Cựu tiểu vương Qatar Sheikh Hamad bin Khalifa Al-Thani, một nhà hiện đại hóa toàn diện, đã qua đời ở tuổi 74. Cơ quan chính phủ cấp cao của Qatar, Amiri Diwan, thông báo Sheikh Hamad qua đời vào sáng Chủ nhật (12/7/2026) mà không nêu nguyên nhân.

Sheikh Hamad: Kiến trúc sư của sự chuyển mình ngoạn mục

Sheikh Hamad đã chủ trì một trong những giai đoạn quan trọng nhất trong lịch sử Qatar, thúc đẩy quá trình chuyển đổi nhanh chóng của quốc gia sa mạc nhỏ bé, tái định hình nền kinh tế, vị thế toàn cầu và tham vọng chính trị. Ông là kiến trúc sư của nỗ lực phát triển cơ sở hạ tầng khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG), cho phép Qatar đưa trữ lượng khí đốt khổng lồ ra thị trường toàn cầu, biến nước này thành một trong những nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới và đặt nền móng cho sự giàu có to lớn.

Sheikh Hamad thành lập mạng lưới truyền thông Al Jazeera, giúp Qatar có tiếng nói vượt trội trong chính trị Ả Rập và mở rộng ảnh hưởng ra xa ngoài vùng Vịnh. Ông cũng giám sát việc đăng cai thành công World Cup bóng đá 2022, một động thái đưa Qatar lên sân khấu toàn cầu và đẩy nhanh một thập kỷ xây dựng cơ sở hạ tầng, tái thiết thủ đô Doha.

Chính sách đối ngoại và di sản gây tranh cãi

Chính sách đối ngoại của Sheikh Hamad đã tạo ra vai trò trung gian hòa giải cho Qatar, làm trung gian cho các cuộc đàm phán trong các cuộc xung đột từ Lebanon đến Yemen và Darfur, đồng thời duy trì quan hệ với Mỹ (tiếp nhận Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ), cũng như Iran và các nhóm liên kết với Iran. Sự cân bằng này đặt nền móng cho vai trò hiện tại của Qatar trong các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran, cũng như những nỗ lực kéo dài nhiều năm nhằm ngăn chặn chiến tranh ở Gaza.

Dưới thời Sheikh Hamad, Qatar đóng vai trò nổi bật và gây tranh cãi trong các cuộc nổi dậy Mùa xuân Ả Rập năm 2011, sử dụng nguồn lực và ảnh hưởng vượt trội để ủng hộ các phong trào cách mạng và các nhóm Hồi giáo trên khắp khu vực. Trong khi Doha mô tả chính sách này là ủng hộ các yêu cầu thay đổi chính trị của người dân, các nhà phê bình cáo buộc ông và Qatar ủng hộ có chọn lọc các phe phái phù hợp với lợi ích của mình, đặc biệt là các nhóm liên kết với Tổ chức Anh em Hồi giáo. Điều này khiến Sheikh Hamad mâu thuẫn với các quốc vương vùng Vịnh khác như Saudi Arabia và UAE, những nước coi nhiều phong trào này là mối đe dọa đối với sự ổn định khu vực và chế độ quân chủ.

Thoái vị và di sản gia đình

Sheikh Hamad thoái vị vào năm 2013, nhường ngôi cho con trai Sheikh Tamim bin Hamad Al-Thani. Trong bài phát biểu đánh dấu sự thoái vị, ông giải thích muốn một thế hệ mới “với những ý tưởng đổi mới và năng lượng tích cực” tiếp quản. Việc thoái vị nhằm đảm bảo sự kế vị suôn sẻ và giảm thiểu bất đồng trong gia đình cầm quyền vốn có lịch sử âm mưu cung đình.

Bản thân Sheikh Hamad đã giành quyền lực từ cha mình trong một cuộc đảo chính không đổ máu năm 1995. Một năm sau, ông sống sót sau một cuộc đảo chính mà các nhà phân tích cho là do cha ông dàn dựng. Một trong những cộng sự quan trọng nhất trong quá trình hiện đại hóa của Sheikh Hamad là một trong những người vợ của ông, Sheikha Moza bint Nasser, người đã thúc đẩy hình ảnh công chúng hiếm có đối với vợ của một nhà cầm quyền vùng Vịnh. Bà tiên phong trong các chương trình giáo dục, nghiên cứu và phát triển xã hội song song với các cải cách chính trị và kinh tế của chồng.

Khi lên nắm quyền ở tuổi 44, Sheikh Hamad là nhà lãnh đạo trẻ nhất trong khu vực. Ông được xem là ít xa cách hơn các nhà lãnh đạo Ả Rập vùng Vịnh khác, thường có mặt tại quán cà phê yêu thích ở chợ Doha để trò chuyện với khách hàng.

Theo NBC News

Ảnh: Danang DKW / Pexels