Chiến lược 'China Plus One' – việc các công ty đa quốc gia giảm phụ thuộc vào một quốc gia sản xuất duy nhất – đã biến Việt Nam thành một trong những điểm đến thay thế hàng đầu thế giới. Kết quả là làn sóng đầu tư nhà máy đã kéo người lao động nông thôn Việt Nam vào các công việc chính thức ổn định, góp phần giúp quốc gia này đạt được một trong những mức giảm nghèo ấn tượng nhất trong thế giới đang phát triển.

Dòng vốn FDI khổng lồ đổ vào sản xuất

Theo số liệu từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam, năm 2024, Việt Nam thu hút khoảng 38,2 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đăng ký và kỷ lục 25,35 tỷ USD giải ngân thực tế, tăng hơn 9% so với năm trước. Phần lớn dòng vốn này đổ vào lĩnh vực sản xuất, xây dựng nhà máy và tạo việc làm.

Samsung – nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất

Gã khổng lồ điện tử Hàn Quốc Samsung đã đầu tư khoảng 23,2 tỷ USD vào Việt Nam, trở thành nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại đây. Samsung hiện tuyển dụng khoảng 87.000 lao động tại sáu nhà máy sản xuất. Theo Cục Thống kê Quốc gia Việt Nam, hoạt động của Samsung chiếm khoảng 13% GDP và kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2024. Mạng lưới nhà cung cấp địa phương của Samsung còn tạo thêm việc làm cho hàng chục nghìn lao động khác.

Vai trò của các công ty Mỹ

Các công ty Mỹ nằm ở trung tâm của làn sóng 'China Plus One' tại Việt Nam. Nike hiện có cơ sở sản xuất lớn nhất thế giới tại Việt Nam, sản xuất khoảng 51% giày dép của hãng, và các nhà máy cung ứng cho Nike sử dụng gần 500.000 lao động Việt Nam. Các nhà cung ứng của Apple như Foxconn cũng lắp ráp iPad, AirPods và các thiết bị khác tại Việt Nam – công việc từng gần như chỉ diễn ra ở Trung Quốc. Theo dữ liệu của chính phủ Mỹ do CNN đưa tin, nhập khẩu hàng Việt Nam của Mỹ đã tăng hơn 360% trong thập kỷ tính đến năm 2023, đạt hơn 144 tỷ USD.

Từ nhà máy đến giảm nghèo

Việc làm trong lĩnh vực sản xuất đã kéo người lao động ra khỏi nông nghiệp tự cung tự cấp và đưa họ vào nền kinh tế tiền lương, biến các tỉnh nông thôn như Thái Nguyên và Bắc Ninh thành những trung tâm công nghiệp với các khu công nghiệp rộng lớn. Theo Ngân hàng Thế giới (World Bank), tỷ lệ nghèo cùng cực của Việt Nam đã giảm từ 14% xuống dưới 4% trong giai đoạn 2010-2023, trong khi GDP bình quân đầu người tăng từ dưới 700 USD năm 1986 lên gần 4.500 USD năm 2023, phần lớn nhờ vào sản xuất xuất khẩu.

Hạn chế và triển vọng

Mô hình này có những giới hạn thực tế. Phần lớn công việc điện tử tại Việt Nam vẫn là lắp ráp biên lợi nhuận thấp, phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu, và các thị trấn công nghiệp có thể chịu ảnh hưởng khi nhu cầu toàn cầu suy giảm. Các nhà phân tích lưu ý rằng để duy trì tiến bộ, Việt Nam cần di chuyển lên chuỗi giá trị cao hơn và xây dựng năng lực nội địa. Tuy nhiên, bài học cốt lõi mang lại hy vọng cho những người ủng hộ giảm nghèo toàn cầu: hội nhập vào thị trường thế giới, kết hợp với đầu tư ổn định, có thể đưa một lượng lớn người dân vào công việc ổn định.

Theo The Borgen Project

Ảnh: jannonivergall / Pixabay