Ngày 4/8/2026, ông Phuwin Khongsawat – Chủ tịch điều hành kiêm đồng sáng lập Công ty EASYRICE Digital Technology (EASYRICE) – công bố doanh nghiệp đang dùng trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển giống lúa mới, đặt mục tiêu năng suất 1,5 tấn/rai và rút ngắn thời gian lai tạo xuống còn khoảng 2 năm.

Nền tảng AI của EASYRICE giúp chọn giống lúa ra sao?

Nền tảng do EASYRICE xây dựng cùng hãng công nghệ NVIDIA, Cơ quan Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia Thái Lan (NSTDA), Cục Lúa gạo Thái Lan (Rice Department) và Đại học Kasetsart (Thái Lan). Theo ông Phuwin Khongsawat, hệ thống phân tích, chọn lọc và đánh giá cùng lúc nhiều đặc tính gồm năng suất, khả năng kháng bệnh, thời gian thu hoạch, khả năng chịu nóng và nhu cầu nước thấp.

Quy trình cải tạo giống truyền thống phải chọn từng cặp tính trạng và thử nghiệm trong nhiều năm, còn AI xử lý nhiều nhóm dữ liệu cùng lúc để sàng lọc giống tiềm năng trước khi thử nghiệm thực địa. Ông Phuwin Khongsawat dẫn ví dụ tại Trung Quốc, AI đã giúp giảm thời gian phát triển giống từ khoảng 10 năm xuống còn khoảng 2 năm, và EASYRICE muốn áp dụng hướng này cho lúa gạo Thái Lan.

Mục tiêu khi dùng AI phát triển giống lúa là gì?

EASYRICE đặt mục tiêu phát triển giống lúa mới đạt năng suất 1,5 tấn/rai, song song cải thiện chất lượng hạt, hương vị, độ đồng đều của năng suất, khả năng kháng bệnh và sự thích nghi với từng vùng. Hãng không chỉ nhắm tới sản lượng mà còn hướng tới chất lượng đáp ứng thị trường nội địa và xuất khẩu, qua đó giảm áp lực chi phí sản xuất cho nông dân. Trong 3 năm tới, EASYRICE dự kiến đưa những giống lúa phát triển bằng AI vào trồng thử cùng nông dân để đánh giá thực địa, phối hợp với cơ quan nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, nông dân, nhà máy xay xát và các bên trong chuỗi ngành hàng lúa gạo.

Thử nghiệm tại Thái Lan và Việt Nam có gì khác biệt?

Hiện EASYRICE đã thử nghiệm nền tảng tại Thái Lan và Việt Nam để tăng dữ liệu huấn luyện mô hình AI và đánh giá hệ thống trong môi trường thực tế. Dữ liệu giống lúa Thái Lan dùng cho mô hình ở mức hàng nghìn bản ghi, trong khi Việt Nam có cơ sở dữ liệu hàng trăm nghìn bản ghi, nên lượng dữ liệu phát triển AI nhiều hơn Thái Lan.

Ông Phuwin Khongsawat cho rằng Việt Nam có lợi thế nhờ tham gia các điều ước quốc tế, được dùng nguồn gen lúa từ nhiều nước cho nghiên cứu, trong khi Thái Lan còn vướng mắc về sử dụng nguồn gen. Hệ thống chia sẻ lợi ích từ giống lúa ở Việt Nam cũng tạo động lực cho nhà nghiên cứu và khu vực tư nhân; giống thành công có thể mang lại doanh thu bản quyền hàng trăm triệu baht mỗi năm. Còn tại Thái Lan, lợi ích tài chính từ phát triển giống ở mức thấp nên chưa thu hút đầu tư trên diện rộng.

Trong giai đoạn đầu, EASYRICE mở nền tảng miễn phí cho các cơ quan và bên liên quan để tăng dữ liệu và giúp hệ thống học chính xác hơn; hãng đã nhận phản hồi từ người dùng tại Thái Lan và Việt Nam. EASYRICE dự kiến bắt đầu thấy giống lúa mới ra thị trường từ năm sau. Nếu các trường đại học và viện nghiên cứu chính dùng nền tảng, mỗi đơn vị có thể phát triển khoảng 1-2 giống mỗi năm, tổng cộng gần 10 giống mỗi năm.

Hệ sinh thái AI và góc nhìn cho Việt Nam

Trước nền tảng cải tạo giống, EASYRICE đã phát triển AI kiểm tra chất lượng và giống lúa. Sản phẩm EASYRICE MO là hệ thống kiểm tra chất lượng gạo; bản M02 mới hỗ trợ gạo trắng, gạo nếp, gạo lứt và gạo hấp, cho tải tối đa 4 ảnh, quét liên tục và hiển thị kết quả dạng biểu đồ kèm dữ liệu chi tiết từng hạt. EASYRICE MP kiểm tra giống lúa thóc, có cơ sở dữ liệu hơn 200 triệu hạt, nhận diện hơn 84 giống lúa và thời gian kiểm tra dưới 2 phút.

EASYRICE cũng ra mắt hệ thống ERP cho ngành lúa gạo, kết nối dữ liệu thu mua, kho, sản xuất, bán hàng và tài chính trên cùng nền tảng, tự động nhận kết quả từ EASYRICE MP và EASYRICE M02. Hệ thống có trợ lý AI hỗ trợ phân tích dữ liệu, trả lời câu hỏi và tóm tắt báo cáo cho ban lãnh đạo. EASYRICE hiện có 600 tài khoản thuê bao tháng, đặt mục tiêu tăng lên 1.000 tài khoản trong năm 2026, đồng thời mở rộng sang Việt Nam, Ấn Độ, Indonesia và Bangladesh.

EASYRICE ước tính AI có thể giúp doanh nghiệp ngành lúa gạo tăng hiệu quả vận hành khoảng 18-25% nhờ dữ liệu thời gian thực hỗ trợ quyết định. Hãng dự kiến ra mắt thêm giải pháp AI cho khâu sản xuất vào đầu năm sau để hướng tới ngành lúa gạo thông minh (Smart Rice Industry) tại Thái Lan. Với việc Việt Nam là thị trường thử nghiệm nền tảng AI cải tạo giống lúa, người làm nông nghiệp trong nước có thể theo dõi xu hướng chọn tạo giống bằng AI trong khu vực.

Theo Thansettakij

Ảnh: Pexels / Pixabay