Trong chuyến thăm Nhật Bản hồi tháng 7/2026, ông Andreas Schleicher – Giám đốc Ban Giáo dục và Kỹ năng của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) – nhận định AI giáo dục Nhật Bản đang ở bước ngoặt, khi yếu tố quyết định không phải số lượng thiết bị mà là mục đích giáo dục cụ thể.

Nhật Bản từng chậm hơn 10-20 năm, vì sao chuyên gia OECD vẫn nhìn tích cực?

Ông Schleicher đánh giá Nhật Bản từng bị xem là đi sau các nước phát triển từ 10 đến 20 năm về giáo dục số. Kể từ khi chương trình GIGA School – sáng kiến trang bị máy tính bảng cho mỗi học sinh tiểu học và trung học cơ sở – được triển khai, hạ tầng công nghệ của Nhật Bản đã không còn thua kém các nước.

Điểm khác biệt nằm ở cách dùng: tại Singapore, Hàn Quốc, một số khu vực của Trung Quốc và Estonia, giáo viên tích cực đưa công nghệ vào bài giảng, còn giáo viên Nhật Bản vẫn chưa dùng nhiều. Theo ông, điều này không hoàn toàn tiêu cực bởi đó cũng là sự thận trọng khi nhìn nhận một công cụ mới trước khi áp dụng đại trà.

AI giáo dục Nhật Bản sẽ thay đổi ra sao trong chương trình học mới?

Tại Nhật Bản, bản hướng dẫn chương trình học tiếp theo dự kiến mở rộng giáo dục thông tin ngay từ tiểu học và bắt đầu đưa AI tạo sinh (trí tuệ nhân tạo có khả năng sinh ra nội dung mới như văn bản, hình ảnh) vào hoạt động dạy học. Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (MEXT) cùng các bên liên quan cũng có kế hoạch phát triển một mô hình AI tạo sinh chuyên cho giáo dục.

Ông Schleicher cho rằng bước đi này rất quan trọng để Nhật Bản nhân rộng phương pháp dạy học số hiệu quả. Song, điều then chốt không phải tần suất sử dụng thiết bị, mà là việc đặt công nghệ vào đúng ý đồ sư phạm để việc học trở nên hợp tác và tương tác hai chiều. AI cũng có khả năng hiểu cách học của từng cá nhân và hỗ trợ phù hợp, nhưng nhà trường cần trả lời rõ câu hỏi: muốn AI tạo ra hiệu quả giáo dục nào.

Điều gì giúp Nhật Bản có thể dẫn đầu thế giới về giáo dục số?

Ông Schleicher nhấn mạnh Nhật Bản có đủ “nguyên liệu” để trở thành quốc gia dẫn đầu trong lĩnh vực này. Học sinh Nhật đạt thành tích cao trong các đánh giá quốc tế, khoảng cách về kết quả học tập giữa các học sinh nhỏ, và đội ngũ giáo viên là một thế mạnh lớn.

Không chỉ truyền thụ kiến thức, giáo viên Nhật Bản còn quan tâm đến nhu cầu xã hội và cảm xúc của trẻ. Nếu xác định đúng hướng đi ngay từ đầu, quốc gia này có đủ điều kiện để dẫn đầu thế giới trong lĩnh vực giáo dục. Việc áp dụng AI, theo ông, cũng cần phù hợp với từng giai đoạn phát triển của học sinh.

Bài học cho người làm giáo dục Việt Nam

Quan điểm của lãnh đạo OECD đưa ra một bài học đáng chú ý cho Việt Nam khi các công cụ học trực tuyến và trợ lý AI đang được người dùng quan tâm: công nghệ chỉ có giá trị khi gắn với mục đích học tập cụ thể. Trước khi đầu tư thiết bị hoặc phần mềm, nhà trường và giáo viên nên xác định rõ AI được dùng để làm gì cho người học, thay vì chỉ chạy theo trào lưu công nghệ.

Theo Asahi Shimbun

Ảnh: Pavel Danilyuk / Pexels