Ngày 1/7/2026 là hạn chót để Mỹ, Canada và Mexico quyết định tương lai của Hiệp định USMCA (US-Mexico-Canada Agreement), nhưng mọi dấu hiệu đều cho thấy ba nước sẽ vượt qua mốc này mà không có giải pháp rõ ràng. Vào thứ Tư (1/7), đại diện thương mại ba nước sẽ gặp nhau chính thức lần đầu tiên kể từ khi quá trình rà soát USMCA bắt đầu. Canada và Mexico đều muốn gia hạn hiệp định, trong khi Mỹ chưa nêu rõ lập trường. Tổng thống Donald Trump gần đây tuyên bố ông thấy hiệp định 'hết hạn ngay lập tức', cho rằng Mỹ sẽ tốt hơn nếu không có nó.

Hạn chót 1/7 có thể bị bỏ lỡ

Một điều chắc chắn là Canada, Mỹ và Mexico đều không kỳ vọng một quyết định sẽ được đưa ra vào thứ Tư. Việc rà soát USMCA vốn đã được lên lịch vào mùa hè này theo thỏa thuận ban đầu, nhưng các mức thuế của Trump và phản ứng của Canada đã làm phức tạp các cuộc đàm phán. Các quan chức Canada dự đoán các cuộc đàm phán với Mỹ sẽ tiếp tục sau ngày 1/7, và không rõ trong bao lâu. Mexico và Mỹ đã công bố một vòng đàm phán song phương chính thức khác vào cuối tháng này.

Trong một tuyên bố với BBC, văn phòng Bộ trưởng Thương mại Mỹ-Canada Dominic LeBlanc cho biết cuộc họp thứ Tư sẽ là 'cơ hội để xây dựng dựa trên các cuộc thảo luận song phương tích cực, mang tính xây dựng mà ông đã có với cả hai nước trong những tuần gần đây'. Ông nói thêm: 'Ông ấy mong muốn tiếp tục công việc hỗ trợ người lao động, nông dân và doanh nghiệp Canada, vào ngày 1/7 và sau đó'.

USMCA là gì và tại sao quan trọng?

USMCA được đàm phán trong nhiệm kỳ đầu của Trump, thay thế Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) đã có từ những năm 1990. Hiệp định này chi phối gần 1,6 nghìn tỷ USD (1,2 nghìn tỷ bảng Anh) thương mại hàng năm giữa ba nước, giúp tích hợp các ngành then chốt như ngành công nghiệp ô tô Bắc Mỹ và hỗ trợ hàng triệu việc làm trên toàn khu vực. USMCA cũng mang lại cho Canada và Mexico một lá chắn cần thiết khỏi phần lớn thuế quan của Mỹ nhờ miễn trừ USMCA của chính quyền Trump đối với hầu hết hàng hóa. Hiệp định nhận được sự ủng hộ rộng rãi tại Mỹ: một cuộc khảo sát của Ipsos do Hội đồng Chicago về các vấn đề toàn cầu thực hiện cuối năm 2025 cho thấy 75% người Mỹ tin rằng USMCA có lợi cho nền kinh tế.

Điều gì đang cản trở một thỏa thuận?

Kể từ khi quá trình rà soát bắt đầu đầu năm nay, Mỹ đã tiến hành đàm phán riêng với Canada và Mexico để giải quyết một loạt vấn đề gây khó chịu trong thương mại. Có nhận định rằng Canada đang tụt lại phía sau, khi Mexico và Mỹ đã công bố nhiều vòng đàm phán chính thức, trong khi Canada và Mỹ thì chưa. Tuy nhiên, các thành viên của ủy ban tư vấn thương mại Canada-Mỹ do Thủ tướng Mark Carney thành lập cho biết danh sách yêu cầu của Mỹ đối với Canada 'ngắn hơn nhiều' so với Mexico và các cuộc đàm phán đang diễn ra tích cực.

Một số yêu cầu của Mỹ bao gồm: tiếp cận nhiều hơn cho các nhà sản xuất Mỹ vào thị trường sữa Canada; loại bỏ thuế của Canada đối với các công ty phát trực tuyến lớn của Mỹ; và gần đây hơn là đảo ngược các lệnh tẩy chay rượu của tỉnh bang Canada áp đặt để đáp trả thuế quan của Trump. Mỹ cũng đang thảo luận về các quy tắc xuất xứ chặt chẽ hơn đối với xe sản xuất tại Bắc Mỹ với Mexico, làm dấy lên suy đoán rằng Mỹ có thể đưa ra yêu cầu tương tự với Canada do ngành ô tô khu vực có tính tích hợp cao.

Canada đã đưa ra 'một số đề xuất cụ thể' để giải quyết các vấn đề của Mỹ, LeBlanc và Trưởng đoàn đàm phán Canada Janice Charette cho biết hồi đầu tháng này. Về phía Canada, một điểm vướng mắc lớn là thuế quan của Mỹ đối với một số ngành then chốt, bao gồm thép, nhôm và ô tô. Thủ tướng Carney nhấn mạnh Canada không sẵn sàng ký một thỏa thuận tồi. Các nhà lãnh đạo doanh nghiệp nói rõ rằng kết quả mong muốn nhất của họ là thuế quan thấp hơn và sự rõ ràng về tương lai thương mại Mỹ-Canada, ngay cả khi điều đó có nghĩa là đàm phán quá hạn. Dennis Darby, thành viên ủy ban và Chủ tịch Hiệp hội các nhà sản xuất và xuất khẩu Canada, cho biết: 'Đa số sẵn sàng chờ đợi một thỏa thuận tốt mặc dù rõ ràng điều đó rất có hại cho doanh nghiệp ngay lúc này'.

Hai nước đã gần đạt được thỏa thuận vào tháng 10 năm ngoái, nhưng tiến triển bị đình trệ sau khi Ontario phát một quảng cáo chống thuế quan trên các mạng truyền hình Mỹ khiến Trump tức giận, theo Đại sứ Mỹ tại Canada Pete Hoekstra. 'Họ đã rất, rất gần với một thỏa thuận, và rồi, bạn biết đấy, phù, tất cả biến mất', Hoekstra nói trong một cuộc phỏng vấn tuần trước với đài truyền hình Canada CTV.

Điều gì xảy ra nếu bỏ lỡ hạn chót 1/7?

Nếu các cuộc đàm phán tiếp tục, USMCA sẽ vẫn có hiệu lực thêm 10 năm nữa cho đến ngày hết hạn theo lịch trình là năm 2036. Trong thời gian chờ đợi, Mỹ, Canada và Mexico có ba lựa chọn: (1) Cả ba có thể đồng ý gia hạn hiệp định thêm 16 năm, kéo dài đến năm 2042; (2) Nếu không đạt được đồng thuận, một quy trình rà soát hàng năm - tương tự như quy trình đang diễn ra - sẽ được áp dụng cho đến khi hiệp định hết hạn; (3) Một bên có thể chính thức tuyên bố ý định rút lui, thông báo trước sáu tháng cho các bên còn lại.

Mặc dù Tổng thống Trump đã bày tỏ sự không hài lòng với USMCA, các nhà lãnh đạo doanh nghiệp Canada tin rằng việc rút lui hoàn toàn là kết quả ít khả năng nhất. 'Mọi người đều hy vọng điều đó sẽ không xảy ra', Darby nói, đồng thời cho biết thêm rằng các nhà đàm phán thương mại Mỹ thừa nhận hiệp định đã mang lại lợi ích cho cả ba nước. Tuy nhiên, ông thừa nhận rằng các cuộc rà soát hàng năm không phải là lý tưởng vì chúng sẽ khiến các doanh nghiệp Canada phải đối mặt với sự bất ổn định gây thiệt hại. Quyết định cuối cùng, ông nói thêm, có lẽ thuộc về Tổng thống Mỹ. Hoekstra cũng đồng tình, nói với CTV rằng tương lai của thương mại tự do Bắc Mỹ nằm trong tay Trump và Carney.

Các bình luận gần đây của Trump về USMCA có nhiều mâu thuẫn. Ông đã nói rằng ông 'không tìm cách gia hạn' hiệp định, nhưng cũng nói rằng ông 'cởi mở' với việc để hiệp định tiếp tục. Carney cho biết 'không có gì bí mật' rằng Trump không thích USMCA. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng các nhà đàm phán thương mại Mỹ đã thừa nhận 'cấu trúc cơ bản' của hiệp định là vững chắc. 'Những gì tôi thấy ở tổng thống là bạn không gần đạt được thỏa thuận - và rồi bạn đạt được thỏa thuận', ông nói với các phóng viên gần đây.

Theo BBC

Ảnh: AlphaTradeZone / Pexels