Biển Đông có phải biển lớn nhất thế giới?

Trả lời ngắn: Biển Đông không phải là biển lớn nhất thế giới nếu phép so sánh dựa trên diện tích mặt nước. Biển Đông nằm trong nhóm biển rộng bậc nhất, nhưng “lớn nhất” chỉ có nghĩa khi đặt nó cạnh các biển cùng loại; Thái Bình Dương và các đại dương mở không nằm trong danh sách biển. Việc xác định nó có rộng nhất hay không cần đi qua định nghĩa, ranh giới và danh sách so sánh.

Biển Đông là biển rìa ở phía tây Thái Bình Dương

Nhìn theo chuỗi thời gian, năm 2016 là mốc mà CSIS ChinaPower ghi nhận 3,4 nghìn tỷ USD thương mại đi qua Biển Đông, tương đương khoảng 21% thương mại toàn cầu. Đến bản thông tin đăng tháng 4/2025, các đặc điểm thủy văn của vùng biển này được mô tả như những con số tĩnh. Hai lớp dữ liệu không mâu thuẫn: một lớp đo dòng chảy hàng hóa qua lại, một lớp đo khối nước nằm trong ranh giới địa lý.

Căng thẳng và UNCLOS không nằm trong câu trả lời diện tích

Biển Đông có xếp đầu bảng về diện tích hay không là câu hỏi thuần túy địa lý, không liên quan đến độ căng thẳng trên khu vực. Người đọc tin tức thường hay thấy Biển Đông gắn với tuần tra, tranh chấp, đối đầu, nên dễ hình dung rằng vùng biển được nhắc nhiều cũng phải là vùng biển rộng nhất thế giới.

Suy luận đó không vững vì nó đánh tráo hai phép đo: mức độ căng thẳng là chuyện của con người và lực lượng hoạt động trên biển, còn diện tích là số đo của vùng nước giới hạn bởi địa hình bờ biển. Vùng nước ấy không phình to khi xảy ra va chạm, không co lại khi các bên ký thỏa thuận; một biển hoàn toàn có thể nóng bỏng trên chính trường nhưng diện tích vẫn không phải lớn nhất.

Theo CSIS ChinaPower, vào năm 2016 có khoảng 3,4 nghìn tỷ USD thương mại đi qua Biển Đông, tương đương khoảng 21% thương mại toàn cầu. Số liệu của CSIS ChinaPower cùng năm cũng cho biết hơn 64% thương mại đường biển của Trung Quốc, gần 42% của Nhật Bản và hơn 14% của Hoa Kỳ đi qua khu vực này. Với riêng Trung Quốc, CSIS ChinaPower ước tính gần 40% tổng thương mại của nước này đi qua Biển Đông, trị giá khoảng 1.470 tỷ USD.

Tổng cộng, theo CSIS ChinaPower, con số này tương đương khoảng một phần ba lượng vận chuyển đường biển toàn cầu. Những giá trị đó lý giải vì sao an ninh hàng hải tại Biển Đông trở thành mối quan tâm của nhiều nước, nhưng chúng không nói nên diện tích của vùng biển. Dòng hàng hóa di chuyển trên mặt biển, còn diện tích là đại lượng của không gian địa lý mà dòng hàng đó đi qua.

Theo Wikipedia, Biển Đông là một biển rìa nằm phía tây Thái Bình Dương và thuộc khu vực Đông Á lẫn Đông Nam Á. Cùng nguồn này cho biết diện tích khoảng 3.500.000 km²; độ sâu trung bình 1.212 mét; nơi sâu nhất khoảng 5.563 mét, sai số ± 4 mét.

Về ranh giới, phía bắc là Nam Trung Quốc; phía tây là bán đảo Đông Dương; phía đông là Đài Loan cùng các đảo Luzon, Mindoro, Palawan của Philippines; phía nam là Borneo, đông Sumatra và quần đảo Bangka Belitung. Eo biển Đài Loan nối Biển Đông với Biển Hoa Đông; eo biển Luzon nối với Biển Philippines; các eo quanh Palawan nối với biển Sulu; các eo Karimata và Bangka nối với biển Java; đồng thời Biển Đông mở ra Vịnh Thái Lan.

Wikipedia cũng xác định Vịnh Bắc Bộ là một bộ phận của Biển Đông. Những con số và đường ranh này thuộc về đặc điểm tự nhiên, không phải mức độ an ninh hay giá trị thương mại. Muốn xác định danh hiệu “biển lớn nhất”, phải so diện tích Biển Đông với diện tích các biển khác, chứ không thể suy ra từ căng thẳng hoặc dòng hàng hóa.

Một yếu tố cần tách riêng là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển, thường gọi là UNCLOS. Trong các tranh luận về Biển Đông, UNCLOS thường được dùng làm căn cứ để xác định quyền tài phán của mỗi nước tại khu vực nào, dựa trên những quy định về vùng biển, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa.

Công ước giúp phân xử lợi ích của các bên nhưng nó không di chuyển đường bờ, không sinh thêm hoặc xóa bớt vùng nước, không làm thay đổi vị trí địa lý của biển rìa. Cho nên việc viện dẫn UNCLOS không tăng thêm một kilômét vuông nào cho Biển Đông và cũng không đẩy Biển Đông lên vị trí lớn nhất thế giới.

Nói tóm lại, câu hỏi có phải biển lớn nhất thuộc phạm vi địa lý, còn câu hỏi về tầm quan trọng chiến lược thuộc phạm vi kinh tế - quốc phòng và ngoại giao. Nhóm số liệu thương mại năm 2016 của CSIS ChinaPower mô tả một Biển Đông có lưu lượng lớn, giá trị hàng hóa lớn và mức độ ảnh hưởng lớn đến nhiều nền kinh tế.

Nhưng nhóm số liệu của Wikipedia mô tả một vùng nước có diện tích nhất định cần được đối chiếu trong bảng xếp hạng địa lý. Căng thẳng và UNCLOS không nằm trong phép tính diện tích, vì vậy chúng không thể là căn cứ khẳng định Biển Đông là biển lớn nhất thế giới. Theo CSIS ChinaPower, con số này tương đương khoảng 33,3% lượng vận chuyển đường biển toàn cầu.

Bối cảnh rộng hơn của chủ đề này nằm ở bài Biển Đông: nóng mà chưa chiến, UNCLOS giữ vai trò gì?.

Phải tách “biển” khỏi “đại dương” trước khi xếp hạng

Vì vậy, phải quyết định danh sách trước khi so diện tích. Trong địa lý thủy văn, đại dương là khối nước mặn khổng lồ bao phủ phần lớn Trái Đất; biển là phần của đại dương nhưng bị đất liền hoặc đảo che chắn một phần. Biển Đông nằm sát lục địa và được xếp loại biển rìa, tức là nó nên được đặt cạnh các biển chứ không phải cạnh Thái Bình Dương.

Theo Wikipedia, đường viền của Biển Đông giúp nhìn rõ điều đó: phía bắc giáp Nam Trung Quốc, phía tây giáp bán đảo Đông Dương, phía đông giáp Đài Loan, Luzon, Mindoro và Palawan, phía nam giáp Borneo, phía đông Sumatra và quần đảo Bangka Belitung. Biển Đông thông với Biển Hoa Đông qua eo Đài Loan, với Biển Philippines qua eo Luzon và với biển Sulu qua các eo biển quanh Palawan, nhưng tổng thể bờ và đảo vẫn bao quanh thành một biển rõ ràng.

Khi đã tách biển khỏi đại dương, danh sách đối thủ là các biển được định nghĩa tương tự. Đây chính là bước quyết định vì một bảng xếp hạng trộn lẫn hai loại đối tượng sẽ luôn đưa đại dương lên đầu và khiến phép so sánh biển mất ý nghĩa.

Philippines, San Hô, Ả Rập rộng hơn Biển Đông

Với danh sách các biển được xác định theo kiểu trên, Biển Đông không đứng đầu. Trong nhiều bảng xếp hạng theo diện tích, Philippine Sea, Coral Sea và Arabian Sea xuất hiện trước Biển Đông; tùy nơi, thứ tự giữa ba biển này có thể khác nhau, nhưng Biển Đông vẫn đứng sau nhóm đó.

Điều đó đồng nghĩa với việc người đọc nên đối chiếu nguồn thay vì tin vào tên gọi. Một trang web có thể nói “Biển Đông là biển lớn nhất Đông Nam Á” nhưng lại không đưa Philippine Sea hoặc Coral Sea vào phép so sánh; câu trả lời chỉ đúng với danh sách mà trang đó tự đặt ra.

Trong các bảng hải dương học phổ biến, ranh giới được chọn sẽ quyết định vị trí chính xác. Tuy nhiên, mọi biến thể đều cho thấy Biển Đông thuộc nhóm dẫn đầu chứ không phải là biển duy nhất đứng trên tất cả các biển còn lại.

Thứ hạng đổi khi ranh giới được chọn khác

Bài toán thay đổi ngay khi người so sánh chọn ranh giới khác nhau. Một biển rìa mở ra đại dương qua nhiều eo có thể được tính gộp với vùng nước liền kề, trong khi biển kín chỉ tính phần diện tích nằm trong đường bờ. Có quan điểm gộp nhiều vùng nước ven lục địa thành một khối, có quan điểm tách từng eo ra khỏi diện tích chính.

Vì vậy, khi các bảng số gán cho Biển Đông những con số khác nhau, không có nghĩa một bên sai. Điều khác biệt thường nằm ở chỗ họ có tính các vịnh, các eo biển ven bờ và vùng nước giữa các đảo hay không.

Cách phân loại hẹp hay rộng cũng ảnh hưởng đến việc xác định đối thủ. Nếu danh sách chỉ gồm biển bị đất liền bao bọc gần như hoàn toàn, Biển Đông có thể được xếp cao hơn; nếu danh sách gồm mọi vùng nước mặn có tên gọi riêng, các biển lớn khác sẽ được đưa vào trước nó.

Khi nào “biển lớn nhất” không còn là phép so sánh?

Không dùng câu trả lời diện tích trong ba trường hợp. Nếu người hỏi muốn biết vùng biển rộng nhất mà một quốc gia kiểm soát, đó là bài toán về vùng đặc quyền kinh tế và đường cơ sở, không phải biển thủy văn. Nếu người hỏi quan tâm an ninh hàng hải, mức độ quan trọng phải đo bằng lưu lượng tàu và giá trị thương mại, không đo bằng km².

Nếu “Biển Đông” được dùng như một địa danh chính trị trong tranh cãi chủ quyền, câu trả lời địa lý không giải quyết điều họ đang lo.

Biển Đông không lớn nhất ở mọi cách tra cứu

Tóm lại, với câu hỏi diện tích, Biển Đông không phải là biển lớn nhất thế giới. Số liệu thủy văn được công bố đặt nó ở nhóm đầu nhưng nhiều biển khác đứng trước; việc một tuyến đường chở nhiều thương mại không làm thay đổi diện tích.

Người cần đáp án nhanh có thể dừng ở câu trả lời “không”. Người cần giải thích nên kiểm tra định nghĩa biển, đại dương và ranh giới được nguồn công bố. Người đang lo ngại căng thẳng cần hiểu vị thế pháp lý là chuyện khác và không đổi thứ hạng diện tích.

Nguồn tham chiếu chính

CSIS ChinaPower — số liệu thương mại đi qua Biển Đông, công bố năm 2016. Wikipedia — số liệu địa lý, ranh giới và phân loại Biển Đông, bản cập nhật tháng 4/2025.