Hiện trạng: AI 'vá víu' – lợi trước mắt, hại lâu dài
Nhiều hội đồng quản trị hiện nay đều đặt câu hỏi: 'Chiến lược AI của chúng ta là gì?'. Câu trả lời trung thực ở nhiều tổ chức là một tập hợp rời rạc các thử nghiệm, điểm giải pháp (point solution) và triển khai thử nghiệm từ nhiều nhà cung cấp khác nhau, không có sự liên kết hay tầm nhìn nhất quán. Động lực này dễ hiểu vì các startup hứa hẹn tự động hóa một vấn đề cụ thể với ROI rõ ràng trên slide. Tuy nhiên, khi hàng chục nhà cung cấp gõ cửa mỗi tuần, kết quả là một 'mảnh ghép' công cụ – mỗi cái giải quyết một vấn đề riêng lẻ nhưng lại tạo ra vấn đề mới: sự phân mảnh.
Bài học từ quá khứ: Kịch bản lặp lại từ thời điện toán đám mây
Mô hình này không mới. Trong thời kỳ đầu của điện toán đám mây, các tổ chức từng thêm từng ứng dụng một, dẫn đến hệ thống phình to, dữ liệu trùng lặp và quy trình tích hợp phức tạp. Nhân viên phải chuyển đổi giữa nhiều hệ thống thay vì tập trung vào công việc chính. AI hiện nay cũng đi theo quỹ đạo tương tự. Cách tiếp cập tùy tiện này gây ra lợi nhuận giảm, rủi ro tuân thủ và hiệu quả hoạt động thấp, và theo thời gian, mọi thứ càng tồi tệ hơn. Trong y tế, hậu quả có thể đe dọa an toàn và sức khỏe bệnh nhân.
Dữ liệu minh chứng: AI hoạt động tốt nhất khi được tích hợp sâu
Khi các công cụ AI chỉ 'nằm trên' hệ thống thay vì được tích hợp vào trong, chúng bị giới hạn quyền truy cập dữ liệu, thường phụ thuộc vào API hạn chế, làm giảm hiệu suất và phân mảnh hồ sơ gốc. Tệ hơn, chúng thường không thể ghi dữ liệu trở lại hệ thống lõi, khiến thông tin chi tiết không đến được nơi ra quyết định. Mỗi công cụ mới lại tăng tải nhận thức cho nhân viên, buộc họ phải chuyển màn hình, nhập lại dữ liệu và đối chiếu hồ sơ giữa các hệ thống. Công nghệ đáng lẽ giảm gánh nặng hành chính lại làm tăng thêm.
Một ví dụ từ y tế: khi phát triển tính năng kiểm tra hồ sơ mới dùng AI trên dữ liệu của 6 khách hàng, thuật toán đã phát hiện 750 trường hợp hồ sơ thiếu sót – như nguy cơ té ngã hoặc loét tì đè (bedsores) bị ghi chép không đầy đủ hoặc thiếu. Con người khó lòng tìm ra dù chỉ một phần nhỏ trong số hàng nghìn trang hồ sơ lâm sàng. AI hiệu quả vì nó hoạt động trực tiếp trong hệ thống lưu trữ hồ sơ, tận dụng dữ liệu có cấu trúc và chuẩn hóa mà mô hình có thể diễn giải. Nguyên tắc này áp dụng cho mọi ngành: hiệu quả của AI phụ thuộc vào chất lượng, cấu trúc và khả năng truy cập dữ liệu. Dữ liệu phi cấu trúc, không chuẩn hóa giới hạn nghiêm trọng những gì AI có thể làm. Mô hình được huấn luyện trên dữ liệu có mã hóa và cấu trúc mới tạo ra kết quả khả thi và có thể hành động.
Giải pháp: Xây dựng hệ thống AI có tính 'lãi kép'
Các tổ chức đạt được lợi thế bền vững từ AI là những tổ chức coi AI như một hệ thống mà mỗi chức năng xây dựng và củng cố chức năng tiếp theo. Trong y tế, chất lượng hồ sơ lâm sàng được cải thiện kéo theo kết quả điều trị và tỷ lệ hoàn trả chi phí tốt hơn; phát hiện sớm rủi ro tuân thủ giảm trách nhiệm bồi thường; quy trình nhập viện nhanh hơn tăng tỷ lệ sử dụng giường. Mỗi lớp nhân lên giá trị của lớp bên dưới. Logic tương tự áp dụng cho chuỗi cung ứng (dự báo nhu cầu → quản lý tồn kho → tự động hóa mua sắm) hay dịch vụ tài chính (chấm điểm rủi ro → bảo lãnh phát hành → định giá). Hiệu ứng lãi kép này chỉ hoạt động khi thông tin chi tiết được kết nối với nhau. Mua lẻ hàng chục điểm giải pháp riêng lẻ chỉ mang lại chiến thắng tạm thời; thông tin chi tiết hoạt động xuyên suốt toàn bộ quy trình mới tạo ra động lực bền vững.
Lời khuyên chiến lược: Theo đuổi giá trị, không phải AI
Các nhà lãnh đạo nên đánh giá chiến lược AI dựa trên một nguyên tắc: theo đuổi giá trị, không phải AI. Bản thân công nghệ đang trở thành hàng hóa. Điều quan trọng là liệu nó có được tích hợp vào quy trình làm việc thực tế của nhóm hay không, có sử dụng dữ liệu có cấu trúc và ý nghĩa hay không, và mỗi tính năng mới có xây dựng dựa trên thành quả trước đó hay không. Các tổ chức làm đúng sẽ vận hành với nền kinh tế khác biệt căn bản: chất lượng cao hơn, chi phí hành chính thấp hơn, lợi nhuận cải thiện và khả năng tăng trưởng mà không cần tăng nhân sự tỷ lệ thuận. Ngược lại, các tổ chức tiếp tục chắp vá các công cụ không kết nối sẽ thấy sự phức tạp gia tăng, quan hệ với nhà cung cấp chồng chất và kết quả thu được rất ít.
Theo Forbes JAPAN
Ảnh: tungnguyen0905 / Pixabay
