Nomura Securities ước tính rằng cơn sốt AI toàn cầu, dẫn đầu bởi các nhà khai thác siêu quy mô (hyperscaler) Mỹ, chỉ đóng góp từ 0,1% đến 0,2% vào tăng trưởng GDP thực tế của Nhật Bản. Con số này thấp hơn nhiều so với tốc độ tăng trưởng tiềm năng của nền kinh tế Nhật (0,6-0,7% theo ước tính của BOJ), cho thấy tác động kinh tế của AI boom là có giới hạn và khó có thể làm nền kinh tế quá nóng.

Hai kênh lan tỏa của AI boom đến Nhật Bản

Theo ông Yuki Ito, chuyên gia kinh tế tại Nomura Securities, AI boom tác động đến Nhật Bản qua hai kênh chính: (1) gia tăng xuất khẩu các sản phẩm liên quan đến bán dẫn và (2) thúc đẩy đầu tư thiết bị để nâng cao năng lực sản xuất các sản phẩm này. Kế hoạch đầu tư của 6 hyperscaler hàng đầu (Amazon, Alphabet, Nvidia, Oracle, Microsoft, Meta) cho thấy năm 2026, tổng đầu tư dự kiến tăng 84% tính theo USD và 92% tính theo yên so với năm trước.

Dữ liệu từ Bloomberg và Bộ Tài chính Nhật Bản cho thấy đầu tư của hyperscaler Mỹ (đường màu xám) và xuất khẩu danh nghĩa các sản phẩm bán dẫn của Nhật (đường màu đỏ) có mối tương quan chặt chẽ. Nếu đầu tư AI tăng 92% (theo yên) vào năm 2026, xuất khẩu danh nghĩa các sản phẩm bán dẫn của Nhật có thể tăng khoảng 17%, đặc biệt mạnh vào nửa cuối năm. Đơn đặt hàng máy móc điện tử và truyền thông (bao gồm thiết bị sản xuất bán dẫn) từ nước ngoài đã tăng mạnh tính đến tháng 4/2026, báo hiệu xuất khẩu sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới.

Tác động đến GDP và đầu tư thiết bị

Khi xuất khẩu bán dẫn tăng, đầu tư thiết bị trong các ngành liên quan (sản xuất máy móc điện, thiết bị thông tin, máy móc sản xuất) cũng được kích thích. Theo ước tính của Nomura, nếu xuất khẩu bán dẫn tăng 17%, đầu tư thiết bị danh nghĩa trong các ngành này sẽ tăng khoảng 9%. Tổng cộng, mức tăng từ xuất khẩu và đầu tư thiết bị ước tính khoảng 2,2 nghìn tỷ yên mỗi năm, tương đương 0,3% GDP danh nghĩa năm 2025. Tuy nhiên, sau khi loại trừ tác động của giá bộ nhớ bán dẫn tăng cao, tác động đến GDP thực tế chỉ còn 0,1-0,2%.

Chính phủ Nhật Bản cũng đặt mục tiêu đầu tư công-tư vào lĩnh vực AI vật lý (tự động hóa nhà máy, vận chuyển không người lái) lên tới 10,5 nghìn tỷ yên vào năm 2040. Tuy nhiên, nếu chia đều cho 14 năm (2027-2040), mỗi năm chỉ khoảng 0,8 nghìn tỷ yên (0,1% GDP danh nghĩa), cho thấy quy mô khiêm tốn.

Hiệu ứng tài sản từ chứng khoán và rủi ro lạm phát

Mặc dù tác động trực tiếp đến GDP còn hạn chế, AI boom có thể kích thích tiêu dùng thông qua hiệu ứng tài sản. Chỉ số bán dẫn Philadelphia (SOX) và cổ phiếu AI tại Nhật đã tăng mạnh, giúp gia tăng tài sản tài chính của hộ gia đình. Tỷ lệ tài sản rủi ro (cổ phiếu, quỹ đầu tư) trong danh mục của hộ gia đình Nhật đang tăng lên, trong khi tiền mặt và tiền gửi giảm. Thu nhập từ tài sản (cổ tức) cũng tăng, hỗ trợ thu nhập khả dụng danh nghĩa và có thể thúc đẩy chi tiêu.

Tuy nhiên, Nomura cho rằng ngay cả khi tính đến hiệu ứng tài sản, AI boom khó có thể làm nền kinh tế Nhật Bản quá nóng. Ngược lại, tại Mỹ, đầu tư AI của hyperscaler có thể đẩy nền kinh tế quá nóng và làm tăng lạm phát, trở thành yếu tố quan trọng đối với chính sách tiền tệ của Fed. BOJ cũng đã đề cập đến nhu cầu AI và xuất khẩu bán dẫn trong Báo cáo Triển vọng tháng 4, và thảo luận về xu hướng nhu cầu AI tại các khu vực trong cuộc họp các giám đốc chi nhánh ngày 9/7. Tuy nhiên, do nhu cầu AI chưa phải là động lực chính cho nền kinh tế và áp lực lạm phát chỉ mang tính cục bộ, Nomura cho rằng BOJ sẽ không bị thúc ép tăng lãi suất trong thời điểm hiện tại.

Theo Nomura

Ảnh: Pok Rie / Pexels