Ngày 11/7, các ngoại trưởng EU họp tại Brussels để thảo luận về khả năng cấm nhập khẩu từ các khu định cư Israel bất hợp pháp, nhưng không được kỳ vọng sẽ đưa ra quyết định do những chia rẽ kéo dài về cách đối phó với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và chính phủ của ông. Cuộc họp diễn ra trong bối cảnh khủng hoảng nhân đạo ở Gaza, nơi một cuộc điều tra của Liên Hợp Quốc kết luận Israel đang phạm tội diệt chủng, cùng với bạo lực gia tăng tại Bờ Tây do nhà nước hậu thuẫn, khiến ít nhất 235 trẻ em thiệt mạng.

Ba phương án từ Ủy ban châu Âu

Theo một tài liệu do Ủy ban châu Âu soạn thảo và được The Guardian xem, ba phương án được đưa ra gồm: cấm một phần hoặc toàn bộ nhập khẩu từ các khu định cư; áp thuế quan cao khiến thương mại không còn khả thi; hoặc thiết lập hệ thống cấp phép nhập khẩu. Tài liệu được viết bằng ngôn ngữ thận trọng, lưu ý rằng các phương án “có thể tác động đáng kể đến quan hệ EU-Israel, cũng như xét đến cuộc bầu cử sắp tới” của Israel, dự kiến diễn ra trước ngày 27/10.

Áp lực từ các nước thành viên và học giả

Ít nhất 10 quốc gia thành viên EU, bao gồm Bỉ, Hà Lan và Tây Ban Nha, cho rằng EU có nghĩa vụ chấm dứt thương mại với các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng, sau phán quyết năm 2024 của Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) kêu gọi Israel chấm dứt chiếm đóng “càng nhanh càng tốt”. Phán quyết kết luận Israel vi phạm nhiều điều luật quốc tế, bao gồm các hoạt động cấu thành chế độ phân biệt chủng tộc (apartheid). Hơn 100 học giả luật đã viết thư cho các quan chức thương mại và đối ngoại cấp cao của Ủy ban châu Âu trong tháng này, khẳng định EU có “nghĩa vụ pháp lý quốc tế” phải chấm dứt thương mại với các khu định cư.

Phát hiện từ điều tra của NGO

Một cuộc điều tra gần đây của tổ chức phi chính phủ Global Echo cho thấy các nhà xuất khẩu Israel hưởng lợi từ các ưu đãi thuế bất hợp pháp đối với sản phẩm từ các khu định cư, trong khi cơ quan thuế Israel cho phép dán nhãn sai lệch. Cứ 6 lô hàng thì có 1 lô chứa nông sản có nguồn gốc từ các khu định cư ở lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng và Cao nguyên Golan thuộc Syria, ít nhất 42% trong số đó bị dán nhãn sai là sản phẩm Israel.

Chia rẽ nội bộ và triển vọng hành động

EU không được kỳ vọng sẽ hành động sớm do tranh cãi về việc liệu lệnh cấm thương mại với các khu định cư bất hợp pháp có thể được thông qua bằng biểu quyết đa số hay cần sự nhất trí. Sau cuộc họp ngày 11/7, các ngoại trưởng EU sẽ không nhóm họp ở định dạng ra quyết định cho đến tháng 10. Kết quả tối đa có thể đạt được, theo các nguồn tin, là lời kêu gọi từ đa số đơn giản các nước thành viên yêu cầu một đề xuất pháp lý về chấm dứt thương mại với các khu định cư bất hợp pháp.

Phản ứng từ các chuyên gia

Ignacio García Bercero, cựu quan chức thương mại cấp cao của Ủy ban châu Âu, người ký thư của các học giả, cho biết: “Cách duy nhất để đảm bảo tuân thủ ý kiến của ICJ là cấm thương mại với các khu định cư bất hợp pháp. Bất kỳ phương án nào khác sẽ không hiệu quả trước chính sách của Israel nhằm bù đắp cho các nhà sản xuất khu định cư từ thuế quan đánh vào hàng xuất khẩu của họ sang EU.” Alberto Alemanno, giáo sư luật tại HEC Paris, nói: “Mỗi tháng chậm trễ không chỉ trì hoãn việc tuân thủ, mà còn làm sâu sắc thêm trách nhiệm pháp lý của EU trong việc duy trì thương mại với một cuộc chiếm đóng bất hợp pháp.” Claudio Francavilla, phó giám đốc tại Human Rights Watch, nhận xét: “Thật đáng kinh ngạc khi lệnh cấm vẫn được trình bày như một ‘phương án’, trong khi đó là biện pháp duy nhất tuân thủ luật pháp quốc tế.”

Theo The Guardian

Ảnh: smg_foto / Pixabay