El-Obeid, thủ phủ của bang Bắc Kordofan, đang trở thành chiến trường khốc liệt nhất trong cuộc xung đột Sudan. Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (drone) liên tiếp nhằm vào thành phố, trong khi Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF) siết chặt vòng vây kéo dài nhiều tháng. Bất chấp những nỗ lực ngoại giao của Mỹ và các cảnh báo nhân đạo từ Liên Hợp Quốc cùng 38 tổ chức phi chính phủ quốc tế, cả Quân đội Sudan (SAF) và RSF đều không có dấu hiệu nhượng bộ, tiếp tục đẩy dân thường vào cảnh khốn cùng.

El-Obeid: Mục tiêu chiến lược và báo động quốc tế

El-Obeid nằm cách thủ đô Khartoum 550km về phía tây nam, đóng vai trò là cửa ngõ chính nối Khartoum với vùng Darfur rộng lớn. Thành phố này cũng là một căn cứ quân sự quan trọng, nơi đóng Sư đoàn bộ binh số 5 của SAF, còn được gọi là “Al-Hagana”. Bên cạnh đó, el-Obeid đã trở thành nơi trú ẩn cho hàng trăm nghìn người dân phải di tản khỏi các vùng chiến sự khác.

Nguy cơ xảy ra một cuộc tấn công mặt đất toàn diện đã gây ra những cảnh báo khẩn cấp trên toàn cầu. Gần đây, 38 tổ chức phi chính phủ quốc tế, cùng với Liên Hợp Quốc và các nước như Qatar, đã lên tiếng báo động về việc sử dụng drone ngày càng gia tăng và nguy cơ xảy ra các hành động tàn bạo hàng loạt. Họ cảnh báo rằng el-Obeid có thể phải hứng chịu sự tàn phá tương tự như những gì đã xảy ra ở el-Fasher gần đây. Tuy nhiên, những cảnh báo này dường như không làm thay đổi cục diện trên thực địa.

Bế tắc hòa bình giữa những câu chuyện đối lập

Các nỗ lực ngoại giao gần đây của Mỹ, do Massad Boulos, cố vấn của Tổng thống Donald Trump dẫn đầu, đã thúc đẩy một lệnh ngừng bắn toàn diện. Tuy nhiên, nỗ lực này đã vấp phải sự phân cực sâu sắc trong nội bộ Sudan. Chỉ huy SAF, Abdel Fattah al-Burhan, đã bác bỏ mọi lệnh ngừng bắn vô điều kiện, tuyên bố rằng quân đội sẽ hành động với độ chính xác như “đào bằng một cây kim” cho đến khi RSF bị giải tán hoàn toàn.

Sự bế tắc này phản ánh một bối cảnh chính trị bị chia rẽ sâu sắc. Fathi Abu Ammar, một học giả người Sudan, nói với Al Jazeera rằng SAF là bên chịu trách nhiệm chính cho sự đau khổ kéo dài khi cản trở các sáng kiến hòa bình và từ chối thiết lập các hành lang an toàn cho dân thường rời khỏi el-Obeid. Ông cáo buộc quân đội sử dụng cư dân thành phố như “lá chắn sống” để tranh thủ sự đồng cảm quốc tế, đồng thời cho rằng RSF chiến đấu để giải quyết những bất bình lịch sử chính đáng.

Ngược lại, nhà báo kiêm nhà phân tích chính trị Sudan Yousef Abdel Mannan đã bác bỏ mạnh mẽ những cáo buộc này. Trả lời Al Jazeera từ Sudan, Abdel Mannan tố cáo RSF đã gây ra nhiều hành động tàn bạo, bao gồm một cuộc tấn công bằng drone gần đây nhằm vào một trường nữ sinh ở el-Obeid và giết hại có hệ thống hàng nghìn dân thường ở el-Fasher, trong đó có các bệnh nhân trong Bệnh viện Saudi. Abdel Mannan cho rằng các đề xuất ngừng bắn do Mỹ hậu thuẫn chỉ là những biện pháp không thỏa đáng, chỉ “chữa vết thương của cuộc xung đột mà không giải quyết nguyên nhân gốc rễ”. Ông khẳng định rằng chỉ có một giải pháp chính trị toàn diện, chứ không phải ngừng bắn tạm thời, mới có thể giải quyết được cuộc khủng hoảng. Ông cũng bác bỏ việc dân thường ở el-Obeid bị quân đội bắt làm con tin, cho rằng họ thà ở lại nhà còn hơn phải di dời dưới tay lực lượng bán quân sự.

Vũ khí nước ngoài và bế tắc địa chính trị

Đằng sau cuộc đổ lỗi nội bộ là một yếu tố quan trọng duy trì cuộc xung đột: sự can thiệp của nước ngoài. David Shinn, cựu nhà ngoại giao Mỹ và trợ lý ngoại trưởng phụ trách các vấn đề châu Phi, lưu ý rằng bất chấp nhiều năm Mỹ can dự và áp đặt các biện pháp trừng phạt nhằm vào cả lãnh đạo SAF và RSF, không bên nào tỏ ra thực sự quan tâm đến việc ngăn chặn bạo lực. “Cả hai bên đều có mong muốn tiếp tục chiến đấu cho đến khi một bên giành chiến thắng,” Shinn nói với Al Jazeera.

Việc sử dụng ngày càng nhiều máy bay không người lái (UAV) trên bầu trời el-Obeid cho thấy rõ sự hậu thuẫn từ bên ngoài. “Cả RSF và quân đội Sudan đều không sản xuất drone,” Shinn chỉ ra, đồng nghĩa với việc các loại vũ khí tinh vi này phải được nhập khẩu. Ông nhấn mạnh rằng các bên tham chiến đang được các cường quốc trong khu vực tích cực hậu thuẫn, chỉ ra Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) là người ủng hộ RSF, còn Ai Cập và Saudi Arabia ủng hộ SAF. Ông cho rằng cuộc xung đột đã biến thành một cuộc chiến ủy nhiệm.

Để vòng vây el-Obeid kết thúc và một tiến trình hòa bình thực sự bắt đầu, “van địa chính trị” phải được khóa lại. Các nhà phân tích cảnh báo rằng cho đến khi cộng đồng quốc tế buộc các tác nhân bên ngoài ngừng hỗ trợ quân sự, Sudan sẽ vẫn là con tin của một cuộc chiến mà các tướng lĩnh tin rằng họ có thể giành chiến thắng.

Theo Al Jazeera

Ảnh: ali Saleh / Pexels