Dữ liệu từ Cục điều tra dân số Mỹ cho thấy xuất khẩu hàng hóa của Mỹ sang Canada và Mexico trong quý I/2026 có sự khác biệt rõ rệt so với mức trung bình của các quý I giai đoạn 2022-2024. Cụ thể, xuất khẩu sang Canada giảm khoảng 5 tỷ USD (tương đương 5,7%), trong khi xuất khẩu sang Mexico tăng khoảng 10 tỷ USD (+12,1%). Số liệu đã được điều chỉnh theo lạm phát bằng Chỉ số giá xuất khẩu của BLS, phản ánh thay đổi thực tế về khối lượng thương mại.

Nguyên nhân nào dẫn đến sự khác biệt?

Giai đoạn 2022-2024 được coi là thời điểm trước khi các chính sách thuế quan của Tổng thống Trump trong nhiệm kỳ thứ hai có hiệu lực, trong khi quý I/2026 là thời điểm một năm sau khi các mức thuế mới (và nhiều điều chỉnh) được áp dụng. So sánh hai giai đoạn này cho thấy mức độ tác động của chính sách thương mại Mỹ lên dòng chảy hàng hóa.

Phân tích theo nhóm ngành cho thấy: Đối với Canada, cả nông sản và hàng công nghiệp đều giảm gần như tương đương (lần lượt 5,7% và 5,8%). Ngược lại, Mexico ghi nhận nông sản tăng nhẹ 0,7% và hàng công nghiệp tăng mạnh 13,1%.

Thuế quan trả đũa của Canada tác động đến một số mặt hàng chủ lực

Canada đã áp thuế trả đũa lên nhiều hàng hóa Mỹ từ đầu năm 2025, và dù dỡ bỏ hầu hết vào tháng 9/2025, nước này vẫn duy trì thuế đối với thép, nhôm và xe cộ của Mỹ. Điều này thể hiện rõ trong số liệu: xuất khẩu thép và sắt của Mỹ sang Canada giảm 38%; xuất khẩu xe cộ giảm 1,66 tỷ USD (11,9%) do Canada áp thuế 25% từ ngày 9/4/2025. Ngoài ra, xuất khẩu đồ uống có cồn giảm 92 triệu USD (11,8%), một trong những mặt hàng bị Canada nhắm đến ngay từ đầu.

Mexico hưởng lợi từ làn sóng dịch chuyển sản xuất (near-shoring)

Trái ngược với Canada, xuất khẩu máy móc của Mỹ sang Mexico tăng vọt 13,9 tỷ USD (+121%), đây là thay đổi lớn nhất trong toàn bộ dữ liệu. Nguyên nhân chính là làn sóng dịch chuyển sản xuất từ châu Á sang Mexico (near-shoring). Theo Hiệp hội Luật sư Quốc tế, hàng nghìn công ty Mỹ đã chuyển hoạt động từ châu Á và châu Âu sang Mexico trong những năm gần đây. Đầu tư nước ngoài mới vào Mexico tăng hơn 200% trong 9 tháng đầu năm 2025, từ 2 tỷ USD lên 6,5 tỷ USD, trong đó Mỹ là nguồn đầu tư lớn nhất.

Ngược lại, xuất khẩu nhiên liệu khoáng và dầu của Mỹ sang Mexico giảm 3,28 tỷ USD (-27%) do tập đoàn dầu khí Pemex của Mexico tăng cường lọc dầu trong nước, một sự thay đổi không liên quan đến thuế quan.

Vàng và kim loại quý: yếu tố toàn cầu chi phối

Xuất khẩu kim loại quý của Mỹ sang Canada tăng hơn gấp đôi, thêm 2,5 tỷ USD (+113%). Nguyên nhân chính là giá vàng tăng khoảng 42% trong năm 2025 – mức tăng lớn nhất kể từ cuối thập niên 1970 – khi nhà đầu tư tìm đến vàng như tài sản an toàn trong bối cảnh đồng USD suy yếu và bất ổn toàn cầu. Kim loại quý vốn chiếm khoảng 4% giá trị xuất khẩu của Mỹ, nhưng đến tháng 2/2026 đã đạt 15%, trở thành mặt hàng xuất khẩu lớn nhất.

Bối cảnh rộng hơn: tâm lý tiêu dùng và đánh giá USMCA

Dù chưa thể hiện trực tiếp trong số liệu xuất khẩu, một xu hướng đáng chú ý là lượng người Canada đi du lịch Mỹ giảm mạnh trong năm 2025: số chuyến đi bằng ô tô giảm 31%, tổng số chuyến đi giảm 24% trong quý cuối năm, và chi tiêu của du khách Canada tại Mỹ giảm 16%. Theo Ngân hàng Trung ương Canada, hơn một nửa người Canada cho biết họ có kế hoạch cắt giảm chi tiêu cho hàng hóa và du lịch Mỹ, phản ánh tâm lý 'Mua hàng Canada' đang lan rộng.

Bên cạnh đó, việc đánh giá lại Hiệp định USMCA cũng đang diễn ra, với việc chính quyền Trump thúc đẩy các vấn đề tiếp cận thị trường cụ thể nhằm tăng xuất khẩu. Thời điểm hoàn tất đánh giá USMCA vẫn chưa rõ ràng, nhưng dữ liệu xuất khẩu trong tương lai sẽ là thước đo tốt nhất cho những gì đạt được.

Tổng quan, dữ liệu cho thấy Canada và Mexico phản ứng hoàn toàn khác nhau trước cùng một môi trường chính sách. Thuế quan giải thích một phần lớn câu chuyện, đặc biệt ở phía Canada, nhưng những biến động lớn nhất lại đến từ Mexico, nơi máy móc tăng vọt nhờ near-shoring và nhiên liệu giảm do Mexico tự lọc dầu. Quý I/2026 là giai đoạn chuyển tiếp, vì vậy những con số tiếp theo có thể kể một câu chuyện khác.

Theo International economic law and policy blog

Ảnh: Fred dendoktoor / Pexels