Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan ngày 28/7 xác nhận Turkish Petroleum (TPAO), công ty dầu khí nhà nước, sẽ mua 15% cổ phần trong BP Energy Company of Kirkuk Limited theo một thỏa thuận chuyển nhượng riêng. Tuyên bố được đưa ra tại cuộc họp báo chung với Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi ở Ankara, nơi hai bên thảo luận về an ninh, thương mại, giao thông, quản lý nước và một thỏa thuận năng lượng mới. Iraq đề nghị cung cấp cho Thổ Nhĩ Kỳ 1 triệu thùng dầu thô mỗi ngày, và Erdogan xác nhận: 'Đúng vậy. Khi chúng tôi nhận 1 triệu thùng dầu từ Iraq láng giềng, nó sẽ đáp ứng nhu cầu của chúng tôi.'

Bối cảnh thỏa thuận và sự kết thúc của hiệp định cũ

Thỏa thuận dầu thô Iraq-Thổ Nhĩ Kỳ ký năm 1975, vận hành đường ống Kirkuk-Ceyhan đưa dầu thô Iraq tới cảng Ceyhan trên Địa Trung Hải, đã hết hạn vào ngày 27/7. Thay vì gia hạn, Ankara tìm kiếm một khuôn khổ hợp tác năng lượng mới với Baghdad. Mehmet Celik, điều phối viên biên tập của Daily Sabah, nhận định với Al Jazeera: 'Ý nghĩa của thỏa thuận này vượt xa quan hệ năng lượng đơn thuần. Thổ Nhĩ Kỳ đang đa dạng hóa nguồn năng lượng, nhưng với Iraq còn có hai khía cạnh khác: an ninh và dự án đường phát triển.'

Tác động từ xung đột Iran và eo biển Hormuz

Theo Celik, 'tình hình Hormuz khiến các đề xuất của Thổ Nhĩ Kỳ về các tuyến năng lượng và thương mại thay thế trở nên hấp dẫn hơn.' Cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran từ tháng 2 và việc đóng cửa eo biển Hormuz đã nâng cao vai trò của Ankara đối với Baghdad, thúc đẩy Iraq yêu cầu Thổ Nhĩ Kỳ nối lại xuất khẩu dầu qua đường ống song phương sau nhiều năm gián đoạn. Celik nhấn mạnh: 'Sự kết nối ba cấp độ giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Iraq – an ninh và quốc phòng, năng lượng, giao thông – trong khi gia tăng phụ thuộc lẫn nhau, sẽ củng cố quan hệ song phương trong bối cảnh khu vực ngày càng phức tạp.'

Quan hệ an ninh và tiến trình hòa bình với PKK

Quan hệ Thổ Nhĩ Kỳ-Iraq từng biến động nhưng luôn là ưu tiên, đặc biệt về dầu mỏ và tài nguyên nước. Vấn đề phức tạp nhất liên quan đến an ninh, với sự hiện diện của khoảng 5.000 binh sĩ Thổ Nhĩ Kỳ tại 50 căn cứ ở phía bắc Iraq – Erbil, Duhok và Nineveh – để chống lại Đảng Công nhân Kurdistan (PKK), tổ chức bị Thổ Nhĩ Kỳ, Mỹ và EU coi là khủng bố. Giữa năm 2025, PKK tuyên bố giải giáp như một phần của thỏa thuận hòa bình với Ankara sau 40 năm xung đột, song Thổ Nhĩ Kỳ vẫn coi sự hiện diện của nhóm này tại miền núi bắc Iraq là mối đe dọa an ninh quốc gia. Erdogan phát biểu: 'Chúng tôi đối thoại chặt chẽ với anh em Iraq để đảm bảo tiến trình Thổ Nhĩ Kỳ không có khủng bố và tầm nhìn về một khu vực không khủng bố trở thành hiện thực.'

Theo Al Jazeera

Ảnh: Tama66 / Pixabay