Dữ liệu từ Statewatch do Al Jazeera công bố cho thấy các tổ chức công của Liên minh châu Âu (EU) đã ký 194 hợp đồng trị giá gần 2,7 tỷ euro (3,1 tỷ USD) với các công ty Israel từ tháng 1/2022 đến tháng 7/2025. Con số thực tế có thể cao hơn, vì các tài liệu EU công khai chỉ báo cáo một phần hợp đồng và một số hợp đồng có giá trị dưới 1 euro.

Số hợp đồng tăng mạnh sau chiến dịch Gaza

Số lượng hợp đồng tăng lên sau khi Israel phát động chiến dịch quân sự ở Gaza. Trong 21 tháng đầu (tháng 1/2022 đến tháng 10/2023), có 82 thỏa thuận trị giá hơn 1,2 tỷ euro (1,36 tỷ USD). Trong 21 tháng tiếp theo (tháng 10/2023 đến tháng 7/2025), con số này tăng lên 112 hợp đồng trị giá 1,6 tỷ euro (1,8 tỷ USD).

Các nước EU chi tiêu nhiều nhất

Hungary, đồng minh thân cận nhất của Israel tại châu Âu, ký nhiều hợp đồng nhất với 42 thỏa thuận trị giá gần 603 triệu euro (684 triệu USD). Tây Ban Nha, dù là một trong những nước chỉ trích Israel mạnh mẽ nhất, vẫn ký 14 hợp đồng trị giá gần 227 triệu euro (257 triệu USD), trong đó phần lớn (207 triệu euro) là hợp đồng tháng 4/2024 giữa Bộ Quốc phòng Tây Ban Nha và Rafael về "hệ thống tác chiến trên không". Cảnh sát Tây Ban Nha cũng mua áo chống đạn từ công ty Marom Dolphin của Israel.

Đức, nổi tiếng với sự ủng hộ dành cho Israel, có 37 hợp đồng với các công ty Israel về thiết bị quân sự, phần mềm an ninh mạng, dụng cụ phòng thí nghiệm và thiết bị y tế. Giá trị nhiều hợp đồng với các tổ chức Đức không được tiết lộ trên trang web Tenders Electronic Daily (TED) của EU, một số chỉ được liệt kê với giá trị 1 euro hoặc 1 cent.

Trường đại học và cảnh sát cũng tham gia

Các trường đại học và lực lượng cảnh sát quốc gia ở một số nước EU cũng ký hợp đồng với các công ty Israel. Đại học Bách khoa Madrid (Tây Ban Nha) ký hai hợp đồng trị giá gần 300.000 euro (340.000 USD) với Heqapl về thiết bị điện toán lượng tử vào tháng 8/2024. Bệnh viện Đại học Leuven (Bỉ) ký hợp đồng 1,2 triệu euro (1,36 triệu USD) với GNX Data Systems về phần mềm giải trình tự gen vào tháng 4/2024. ORES, nhà cung cấp khí đốt và điện lớn tại Wallonia (Bỉ), có hợp đồng hơn 3,7 triệu euro (4,2 triệu USD) với SysAid Technologies. Bộ Nội vụ Italy ký hợp đồng tháng 3/2024 trị giá gần 4 triệu euro (4,54 triệu USD) với Source Vagabond Systems để mua áo chống đạn.

Mâu thuẫn với phán quyết của ICJ

Thái độ "kinh doanh như thường" của EU trái ngược với các vụ kiện Israel tại Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) về vi phạm Công ước Diệt chủng ở Gaza. Năm 2024, ICJ kết luận có "nguy cơ thực sự và sắp xảy ra" tổn hại không thể khắc phục đối với người Palestine và phán quyết rằng tất cả các quốc gia không được hỗ trợ hoặc tạo điều kiện cho sự hiện diện bất hợp pháp của Israel tại các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng.

Yussef Al Tamimi, trợ lý giáo sư tại Khoa Nghiên cứu Pháp lý, Đại học Trung Âu ở Vienna (Áo), cho rằng cách tiếp cận dễ dãi của EU với Israel là "không thể đứng vững về mặt pháp lý". ICJ đã đưa ra "các nghĩa vụ rõ ràng cho tất cả các quốc gia phải thực hiện các biện pháp loại bỏ, giảm nhẹ và khắc phục tình trạng chiếm đóng bất hợp pháp Palestine".

Kêu gọi đình chỉ Hiệp định EU-Israel

EU là đối tác thương mại lớn nhất của Israel. Thương mại hàng hóa giữa hai bên đạt 42,6 tỷ euro (45,3 tỷ USD) vào năm 2024. Việc đình chỉ một phần Hiệp định Liên kết EU-Israel (ký năm 1995, có hiệu lực năm 2000) có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khoảng 5,8 tỷ euro (6,6 tỷ USD) hàng xuất khẩu của Israel. Hiệp định này cho phép Israel tiếp cận các khoản tài trợ trong chương trình nghiên cứu và đổi mới Horizon Europe trị giá 95,5 tỷ euro (108 tỷ USD).

Năm ngoái, Cơ quan Đối ngoại châu Âu (EEAS) do Kaja Kallas đứng đầu đã tìm thấy bằng chứng đáng kể về việc Israel vi phạm Điều 2 của Hiệp định, yêu cầu các bên tôn trọng luật pháp quốc tế và nhân quyền. Kallas cho rằng các hành động của Israel như cắt nguồn cung cấp thực phẩm và viện trợ y tế đã "vượt quá quyền tự vệ". Tuy nhiên, các nước như Đức và Italy phản đối việc đình chỉ hiệp định, chặn một nỗ lực trước đó trong năm nay.

Tổ chức Ân xá Quốc tế (Amnesty International) kêu gọi đình chỉ hiệp định. Eve Geddie, giám đốc Văn phòng các Thể chế châu Âu của Amnesty, cho rằng đây là nghĩa vụ pháp lý khi một trong các điều khoản sáng lập không được tôn trọng. "Thật đáng xấu hổ, EU đã cho phép và tạo điều kiện cho Israel tiếp tục vi phạm trong sự trừng phạt hoàn toàn", bà nói.

Theo Al Jazeera

Ảnh: Felix-Mittermeier / Pixabay