Theo hãng tin AXIOS, trong năm 2026, tỷ trọng thu nhập quốc dân của Mỹ chi trả cho người lao động dưới dạng tiền lương và phúc lợi đã chạm mức thấp nhất từ trước đến nay, đúng vào thời điểm trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển nhanh chóng. Chỉ số này được xem là thước đo quan trọng phản ánh sự thay đổi cán cân quyền lực giữa người lao động và giới chủ sở hữu vốn trong nền kinh tế Mỹ.

Tỷ trọng thu nhập lao động là gì?

Tỷ trọng thu nhập lao động là phần trăm tổng thu nhập mà nền kinh tế Mỹ tạo ra, được chuyển đến tay người lao động thông qua tiền lương và các khoản phúc lợi. Phần còn lại của tổng thu nhập quốc dân sẽ chảy vào các công ty và chủ sở hữu vốn dưới hình thức lợi nhuận, cổ tức, tiền thuê và lãi suất.

Vì sao tỷ trọng thu nhập người lao động Mỹ giảm xuống mức thấp kỷ lục?

Nguyên nhân trực tiếp đến từ sự suy yếu của sức mặc cả của người lao động. Trong giai đoạn đại dịch COVID-19, các công ty gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nhân lực, buộc phải nâng lương và đãi ngộ để thu hút người lao động, khiến vị thế của lao động được cải thiện trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, trong 5 năm trở lại đây, sức mặc cả của lực lượng lao động đã suy giảm rõ rệt.

Michael Feroli, chuyên gia kinh tế Mỹ tại ngân hàng JPMorgan, cho biết tính đến quý 1/2026, tỷ suất lợi nhuận trên vốn trong khu vực doanh nghiệp phi tài chính vẫn cao hơn mức trung bình lịch sử. Ông nhận định điều này phản ánh sự thay đổi mang tính cơ cấu từ sau đại dịch, đồng thời nhất quán với các chỉ số khác cho thấy vị thế của chủ vốn đang ngày càng mạnh lên so với người lao động.

AI nới rộng khoảng cách thu nhập lao động và vốn ra sao?

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo hiện là yếu tố được giới quan sát đặc biệt chú ý, bởi nó có khả năng làm gia tăng chênh lệch giữa thu nhập từ lao động và thu nhập từ vốn. Một số nhà nghiên cứu cho rằng AI đã bắt đầu kìm hãm tốc độ tăng lương ở một số ngành nghề nhất định, trong khi chính công nghệ này lại góp phần đẩy thị trường chứng khoán đi lên và làm tăng lợi nhuận doanh nghiệp.

Cán cân quyền lực thay đổi cũng giúp lý giải vì sao công chúng Mỹ ngày càng quan tâm đến đầu tư cổ phiếu kể từ sau đại dịch. Bên cạnh tiềm năng lợi nhuận từ đà tăng của giá cổ phiếu, việc tiếp cận dễ dàng qua các ứng dụng giao dịch không hoa hồng đã thu hút ngày càng nhiều người lao động tham gia vào thị trường vốn. Sự bùng nổ của AI đặt ra câu hỏi: nó sẽ làm thay đổi phân phối thu nhập giữa người lao động và chủ sở hữu vốn ở mức độ nào?

Ý nghĩa với người đọc Việt Nam

AI là công nghệ mang tính toàn cầu, do đó xu hướng thu nhập đang diễn ra tại Mỹ có thể là tín hiệu tham khảo cho các thị trường lao động khác, trong đó có Việt Nam. Với lực lượng lao động đông đảo trong các ngành sản xuất và dịch vụ, người Việt Nam cũng có thể chịu tác động nhất định khi tự động hóa và AI được ứng dụng ngày càng rộng rãi, nhưng mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào cơ cấu kinh tế và chính sách của từng quốc gia.

Theo Idnfinancials

Ảnh: 19661338 / Pixabay