Thị trường kính thông minh Trung Quốc đang bùng nổ, nhưng đi kèm là nỗi lo về quyền riêng tư. Theo dữ liệu từ Aoweiyun (All View Cloud), trong quý I/2026, doanh số bán lẻ kính thông minh trực tuyến tại Trung Quốc đạt 5,6 tỷ nhân dân tệ với 282.000 chiếc, tăng đột biến so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, sự tiện lợi của thiết bị đeo thông minh đang bị lợi dụng để xâm phạm quyền riêng tư.

Thực trạng: Kính thông minh trở thành 'công cụ quay lén'

Gần đây, chủ đề 'kính thông minh trở thành công cụ quay lén' đã gây xôn xao trên mạng xã hội. Một người dùng đã đeo kính thông minh Rokid và quay lén tiếp viên hàng không của hãng Spring Airlines trên chuyến bay, sau đó đăng tải video lên cộng đồng người dùng chính thức của thương hiệu. Không chỉ vậy, cộng đồng này còn chứa nhiều video quay lén người qua đường tại tàu điện ngầm, công viên, trung tâm thương mại mà không có sự đồng ý của họ, vi phạm quyền hình ảnh và quyền riêng tư.

Biện pháp bảo vệ hiện tại dễ dàng bị vô hiệu hóa

Để đối phó với tranh cãi, Rokid đã ra tuyên bố xóa toàn bộ nội dung vi phạm và xử lý tài khoản vi phạm. Hãng khẳng định các mẫu kính thông minh đang bán đều có đèn báo quay phim ở cấp độ phần cứng, bắt buộc sáng khi ghi hình, cùng với thuật toán phát hiện che chắn và không cho phép can thiệp vào quyền đèn báo từ bên thứ ba.

Tuy nhiên, hệ thống bảo vệ tưởng chừng chặt chẽ này lại bị vô hiệu hóa bởi 'miếng dán che đèn' chỉ có giá vài nhân dân tệ. Trên các nền tảng thương mại điện tử, nhiều loại 'miếng dán che đèn', 'miếng dán chống nhìn trộm' được rao bán công khai với mô tả 'không ảnh hưởng chụp ảnh', 'không kích hoạt cảnh báo', giá từ 2 đến 10 nhân dân tệ, có cửa hàng bán được hơn 7.000 chiếc.

Nguyên nhân chính nằm ở thiết kế phần cứng. Thử nghiệm cho thấy hầu hết kính thông minh trên thị trường có âm thanh báo ghi hình rất nhỏ, chỉ người đeo mới nghe được. Các tiêu chuẩn sản phẩm không đồng nhất: một số không có đèn báo bên ngoài, đèn nằm ẩn bên trong gọng kính; một số không có âm thanh báo rõ ràng, đèn chỉ nhấp nháy một giây rồi tắt. Điều này tạo điều kiện cho việc dùng miếng dán che đèn.

Chuyên gia AI và nhà đầu tư thiên thần Guo Tao nhận định: 'Từ góc độ kỹ thuật, hệ thống bảo vệ quyền riêng tư của kính AI hiện nay vẫn còn lỗ hổng rõ rệt. Hầu hết sản phẩm không có cảnh báo bằng âm thanh và ánh sáng bắt buộc, khả năng mã hóa dữ liệu và kiểm soát quyền cũng cần cải thiện, nguy cơ rò rỉ thông tin rất lớn.'

Thiếu quy chuẩn ngành bắt buộc

Trước thách thức từ miếng dán che đèn, Rokid cam kết nâng cấp cảm biến và thuật toán bảo vệ trong các sản phẩm mới, ngăn chặn việc sửa đổi trái phép và quay lén từ gốc. Trên thực tế, các nhà sản xuất kính AI lớn tại Trung Quốc như Rokid đều đã triển khai các biện pháp chống quay lén: đèn báo sáng, công tắc vật lý riêng biệt, một số thêm rung, nóng máy để cảnh báo người xung quanh.

Tuy nhiên, những nỗ lực này vẫn chỉ là tự nguyện, thiếu quy chuẩn bắt buộc thống nhất. Giáo sư Zhang Linghan, Viện trưởng Viện Luật AI của Đại học Chính trị và Luật Trung Quốc, chỉ ra: 'Luật Dân sự và Luật Bảo vệ Thông tin Cá nhân của Trung Quốc đã đưa ra các nguyên tắc bảo vệ quyền hình ảnh và quyền riêng tư. Nhưng trong lĩnh vực thiết bị đeo thông minh, đặc biệt là các khía cạnh phần cứng như đèn báo, âm thanh báo, thiết kế chống che camera, vẫn thiếu quy chuẩn bắt buộc chi tiết.'

Zhang Linghan cho biết thêm, tiêu chuẩn ngành cho kính AI đang được hoàn thiện nhanh chóng. Viện Nghiên cứu Tiêu chuẩn Thông tin và Truyền thông Trung Quốc đã công bố khung tiêu chuẩn cho kính AI vào năm 2025, và kế hoạch tiêu chuẩn quốc gia 'Phân loại mức độ thông minh của thiết bị đầu cuối AI – Phần 6: Kính' cũng đã được ban hành và triển khai.

Nền tảng cần chủ động quản lý nội dung

Việc kiểm duyệt nội dung từ kính thông minh gặp nhiều khó khăn. Theo Zhang Linghan, so với thiết bị truyền thống, thiết bị AI xâm phạm quyền riêng tư một cách tinh vi hơn. Khi thiết bị ngày càng nhỏ gọn, phổ biến, công chúng khó nhận biết liệu thiết bị có đang quay phim, ghi âm hay không, và dữ liệu có bị tải lên, lưu trữ, phát tán hay không. Do đó, rủi ro về quyền riêng tư và thách thức quản lý càng lớn.

Cơ quan quản lý đã vào cuộc. Từ tháng 5/2026, bốn bộ ngành Trung Quốc do Cục Quản lý Không gian mạng Trung ương dẫn đầu đã đẩy mạnh xử lý tập trung các hoạt động bất hợp pháp liên quan đến camera quay lén. Các nền tảng mạng xã hội, trang web, diễn đàn được yêu cầu xóa sạch thông tin về sửa đổi thiết bị quay lén, giao dịch video quay lén. Đến nay, hơn 22.000 thông tin vi phạm đã được xóa, 14 nhà sản xuất ứng dụng camera giám sát đã bị triệu tập. Điều này cho thấy các cơ quan quản lý đang chuyển trách nhiệm của nền tảng từ 'xóa bỏ thụ động' sang 'quản lý chủ động'.

Guo Tao cho rằng, để xây dựng hàng rào bảo vệ quyền riêng tư cho kính thông minh, cần sự phối hợp từ ba phía: công nghệ, thể chế và nhận thức. Doanh nghiệp cần tối ưu thiết kế phần cứng, tích hợp cảnh báo ghi hình bắt buộc; cơ quan quản lý đẩy nhanh tiêu chuẩn ngành thống nhất, vạch ra ranh giới sử dụng rõ ràng; người dùng cũng cần nâng cao ý thức, tuân thủ các quy tắc sử dụng.

Về mặt pháp lý, luật sư Wu Di của Công ty Luật Zhonglian đề xuất: Ngành thiết bị đeo thông minh cần có luật định rõ ràng về quy chuẩn quay phim, ranh giới thu thập dữ liệu và nghĩa vụ cảnh báo. Cần có quy định cứng về tiêu chuẩn đèn báo camera, yêu cầu thiết kế chống che và nghĩa vụ tuân thủ xử lý dữ liệu của nhà sản xuất ngay từ đầu.

Ảnh: Balraj001 / Pixabay