AI đang thay đổi căn bản cách con người tạo ra hình ảnh, từ điện thoại thông minh đến máy ảnh chuyên nghiệp. Các hãng công nghệ đua nhau tích hợp trí tuệ nhân tạo vào thiết bị, hứa hẹn mang đến những bức ảnh đẹp hơn, dễ chụp hơn. Nhưng liệu 'đẹp' có thể được tính toán bằng thuật toán?

Điện thoại thông minh dẫn đầu cuộc đua AI nhiếp ảnh

Trong vài năm qua, ngành công nghiệp ảnh di động từng chạy đua về phần cứng như pixel, cảm biến, ống kính. Giờ đây, AI đang đưa cuộc chơi lên một tầm cao mới: 'thuật toán và trải nghiệm dài hạn'. Huawei, với XMAGE, giới thiệu tính năng chụp ảnh thông minh toàn diện: gợi ý tư thế AI, hỗ trợ bố cục, ảnh động 3D, chỉnh sửa chân dung, phong cách XMAGE và ghép ảnh một chạm. 'AI không thay thế người sáng tạo, nhưng có thể trở thành người bạn đồng hành tốt', đội ngũ hình ảnh Honor chia sẻ. Honor hợp tác với ARRI để xây dựng phòng thí nghiệm hình ảnh điện ảnh, đưa mã hóa Log-C chuyên nghiệp và màu sắc điện ảnh xuống thiết bị tiêu dùng. Vivo, với chiến lược 'ảnh + AI', coi AI là 'con mắt' cảm nhận thế giới vật lý. Trợ lý camera AI trên thiết bị có thể tự động điều chỉnh lấy nét và phơi sáng trong mili giây, giúp người dùng tập trung vào sáng tạo.

'Đẹp' có thể tính toán? Quan điểm trái chiều

Liệu 'đẹp' trong mắt người có thể được thuật toán nắm bắt? Đội ngũ Honor cho rằng 'đẹp' không thể tính toán, nhưng chất lượng ảnh cơ bản có thể đo bằng các chỉ số như độ nét, tỷ lệ tín hiệu trên nhiễu, dải tương phản. AI có thể gợi ý phong cách dựa trên sở thích người dùng, nhưng không định nghĩa thẩm mỹ. Ngược lại, Han Boxiao, giám đốc sản phẩm hình ảnh Vivo, khẳng định: 'Đẹp không thể chỉ dựa vào tính toán, mà cần sự dẫn dắt của hệ thống thẩm mỹ. AI hỗ trợ tái tạo vẻ đẹp thực tế, không sản xuất hàng loạt cái đẹp tính toán'.

AI hạ thấp rào cản kỹ thuật, nâng cao chuẩn thẩm mỹ

AI đang kéo thấp giới hạn dưới của sáng tạo ảnh, nhưng không làm mất đi nhu cầu cá nhân hóa. Báo cáo của Zhihu Research cho thấy người dùng điện thoại ngày càng muốn ảnh vừa chất lượng cao vừa truyền tải cá tính, cảm xúc. Các thiết bị ngoại vi như máy ảnh hành động Insta360 tích hợp AI để nhận diện cảnh, theo dõi chuyển động, giúp người dùng dễ dàng ghi lại khoảnh khắc thể thao. Trong hậu kỳ, phần mềm như Meitu sử dụng mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) tự phát triển, với 96,3% lệnh gọi AI trong 5 tháng đầu năm 2026 đến từ mô hình này. Meitu ra mắt 'Nhóm tác nhân sáng tạo ảnh', chia quy trình thành nhiều công đoạn, mỗi công đoạn do một AI đảm nhiệm.

AI có làm ảnh trở nên giống nhau?

Liu Jingkang, nhà sáng lập Insta360, ví von: 'Phần cứng là bánh bao, AI là nước chấm'. AI giúp ghi lại khoảnh khắc thực hiệu quả hơn, không thay thế việc ghi chép. Chen Jianyi, giám đốc sản phẩm Meitu, cho rằng sự đồng nhất không đến từ công cụ mà từ việc chỉ có một mô hình duy nhất. Do đó, cần cấu trúc đa dạng thẩm mỹ thành năng lực mô hình, phân tách khả năng trong từng bối cảnh.

Máy ảnh chuyên nghiệp thận trọng với AI

Các nhà sản xuất máy ảnh truyền thống như Sony và Canon chỉ áp dụng AI cho các chức năng cơ bản như lấy nét, giảm nhiễu. Sony Alpha 7R VI có tính năng lấy nét tự động nhận diện tức thì nhờ AI dự đoán tư thế con người. Canon EOS R5 Mark II dùng học sâu để tăng độ phân giải ảnh lên 4 lần.

AI thay thế nhiếp ảnh gia? Tác động đến từng lĩnh vực

Trong nhiếp ảnh tin tức và tư liệu, AI không thể thay thế con người. Chen Jianli, phóng viên ảnh, nhấn mạnh: 'Nhiếp ảnh gia phải tuân thủ đạo đức, không dùng AI để làm giả'. Tian Zhanguo, nhiếp ảnh gia tư liệu, cho rằng AI chỉ hạ thấp rào cản kỹ thuật, không nâng cao giới hạn nghệ thuật. Tuy nhiên, trong nhiếp ảnh thương mại, tác động rõ rệt. Pang Yanzhuo, nhiếp ảnh gia thương mại, chứng kiến sự sụt giảm mạnh của các studio nhỏ: 'Sau khi các mô hình lớn ra mắt cuối năm 2025, khách hàng từ chỗ trả 10.000 NDT cho một bộ ảnh đẹp, giờ hỏi liệu 10.000 NDT có thể làm được 200 bức không'. AI đã trở nên phổ biến trong các lĩnh vực như kho ảnh thương mại, catalogue sản phẩm, chân dung đại chúng, du lịch.

Tương lai: AI là công cụ, con người là trung tâm

Dù AI thay đổi cách tạo ảnh, các nhiếp ảnh gia vẫn coi nó là công cụ. Tian Zhanguo nói: 'Quan hệ giữa người và AI là quan hệ giữa người lao động và công cụ lao động. Bản chất sáng tạo nhiếp ảnh vẫn là con người'. AI mở rộng ranh giới ghi lại thế giới, vừa trao quyền vừa thách thức. Khi AI trở nên phổ biến, người dùng chỉ cần một thiết bị là có thể ghi lại những khoảnh khắc chân thực, giàu cảm xúc.

Ảnh: Markus Winkler / Pexels