Luật mua bán chuyển nhượng đất đai

Chuỗi mắt xích quyết định một vụ chuyển nhượng cầu thủ gồm thoả thuận giữa hai câu lạc bộ và cầu thủ, điều kiện về tư cách cùng hình thức hợp đồng, rồi đăng ký với liên đoàn. Quy định về tình trạng và chuyển nhượng cầu thủ của FIFA đặt ra các quy tắc ràng buộc toàn cầu về tình trạng cầu thủ, điều kiện tham gia bóng đá có tổ chức và việc chuyển nhượng giữa các câu lạc bộ thuộc các liên đoàn khác nhau.

Mỗi liên đoàn ấn định hai kỳ đăng ký trong năm, kỳ thứ nhất không quá 12 tuần, kỳ thứ hai không quá 4 tuần. Danh sách đội hình, cửa sổ đăng ký và tư cách cầu thủ đều có thể chặn một thương vụ đã thoả thuận xong.

Cầu thủ chỉ thi đấu được khi đã vào sổ đăng ký

Trình tự một vụ chuyển nhượng chạy qua các bước sau. Hai câu lạc bộ thoả thuận điều khoản, cầu thủ ký hợp đồng bằng văn bản với câu lạc bộ mới; liên đoàn kiểm tra tư cách cầu thủ, tuổi và nơi đăng ký cũ; hồ sơ được nhập vào Hệ thống chuyển nhượng TMS; cầu thủ được đăng ký trong một trong hai kỳ của mùa giải.

TMS được Quy định về tình trạng và chuyển nhượng cầu thủ của FIFA mô tả là hệ thống dữ liệu trực tuyến nhằm đơn giản hoá thủ tục chuyển nhượng cầu thủ quốc tế, nâng cao tính minh bạch và dòng thông tin. Hai kỳ đăng ký trong mùa giải phải được nhập vào hệ thống này ít nhất một năm trước khi có hiệu lực.

Quyền với cầu thủ gắn với sổ đăng ký từ định nghĩa

Vì vậy mọi giao dịch cầu thủ đều bị hệ thống đăng ký ràng buộc ngay từ định nghĩa, chứ không chỉ ở bước cuối. Nói cách khác, hồ sơ đăng ký — chứ không phải bản hợp đồng — là thứ xác định một cầu thủ thuộc về đội nào vào ngày ra sân.

Quy định của FIFA ràng buộc tình trạng cầu thủ trên phạm vi toàn cầu: mỗi liên đoàn có hai kỳ đăng ký mỗi năm, kỳ đầu kéo dài không quá 12 tuần còn kỳ giữa mùa không quá 4 tuần.

Cầu thủ có thể được đăng ký ở tối đa ba câu lạc bộ trong cùng một mùa giải, song quyền ra sân ở trận chính thức chỉ mở cho hai trong số đó — nghĩa là một chữ ký thứ ba có thể hoàn toàn hợp pháp mà vẫn không cho cầu thủ thi đấu.

Lớp luật trong nước chặn ở danh sách đội hình. Mùa 2017/18, Premier League cho phép mỗi câu lạc bộ đăng ký tối đa 25 cầu thủ, trong đó không quá 17 người không đạt tiêu chí trưởng thành tại quốc gia, và phần còn lại bắt buộc phải là cầu thủ trưởng thành tại quốc gia, theo premierleague.com; như vậy ít nhất tám trong số suất nói trên phải đạt tiêu chí này.

Cầu thủ dưới 21 tuổi được đăng ký vượt quá hạn mức 25 cầu thủ, và ở mùa giải ấy được tính là người sinh từ ngày 1/1/1996 trở đi.

Tiêu chí trưởng thành tại quốc gia cũng không dựa vào quốc tịch: người đăng ký với một câu lạc bộ trực thuộc Liên đoàn bóng đá Anh hoặc Liên đoàn bóng đá Wales trong ba mùa giải trọn vẹn, liên tục hoặc không liên tục, trước sinh nhật lần thứ 21 — tương đương 36 tháng — đều được tính. Theo premierleague.com, có 20 câu lạc bộ hàng đầu nộp danh sách cầu thủ đăng ký cho mùa giải 2017/18.

Tư cách cầu thủ thu hẹp tập người được chuyển nhượng

Kéo theo đó, không phải vụ nào đổ vì giá: nhiều thương vụ không thể thành vì tư cách của chính cầu thủ. Quy định của FIFA chia người chơi bóng có tổ chức thành hai loại, nghiệp dư và chuyên nghiệp, trong đó cầu thủ chuyên nghiệp là người có hợp đồng bằng văn bản với câu lạc bộ và được trả nhiều hơn chi phí thực tế phát sinh cho hoạt động bóng đá.

Ranh giới ấy có hệ quả trực tiếp. Người đã đăng ký chuyên nghiệp không được đăng ký lại làm nghiệp dư trong ít nhất 30 ngày sau trận đấu chuyên nghiệp cuối cùng của mình; nếu tái đăng ký làm chuyên nghiệp trong vòng mức trên tháng kể từ khi được trở lại trạng thái nghiệp dư, câu lạc bộ mới phải trả tiền đền bù đào tạo theo điều 20.

Rào cản theo quốc tịch trong nội bộ châu Âu thì đã bị dỡ bỏ từ lâu. Ngày 15/12/1995, Tòa án Công lý Liên minh châu Âu tuyên quy định giới hạn số cầu thủ mang quốc tịch của các quốc gia thành viên khác được ra sân trong một trận đấu là không được phép, nghĩa là hạn ngạch quốc tịch không còn dùng được như một công cụ quản lý đội hình.

Với cầu thủ đến từ ngoài châu Âu, câu hỏi lại quay về giấy phép lao động, như trường hợp cầu thủ ngoài EU vào Anh sau Brexit.

Hợp đồng chỉ đứng vững khi đủ hình thức và năng lực

Có văn bản ký kết giữa hai bên chưa đủ để khẳng định quan hệ thi đấu được xác lập, bởi thời hạn hợp đồng còn do luật điều chỉnh.

Theo Quy định về tình trạng và chuyển nhượng cầu thủ do FIFA ban hành, giai đoạn bảo vệ kéo dài ba mùa giải trọn vẹn hoặc ba năm tính từ lúc hợp đồng có hiệu lực nếu cầu thủ chuyên nghiệp ký trước sinh nhật lần thứ 28; nếu ký sau mốc ấy, khoảng bảo vệ rút xuống hai mùa giải hoặc hai năm.

Điều này cho thấy chữ ký chỉ mở đầu, còn quyền ra sân phụ thuộc vào bước đăng ký: theo quy định của FIFA, tại mỗi thời điểm một cầu thủ chỉ có thể có tên trong đăng ký của một câu lạc bộ; điều kiện để tham gia bóng đá có tổ chức là đã hoàn tất đăng ký. Do đó, nếu thiếu đăng ký, bản hợp đồng đã ký có thể không giúp cầu thủ thi đấu cho đội mới, dù tiền chuyển nhượng đã trả.

Thước đo ấy không nằm ở ngày ký trên giấy. Cùng văn bản ấy định nghĩa mùa giải là khoảng thời gian bắt đầu từ trận đấu chính thức đầu tiên và kết thúc ở trận đấu chính thức cuối cùng của giải vô địch quốc gia tương ứng, nên độ dài giai đoạn bảo vệ còn phụ thuộc lịch thi đấu.

Cầu thủ vị thành niên, tức người chưa đủ 18 tuổi, là nhóm bị kiểm soát riêng, và tiền đền bù đào tạo là các khoản thanh toán theo Phụ lục 4 nhằm trang trải việc phát triển cầu thủ trẻ.

Phía câu lạc bộ bán cũng đã hẹp hơn nhiều so với trước. Phán quyết Bosman cũng tuyên quy định buộc câu lạc bộ mới phải trả một khoản phí chuyển nhượng cho câu lạc bộ cũ khi tuyển mộ cầu thủ chuyên nghiệp là không được phép, theo Liên minh châu Âu; từ đó, giá của một cầu thủ không còn được luật bảo đảm bằng một khoản phí bắt buộc giữa hai câu lạc bộ.

Cụ thể, theo digitalhub.fifa.com, cầu thủ được đăng ký tối đa 3 câu lạc bộ trong một mùa giải và chỉ đủ điều kiện thi đấu ở các trận chính thức cho hai câu lạc bộ trong giai đoạn đó.

Ký xong vẫn có thể mất cầu thủ vì sổ đăng ký

Điều khiến đội mua lo nhất không phải mức phí, mà là khả năng ký xong vẫn không thể sử dụng cầu thủ — bởi hệ thống đăng ký đủ để tạo ra tình huống ấy, khi tư cách thi đấu được xác định bằng sổ sách thay vì tờ hợp đồng.

Cầu thủ đã ra sân cho hai đội

Chính FIFA chặn ở khúc này: trong một mùa giải, một cầu thủ có thể được ghi danh tối đa ba câu lạc bộ, nhưng chỉ được thi đấu chính thức cho hai câu lạc bộ trong cùng khoảng thời gian. Một chữ ký thứ ba, dù hợp pháp, chỉ cho phép anh ta tập luyện cùng đội mới.

Mốc chốt danh sách không chờ ai

Cột mốc thời gian là rủi ro kế tiếp. Mỗi liên đoàn có hai kỳ đăng ký mỗi năm, và cả hai phải được đưa vào Hệ thống chuyển nhượng TMS ít nhất mười hai tháng trước khi có hiệu lực. Tại Anh, Premier League mùa 2017/18 còn đặt một mốc chốt danh sách đội hình riêng; danh sách đó chỉ được sửa trong lúc kỳ chuyển nhượng mở, theo premierleague.com.

Quan hệ cũ chưa khép lại

Rủi ro thứ ba nằm sau bản hợp đồng. Một cầu thủ chuyên nghiệp đã hết hợp đồng và kết thúc sự nghiệp vẫn được giữ đăng ký tại liên đoàn của câu lạc bộ cuối cùng trong ba mươi tháng, kể từ ngày ra sân chính thức lần cuối, theo Quy định của FIFA về tình trạng và chuyển nhượng cầu thủ.

Suất nội địa chặn ở cửa cuối

Dù thủ tục đã hoàn tất, một rào cản nội địa vẫn có thể xuất hiện: Premier League giới hạn số suất không đạt tiêu chí trưởng thành tại quốc gia trong danh sách đội hình mùa 2017/18, theo premierleague.com. Ở góc độ câu lạc bộ, rủi ro không nằm ở chữ ký mà ở việc suất đó còn chỗ hay không. Cụ thể, danh sách cầu thủ của câu lạc bộ Premier League chỉ được sửa trong lúc kỳ chuyển nhượng mở, theo premierleague.com.

Cụ thể, theo Quy định của FIFA về tình trạng và chuyển nhượng cầu thủ, cầu thủ chuyên nghiệp đã hết hợp đồng và kết thúc sự nghiệp vẫn được giữ đăng ký tại liên đoàn của câu lạc bộ cuối cùng trong khoảng thời gian nói trên, kể từ ngày ra sân chính thức lần cuối.

Nhiều trường hợp nằm ngoài khung chuyển nhượng cầu thủ

Thứ nhất là chuyển động khép kín trong nội bộ một liên đoàn: việc chuyển nhượng giữa các câu lạc bộ thuộc cùng một liên đoàn do quy định riêng của liên đoàn đó ban hành, dù vẫn phải được FIFA phê chuẩn. Khung toàn cầu chỉ giữ vai trò nền.

Thứ hai là cầu thủ nghiệp dư. Quy định của FIFA tách cầu thủ nghiệp dư khỏi cầu thủ chuyên nghiệp — người có hợp đồng bằng văn bản và được trả nhiều hơn chi phí thực tế — nên phần lớn cơ chế đền bù và giai đoạn bảo vệ không nhắm vào người chơi bóng không có hợp đồng.

Thứ ba là những việc trông như mua bán nhưng không phải giao dịch giữa hai câu lạc bộ. Việc một liên đoàn tiếp tục giữ đăng ký của cầu thủ đã hết hợp đồng và kết thúc sự nghiệp là quan hệ hành chính giữa liên đoàn và cầu thủ; ở đó không có bên mua nào để bảo vệ. Nhầm nhóm này với chuyển nhượng là lỗi phổ biến khi đọc các câu hỏi cùng chữ ấy.

Mỗi nhóm người đọc cần một mắt xích khác nhau

Chuỗi mắt xích này phục vụ nhiều kiểu người đọc khác nhau. Câu lạc bộ muốn dùng cầu thủ ngay phải nắm tư cách cầu thủ và kỳ đăng ký, bởi một hợp đồng đúng luật vẫn vô nghĩa nếu hồ sơ không kịp vào cửa sổ đăng ký theo Quy định về tình trạng và chuyển nhượng cầu thủ do FIFA ban hành.

Nhóm mua cầu thủ từ liên đoàn khác phải tính cả Hệ thống chuyển nhượng TMS lẫn tiền đền bù đào tạo theo điều của Quy định về tình trạng và chuyển nhượng cầu thủ do FIFA ban hành, khi cầu thủ trở lại trạng thái chuyên nghiệp.

Người tư vấn sống bằng giai đoạn bảo vệ: theo Quy định về tình trạng và chuyển nhượng cầu thủ do FIFA ban hành, ba mùa giải hoặc ba năm với hợp đồng ký sớm, rút xuống hai mùa giải hoặc hai năm nếu hợp đồng ký muộn.

Điểm chung nằm ở thứ tự hành động: ai rà soát sổ đăng ký trước lúc xuống tiền sẽ nắm thế chủ động; ai chỉ dựa vào chữ ký sẽ ôm rủi ro. Ngược lại, phía bán hưởng lợi, bởi thời hạn hợp đồng còn hiệu lực chính là thứ giữ giá.

Nguồn chính: FIFA, Premier League và tòa án châu Âu

Bộ quy định về danh sách đội hình mùa 2017/18 của Premier League, công bố trên premierleague.com ngày 1/9/2017, chốt trước những con số mà mọi tính toán đăng ký phải bám theo: ở mốc 16h, giới hạn 17 cầu thủ không đạt tiêu chí trưởng thành tại quốc gia, tổng danh sách 25 cầu thủ, cùng định nghĩa ba mùa giải trọn vẹn trước sinh nhật lần thứ 21. Vì sao những con số ấy đáng lưu tâm?

Bởi chúng biến tiêu chí trưởng thành thành đại lượng đếm được, để một suất trong danh sách không còn là chuyện cảm tính.

Còn bộ quy định của FIFA về tình trạng và chuyển nhượng cầu thủ, công bố trên digitalhub.fifa.com, cho thấy khâu đăng ký mới là nơi quyền thi đấu đổi chủ: đây là nguồn của các quy tắc về kỳ đăng ký, Hệ thống chuyển nhượng TMS, tiền đền bù đào tạo và giai đoạn bảo vệ, cùng các định nghĩa về cầu thủ nghiệp dư, cầu thủ chuyên nghiệp và cầu thủ vị thành niên.

Đặt cạnh nhau, hai văn bản cho thấy giới hạn đội hình và quy tắc chuyển nhượng cùng chạy trên một trục: tư cách đăng ký.

Phán quyết của Tòa án Công lý Liên minh châu Âu ngày 15/12/1995 trong vụ C-415/93, mang mã định danh ECLI:EU:C:1995:463, được công bố trong Tập báo cáo án lệ của Tòa án châu Âu năm 1995, trang I-04921. Vụ việc được đưa lên tòa theo thủ tục phán quyết sơ bộ từ Tòa phúc thẩm Liège, Bỉ, và phán quyết ấy là nguồn cho các kết luận về phí chuyển nhượng và hạn ngạch quốc tịch.

Kéo theo đó, cách nhìn về phí chuyển nhượng trở nên rộng hơn một thỏa thuận giữa hai câu lạc bộ.