Kể từ năm 1948, tổng viện trợ của Mỹ dành cho Israel đã vượt 174 tỷ USD, trong đó 146 tỷ USD được giải ngân đến năm 2020, bao gồm 104,5 tỷ USD viện trợ quân sự, 34,4 tỷ USD viện trợ kinh tế và 7,4 tỷ USD hỗ trợ phòng thủ tên lửa. Từ năm 2021, viện trợ kinh tế chấm dứt, chỉ còn viện trợ quân sự và phòng thủ tên lửa, với các khoản: 3,8 tỷ USD năm 2021, 4,8 tỷ USD năm 2022, 3,8 tỷ USD năm 2023, 12,5 tỷ USD năm 2024 và 3,8 tỷ USD năm 2025.
Đàm phán mới: chấm dứt viện trợ tài chính trực tiếp
Vào ngày 2/6/2025, tờ Yedioth Ahronoth dẫn lời Đại sứ Mỹ tại Israel, Mike Huckabee, lần đầu tiên thừa nhận công khai rằng bản ghi nhớ an ninh sắp tới giữa Washington và Tel Aviv sẽ chấm dứt viện trợ tài chính trực tiếp cho Israel. Ông Huckabee cho biết thỏa thuận dự kiến sẽ ưu tiên hợp tác thương mại và kinh tế, thay vì các khoản viện trợ an ninh trực tiếp.
Theo một báo cáo của Dịch vụ Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS) ngày 28/5/2025, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã kêu gọi chấm dứt dần viện trợ quân sự Mỹ, đồng thời mở rộng đầu tư chung trong các lĩnh vực an ninh mạng và quốc phòng. Báo cáo cũng lưu ý rằng phần lớn viện trợ quân sự Mỹ được dùng để mua vũ khí và dịch vụ từ các công ty quốc phòng Mỹ, và việc chấm dứt dần có thể cho phép Israel linh hoạt hơn trong việc mua sắm từ các nhà cung cấp khác hoặc tăng cường sản xuất nội địa.
Lịch sử các bản ghi nhớ viện trợ song phương
Bản ghi nhớ đầu tiên được ký dưới thời Tổng thống Bill Clinton, giai đoạn 1999-2008, với cam kết ít nhất 26,7 tỷ USD, trong đó 21,3 tỷ USD viện trợ quân sự, đồng thời bắt đầu cắt giảm dần viện trợ kinh tế. Bản ghi nhớ thứ hai ký năm 2007 dưới thời George W. Bush, trị giá 30 tỷ USD viện trợ quân sự giai đoạn 2009-2018. Bản ghi nhớ thứ ba ký năm 2016 dưới thời Barack Obama, giai đoạn 2019-2028, trị giá 38 tỷ USD, gồm 33 tỷ USD tài trợ quân sự và 5 tỷ USD cho phòng thủ tên lửa, đồng thời chấm dứt cơ chế cho phép Israel dùng một phần viện trợ để mua vũ khí nội địa.
Hiện tại, Mỹ và Israel đang đàm phán bản ghi nhớ thứ tư, dự kiến thay thế thỏa thuận hiện tại hết hạn vào năm 2028. Theo một báo cáo khác của CRS ngày 4/6/2026, chính quyền Tổng thống Donald Trump và chính phủ Israel đang tiến hành đàm phán về bản ghi nhớ mới.
Các ước tính khác và hợp tác quốc phòng
Tổ chức Legal Clarity International, trong một báo cáo ngày 1/6/2026, ước tính tổng viện trợ Mỹ cho Israel từ 1946 đến 2024 tương đương khoảng 298 tỷ USD theo giá cố định năm 2024, khi tính đến sức mua, khiến Israel trở thành nước nhận viện trợ lớn nhất trong lịch sử Mỹ.
Bộ Ngoại giao Mỹ, trong một báo cáo ngày 25/4/2025, khẳng định hỗ trợ an ninh cho Israel là trụ cột trong chính sách đối ngoại của Mỹ kể từ thời Tổng thống Harry Truman. Theo bản ghi nhớ hiện tại, Mỹ cung cấp 3,3 tỷ USD mỗi năm theo Chương trình Tài trợ Quân sự Nước ngoài (FMF), cùng 500 triệu USD cho phòng thủ tên lửa. Kể từ năm tài chính 2009, Washington đã chi khoảng 3,4 tỷ USD cho phòng thủ tên lửa, trong đó 1,3 tỷ USD cho hệ thống Vòm Sắt từ năm 2011.
Tính đến tháng 4/2025, giá trị các hợp đồng mua bán quân sự nước ngoài đang hoạt động giữa hai bên đạt 39,2 tỷ USD, với 751 hợp đồng. Từ 2018 đến 2022, Mỹ đã phê duyệt xuất khẩu quốc phòng trực tiếp cho Israel trị giá hơn 12,2 tỷ USD, bao gồm động cơ máy bay, tên lửa, bom, máy bay và các thiết bị quân sự khác. Kể từ năm 1992, Mỹ đã cung cấp thiết bị quân sự dư thừa trị giá 6,6 tỷ USD cho Israel, đồng thời duy trì kho dự trữ thiết bị quân sự tại Israel để sử dụng trong trường hợp khẩn cấp.
Hợp tác quốc phòng còn bao gồm các cuộc tập trận chung như Juniper Oak và Juniper Falcon, cùng các chương trình nghiên cứu và phát triển vũ khí chung. Mỹ và Israel đã ký nhiều thỏa thuận hợp tác quốc phòng, như Hiệp định Hỗ trợ Quốc phòng Tương hỗ năm 1952, Hiệp định An ninh Thông tin Chung năm 1982, Hiệp định Hỗ trợ Hậu cần Tương hỗ năm 1991 và Hiệp định về Quy chế Lực lượng năm 1994. Mỹ xếp Israel là đồng minh quan trọng ngoài NATO, mang lại nhiều ưu đãi trong hợp tác an ninh và thương mại quốc phòng, đồng thời cam kết duy trì lợi thế quân sự vượt trội của Israel.
Ảnh: PublicDomainPictures / Pixabay
