Ngày 17/7, Trung Quốc chính thức ra mắt Tổ chức Hợp tác Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAICO), một liên minh liên chính phủ gồm 29 quốc gia, do Chủ tịch Tập Cận Bình công bố tại Hội nghị AI Thế giới ở Thượng Hải. WAICO có trụ sở tại Thượng Hải, với mục tiêu thúc đẩy hợp tác quốc tế và phát triển các quy định AI đảm bảo công nghệ an toàn và có lợi cho nhân loại. Các thành viên sáng lập bao gồm nhiều nước Nam bán cầu như Indonesia, Brazil, Malaysia, Nam Phi, Senegal, Nga và Pakistan.

Chủ tịch Tập Cận Bình kêu gọi hợp tác AI, không để một nước thống trị

Phát biểu tại hội nghị, Chủ tịch Tập Cận Bình kêu gọi các quốc gia nắm bắt “cơ hội lịch sử” từ AI nguồn mở và nhấn mạnh rằng “phát triển AI không nên là màn trình diễn đơn độc của một quốc gia, mà là bản giao hưởng của hợp tác quốc tế”. Ông cho biết Trung Quốc đã đóng vai trò đảm bảo tiếp cận công bằng năng lực AI cho các nước đang phát triển, nhằm ngăn chặn “những bất công lịch sử mới”. Ông cũng kêu gọi “chống lại việc mở rộng khái niệm an ninh quốc gia trong lĩnh vực AI hoặc đặt an ninh của một nước lên trên nước khác” – một lời chỉ trích nhắm vào Mỹ. Ông nhấn mạnh cách tiếp cận “lấy con người làm trung tâm”, đảm bảo AI luôn nằm dưới sự kiểm soát của con người thông qua các biện pháp như quy định, giám sát công nghệ, cảnh báo sớm và hệ thống ứng phó khẩn cấp.

WAICO: Công cụ định hình chính sách AI toàn cầu

Các nhà phân tích cho rằng Bắc Kinh sẽ sử dụng WAICO để gây ảnh hưởng đến cách các chính sách AI được xây dựng tại Liên Hợp Quốc. Thủ tướng Lý Cường lần đầu công bố kế hoạch về WAICO vào tháng 7/2025. Giới phân tích khi đó suy đoán Bắc Kinh đang chuyển từ xuất khẩu hạ tầng AI sang xây dựng các chính sách và thể chế AI toàn cầu, nhằm phản ánh lợi ích của Trung Quốc trên trường quốc tế – đi trước Mỹ. Với việc Washington rút lui khỏi các quy trình thiết lập chuẩn mực AI và an ninh mạng toàn cầu, Bắc Kinh muốn thể hiện vai trò lãnh đạo toàn cầu, hy vọng nhận được sự ủng hộ từ các nước Nam bán cầu cho tầm nhìn quản trị công nghệ lấy nhà nước làm trung tâm.

Cuộc chiến chip và lợi thế năng lượng của Trung Quốc

AI là trụ cột quan trọng trong chính sách công nghiệp của Trung Quốc. Bắc Kinh đã đầu tư mạnh vào hệ sinh thái nội địa tự cung tự cấp, từ sản xuất chip đến ứng dụng tiêu dùng, dẫn đến “cuộc chiến chip” với Mỹ. Dù Trung Quốc chậm hơn Mỹ trong tiếp cận chip bán dẫn tiên tiến nhất, nước này hiện chiếm ưu thế trong vận hành các trung tâm dữ liệu lớn cần thiết để huấn luyện và chạy mô hình AI. Trung Quốc cũng thống trị sản xuất đất hiếm quan trọng để chế tạo chip. Nguồn cung điện giá rẻ dồi dào giúp Trung Quốc đáp ứng nhu cầu năng lượng khổng lồ của AI: Bắc Kinh sản xuất điện gấp đôi Mỹ, và khoảng cách này dự kiến sẽ nới rộng nhờ đầu tư mạnh mẽ vào lưới điện.

Hạn chế xuất khẩu và đòn trả đũa

Trung Quốc hiện đối mặt với các hạn chế nhập khẩu công nghệ từ Mỹ, với lý do an ninh quốc gia. Tháng 5 vừa qua, Bộ Thương mại Mỹ xác nhận hạn chế vận chuyển chip bán dẫn quan trọng tới các công ty con của doanh nghiệp Trung Quốc có trụ sở hoặc công ty mẹ tại Trung Quốc. Đáp lại, Bắc Kinh cấm xuất khẩu công nghệ lưỡng dụng và khoáng sản quan trọng sang các công ty Mỹ. Các quốc gia hiện gặp khó khăn trong việc điều chỉnh quy định AI theo kịp tốc độ phát triển nhanh chóng của công nghệ. Lo ngại về việc sử dụng AI trong các lĩnh vực như chiến đấu quân sự đang thúc đẩy các cuộc tranh luận quản trị gay gắt nhất. Việc Trung Quốc dẫn dắt hội nghị AI và liên minh WAICO đặt Bắc Kinh vào vị thế có ảnh hưởng trong việc định hình chính sách AI toàn cầu.

Theo Al Jazeera

Ảnh: diego_torres / Pixabay