Từ ngày 1/7/2026, Trung Quốc sẽ chính thức áp dụng hai tiêu chuẩn quốc gia bắt buộc mới trong lĩnh vực xe điện: Yêu cầu an toàn đối với xe điện (GB18384—2025) và Yêu cầu an toàn đối với pin động lực dùng cho xe điện (GB38031—2025). Các quy định này yêu cầu pin không được bốc cháy hoặc phát nổ sau khi xảy ra hiện tượng thoát nhiệt, được giới chuyên môn gọi là 'tiêu chuẩn an toàn khắc nghiệt nhất' từ trước đến nay.

Hành trình 5 năm: từ '5 phút thoát thân' đến 'không cháy nổ'

Năm 2020, hai tiêu chuẩn GB18384-2020 và GB38031-2020 lần đầu tiên được ban hành, với yêu cầu cốt lõi là pin phải đảm bảo 'không bốc cháy hoặc phát nổ trong vòng 5 phút sau khi thoát nhiệt', nhằm tạo thời gian cho người lái và hành khách thoát hiểm. Vào thời điểm đó, doanh số bán xe năng lượng mới hàng năm của Trung Quốc chỉ vượt 1,36 triệu xe, và các vụ cháy pin thường xuyên xảy ra, gây nhiều nghi ngại về an toàn. Tiêu chuẩn 'cảnh báo 5 phút' được coi là khá nghiêm ngặt so với trình độ ngành lúc bấy giờ.

Tuy nhiên, từ năm 2020 đến năm 2025, doanh số xe năng lượng mới của Trung Quốc đã tăng vọt từ 1,36 triệu lên hơn 12 triệu xe. Sự gia tăng số lượng xe đưa đến nhiều kịch bản sử dụng hơn: sạc nhanh tần suất cao, va chạm gầm, lái xe ngập nước, cắm trại xả điện ngoài trời – mỗi tình huống đều đặt ra thách thức mới cho an toàn pin. Tiêu chuẩn năm 2020 giải quyết được vấn đề 'báo động trước khi cháy', nhưng không thể ngăn chặn nguy cơ 'phát nổ tức thì sau va chạm gầm'. Chính vì vậy, tiêu chuẩn mới đã nâng mức yêu cầu lên 'hoàn toàn không cháy, không nổ'.

Ba điểm mới chính: thử nghiệm va chạm gầm, sạc nhanh 300 chu kỳ và công tắc ngắt điện vật lý

Tiêu chuẩn mới bổ sung bài kiểm tra va chạm gầm: mô phỏng xe va chạm với vật cản hình bán cầu đặc trên đường ở tốc độ 35 km/h, yêu cầu bộ pin không bị rò rỉ, vỏ không nứt, không cháy nổ. Thiết kế thử nghiệm này trực tiếp đáp ứng các vụ tai nạn cháy do va chạm gầm thường gặp trong những năm gần đây. Theo dữ liệu công bố, va chạm gầm là một trong những nguyên nhân chính gây thoát nhiệt pin xe điện, và quy định mới đã đưa kịch bản rủi ro cao này vào kiểm tra bắt buộc.

Một hạng mục mới khác là kiểm tra an toàn sau 300 chu kỳ sạc nhanh: thực hiện kiểm tra ngắn mạch bên ngoài sau 300 lần sạc nhanh, yêu cầu không cháy nổ. Sạc nhanh cao áp 800V bắt đầu phổ biến từ năm 2022 và đến năm 2026 đã trở thành trang bị tiêu chuẩn trên các mẫu xe chủ lực, nhưng tác động của sạc nhanh dài hạn lên cấu trúc bên trong pin trước đây thiếu quy trình kiểm tra bắt buộc thống nhất. Tiêu chuẩn mới đã lấp đầy lỗ hổng này.

Ngoài ra, tiêu chuẩn mới yêu cầu xe phải được trang bị thiết bị ngắt điện vật lý, không còn phụ thuộc vào điều khiển phần mềm để ngắt mạch cao áp. Thay đổi tưởng chừng là chi tiết kỹ thuật này thực chất liên quan đến an toàn tính mạng. Hồi năm 2022, một vụ tai nạn va chạm và cháy xe điện của một thương hiệu nào đó đã khiến nhân viên cứu hộ không dám đến gần vì mạch cao áp chưa được ngắt, bỏ lỡ thời điểm cứu hộ tốt nhất. Một trong những điểm tranh luận chính trong ngành lúc đó là 'ngắt điện bằng phần mềm có thể bị vô hiệu hóa sau va chạm'. Quy định mới dùng ngắt điện vật lý thay thế điều khiển phần mềm, dùng quy định pháp luật để bịt kín điểm mù an toàn từng bị phơi bày.

Lộ trình thực hiện theo giai đoạn: xe mới phải đạt ngay, xe cũ có thời gian chuyển tiếp

Đáng chú ý, tiêu chuẩn mới được thực hiện theo giai đoạn. Sau ngày 1/7/2026, các mẫu xe mới đăng ký phải đạt 100% yêu cầu; các mẫu xe đã được phê duyệt và đang bán có thời gian chuyển tiếp một năm đến tháng 7/2027. Nhịp độ này tương tự như sắp xếp chuyển tiếp khi thực hiện tiêu chuẩn cũ năm 2020 – dành thời gian đệm cho các mẫu xe hiện có, đồng thời áp dụng ngay với xe mới để đảm bảo thị trường tăng trưởng đạt chuẩn trước.

Nếu quy luật lịch sử lặp lại, việc áp dụng tiêu chuẩn mới có thể đẩy chi phí nghiên cứu và sản xuất của một số mẫu xe tăng lên trong ngắn hạn, nhưng về trung và dài hạn sẽ đẩy nhanh quá trình loại bỏ năng lực sản xuất lạc hậu. Sau khi tiêu chuẩn cũ năm 2020 có hiệu lực, một loạt doanh nghiệp pin thiếu dự trữ công nghệ đã bị đào thải, mức độ tập trung của ngành được nâng cao hơn nữa. Lần này, ranh giới cứng 'không cháy, không nổ' có thể một lần nữa đóng vai trò là nhân tố sàng lọc.

Từ '5 phút thoát thân' đến 'không cháy nổ', từ ngắt điện bằng phần mềm sang ngắt điện vật lý, từ độ sâu ngập nước 100 mm lên 150 mm – mỗi bước nâng chuẩn đều là cuốn sách giáo khoa viết bằng những vụ tai nạn thực tế. Năm năm trước, chúng ta hỏi: pin có thể báo động trước khi cháy không? Bây giờ chúng ta có thể trả lời: pin có thể không cháy.

Ảnh: Ayyeee Ayyeee / Pexels