Ukraine hiện vận hành khoảng 39 chiếc F-16 trong tổng số khoảng 79 chiếc được các nước Tây Âu hứa viện trợ, cùng với 4 chiếc Mirage 2000-5 (Pháp hứa tới 20 chiếc) và một số tiêm kích thời Liên Xô Su-27, MiG-29. Tuy nhiên, các máy bay F-16 đã trở thành công cụ chủ lực chống lại các cuộc tấn công bằng drone của Nga.

Hao mòn vì đánh chặn drone: gánh nặng không bền vững

Theo chuyên gia không quân Justin Bronk trong phân tích cho RUSI, các phi công Ukraine đã sử dụng F-16 để bắn hạ hơn 2.500 drone một chiều Geran và Gerbera. Ông Bronk cảnh báo: "Việc sử dụng tiêm kích chống drone như vậy đã tiêu thụ một lượng giờ bay và tên lửa không đối không không bền vững kể từ giữa năm 2024, khi Không quân Ukraine nhận được những máy bay phương Tây đầu tiên và các phi hành đoàn được huấn luyện."

Nga hiện sản xuất hơn 6.000 drone một chiều mỗi tháng, trong khi mỗi máy bay chiến đấu chỉ có số giờ bay hữu hạn trước khi cần bảo dưỡng sâu tại nhà máy. "Phi đội F-16 đã bị giao quá nhiều nhiệm vụ, chủ yếu là đánh chặn drone (C-UAS), mà nhu cầu gần như vô tận theo thời gian", Bronk nói với Defense News.

Thành công của F-16 và những thách thức đi kèm

F-16 đã thay đổi cuộc chơi trên không tại Ukraine. Chúng cho phép không quân nhỏ bé thực hiện các cuộc tấn công tầm xa vào mục tiêu mặt đất bằng bom dẫn đường JDAM của Mỹ và AASM Hammer của Pháp. Nguy cơ đối với không quân Nga trở nên rõ ràng đầu tháng 7/2026 khi một F-16 của Ukraine được cho là đã bắn hạ một Su-35 ở miền đông Ukraine.

Nghịch lý là F-16 đã trở thành nạn nhân của chính thành công của nó. "Phi đội F-16 bị giao quá nhiều nhiệm vụ, chủ yếu là đánh chặn drone, mà nhu cầu gần như vô hạn", Bronk giải thích. Ukraine phải đối mặt với nhiều mối đe dọa đường không: ngoài drone, còn có tên lửa hành trình (Kh-101) và tên lửa đạn đạo (Iskander-M, Kinzhal) thường được phối hợp trong các cuộc tấn công tổng hợp.

Giải pháp SHORAD và hạn chế

Ukraine đã phần nào kiểm soát mối đe dọa từ drone bằng cách triển khai các vành đai phòng không tầm ngắn (SHORAD) dày đặc, kết hợp tên lửa phòng không tầm ngắn, pháo cao xạ, đội súng máy cơ động và drone đánh chặn nội địa. Tuy nhiên, duy trì độ phủ SHORAD dọc theo tiền tuyến dài 745 dặm và bảo vệ các thành phố phía sau đòi hỏi nhiều nhân lực. "Các đội phòng không cơ động có trang bị tương đối rẻ, nhưng hoạt động bền vững, nhưng chúng tiêu tốn nhiều nhân lực để triển khai trên quy mô lớn", phân tích của RUSI nêu.

Những hạn chế này cũng cho thấy khó khăn mà NATO sẽ gặp phải nếu tạo ra hệ thống SHORAD kiểu Ukraine. Bronk nhận xét: "NATO không thể tái tạo mật độ phòng thủ SHORAD mà Ukraine triển khai để bảo vệ khỏi drone, do yêu cầu nhân lực khổng lồ để duy trì bền vững." Thay vào đó, NATO có thể đầu tư vào pháo cao xạ dẫn đường bằng radar để bảo vệ các cơ sở quan trọng và phát triển đạn diệt drone rẻ hơn cho máy bay, như rocket APKWS II.

Quản lý tên lửa đánh chặn và vai trò của F-16

Đối với tên lửa hành trình và đạn đạo của Nga, SHORAD hầu như không hiệu quả. Ukraine, giống như Mỹ và Israel đối phó với tên lửa Iran, phải quản lý cẩn thận kho tên lửa đánh chặn Patriot và SAMP/T hạn chế. Bronk cho rằng lý tưởng nhất là Ukraine nên dùng SHORAD để ngăn drone, dành F-16 cho các nhiệm vụ khác. "Các hệ thống khác cần được sử dụng càng nhiều càng tốt cho drone một chiều, để F-16 có thể đánh chặn tên lửa hành trình và thực hiện các nhiệm vụ tấn công. Trong kho vũ khí của Không quân Ukraine, F-16 là tài sản hiệu quả nhất cho việc này", Bronk giải thích.

Ông cũng tin rằng các cuộc tấn công mặt đất tầm xa của F-16 có thể hiệu quả hơn nếu bộ chỉ huy Ukraine bớt cứng nhắc. "Có tiềm năng để Không quân Ukraine đạt hiệu quả cao hơn nếu các phi đội và cánh được trao nhiều quyền hơn trong việc tự lên kế hoạch tấn công thay vì bị chỉ huy từ các bộ phận chỉ huy tập trung vào lục quân", Bronk nhận định.

Theo Defense News

Ảnh: Soly Moses / Pexels