợ quốc tế, tạo thuận lợi cho các giao dịch cho thuê và tài chính máy bay liên quan đến các hãng hàng không Việt Nam. Đối với ngành hàng không Việt Nam, việc hài hòa hóa với các chuẩn mực quốc tế về tài chính máy bay sẽ giúp thu hút vốn đầu tư nước ngoài và giảm chi phí huy động vốn cho các hãng bay, qua đó có thể tác động tích cực đến giá vé và chất lượng dịch vụ. Tuy nhiên, tính hiệu quả trên thực tế còn phụ thuộc vào quá trình triển khai và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

Theo The National Law Review

Ảnh: Tuan Vy Spotter / Pexels