Ngày 10/07/2026, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc (CASS) chính thức ban hành văn bản mang tên "Quy tắc cơ bản về hỗ trợ nghiên cứu khoa học bằng trí tuệ nhân tạo (AI) của Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc (bản thử nghiệm)" (gọi tắt là Quy tắc). Đây là văn bản quy phạm đầu tiên trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn của Trung Quốc nhằm hệ thống hóa việc sử dụng AI hỗ trợ nghiên cứu. Quy tắc gồm 37 điều khoản thực thi, xác định ranh giới ứng dụng AI, thiết lập tiêu chuẩn sử dụng và xây dựng hệ thống bảo đảm, tạo ra lộ trình khả thi cho nghiên cứu kết hợp người-máy.

10 hành vi bị cấm tuyệt đối khi sử dụng AI trong nghiên cứu

Dựa trên các trường hợp vi phạm thực tế thu thập được từ khảo sát trước đó và các vấn đề nổi cộm trong giới học thuật, Quy tắc đưa ra 10 "đường đỏ" cấm sử dụng AI, bao gồm:

1. Nghiêm cấm sử dụng AI để thực hiện các hoạt động nghiên cứu vi phạm giá trị cốt lõi của chủ nghĩa xã hội, đe dọa an ninh quốc gia, vi phạm pháp luật và đạo đức học thuật.

2. Nghiêm cấm sử dụng AI để tạo ra và phát tán nội dung bóp méo sự thật, đi ngược thuần phong mỹ tục, gây hiểu lầm cho công chúng.

3. Nghiêm cấm nhập dữ liệu và thông tin mật vào AI; nghiêm cấm sử dụng AI để thu thập, trích xuất dữ liệu trái phép; không được tiết lộ thông tin cá nhân của công dân, không được xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.

4. Nghiêm cấm nhập dữ liệu sai lệch, gây hiểu lầm vào AI làm ô nhiễm nguồn dữ liệu nghiên cứu, hoặc sử dụng AI để làm giả và sửa đổi dữ liệu, tạo ra các trường hợp giả, bịa đặt luận cứ sai.

5. Nghiêm cấm các hành vi gian lận học thuật mới như cố tình che giấu, khai báo sai hoặc không trung thực về việc sử dụng AI trong nghiên cứu.

6. Nghiêm cấm các hành vi lạm dụng như để AI thay thế hoàn toàn công việc nghiên cứu; nghiêm cấm sử dụng AI để thực hiện các hành vi vi phạm học thuật như đạo văn, sao chép, ăn cắp ý tưởng.

7. Nghiêm cấm sử dụng AI để hư cấu, làm giả cơ sở nghiên cứu và tiến độ công việc trong các khâu như nộp đơn dự án, kiểm tra giữa kỳ, nghiệm thu kết thúc; nghiêm cấm lợi dụng điều này để gian lận nhận tài trợ, vượt qua kiểm tra và nghiệm thu.

8. Nghiêm cấm sử dụng AI để tạo hàng loạt ý kiến rập khuôn trong các công việc như đánh giá học thuật, đánh giá kết quả, thẩm định tạp chí, đánh giá nhân tài, bảo vệ luận văn.

9. Nghiêm cấm sử dụng AI để sản xuất hàng loạt các kết quả nghiên cứu chất lượng thấp, lặp lại, thiếu logic học thuật, thiếu đổi mới và giá trị lý luận, phá hoại hệ sinh thái nghiên cứu.

10. Nghiêm cấm sử dụng AI để hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu một cách hời hợt, đối phó với đánh giá, gây lãng phí nguồn lực nghiên cứu.

Phạm vi áp dụng và mục tiêu của quy định

Mười đường đỏ này bao phủ từ ranh giới chính trị vĩ mô đến các thao tác nghiên cứu vi mô, vừa kiểm soát các rủi ro an ninh lớn, vừa điều chỉnh các hành vi hàng ngày, thiết lập vùng cấm cho toàn thể nhà nghiên cứu. Quy tắc được xây dựng dựa trên các trường hợp vi phạm thực tế và vấn đề nổi cộm trong giới học thuật, nhằm tạo ra một khuôn khổ quản lý rõ ràng cho việc ứng dụng AI trong nghiên cứu khoa học xã hội.

Ảnh: Alex Knight / Pexels