Ngày 11/7/2026 đánh dấu 65 năm ngày ký Hiệp ước Hữu nghị, Hợp tác và Tương trợ giữa Trung Quốc và Triều Tiên. Bản hiệp ước có điều khoản phòng thủ chung, buộc mỗi bên phải hỗ trợ bên kia nếu bị tấn công vũ trang. Đây là liên minh quân sự chính thức duy nhất của Trung Quốc, nhấn mạnh tầm quan trọng của nó, nhưng nhiều thứ đã thay đổi kể từ khi được ký kết.

Lịch sử 'máu và lửa' và sự thay đổi vai trò

Mối quan hệ Trung Quốc-Triều Tiên được hình thành trong Chiến tranh Triều Tiên, khi lực lượng do Mỹ dẫn đầu tiến về biên giới Trung Quốc năm 1950 và Bắc Kinh điều hàng trăm nghìn quân sang Triều Tiên. Trung Quốc gọi họ là 'tình nguyện quân', nhưng họ chiến đấu dưới sự chỉ huy của Trung Quốc và chịu thương vong lớn. Lịch sử chung đó vẫn là trung tâm của câu chuyện chính thức, và các nhà lãnh đạo thường mô tả tình bạn là 'máu và lửa'.

Trong 65 năm qua, Trung Quốc đã chuyển mình từ một quốc gia cách mạng nghèo đói thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, trong khi Triều Tiên vẫn bị cô lập và chịu nhiều lệnh trừng phạt. Liên minh của họ đã sống sót qua Chiến tranh Lạnh, quá trình mở cửa kinh tế của Trung Quốc, sự sụp đổ của Liên Xô và nhiều thập kỷ căng thẳng về chương trình vũ khí hạt nhân của Bình Nhưỡng.

Lợi ích chiến lược: Ổn định cho Trung Quốc, lựa chọn cho Triều Tiên

Ưu tiên của Trung Quốc không nhất thiết là một Triều Tiên mạnh hơn, mà là một Triều Tiên ổn định. Bắc Kinh không muốn chính phủ Triều Tiên sụp đổ, vì điều đó có thể gây ra làn sóng tị nạn lớn qua biên giới dài 1.400 km (870 dặm) và khả năng thống nhất Bán đảo Triều Tiên theo hướng thân Mỹ. Triều Tiên đóng vai trò là vùng đệm chiến lược giữa Trung Quốc và sự hiện diện của Mỹ trong khu vực. Bắc Kinh cũng không muốn chiến tranh, vì điều này sẽ làm gián đoạn thương mại và tạo ra cuộc khủng hoảng hạt nhân ngay trước cửa nhà Trung Quốc.

Điều này giải thích lập trường đôi khi mâu thuẫn của Trung Quốc: trước đây ủng hộ các lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc đối với chương trình tên lửa và hạt nhân của Triều Tiên, nhưng phản đối các biện pháp có thể gây bất ổn cho chính phủ. Trung Quốc tiếp tục là đối tác thương mại lớn nhất của Triều Tiên, cung cấp 'phao cứu sinh' kinh tế quan trọng.

Về phía Triều Tiên, nhà lãnh đạo Kim Jong Un tìm kiếm nhiều lựa chọn hơn. Mối quan hệ ngày càng tăng với Moscow đã thay đổi cán cân: năm 2024, Triều Tiên và Nga ký hiệp ước đối tác chiến lược toàn diện, bao gồm điều khoản phòng thủ chung. Kể từ đó, hợp tác quân sự và chính trị giữa hai nước sâu sắc hơn đáng kể. Đối với Bắc Kinh, điều này vừa hữu ích vừa khó chịu: Nga có thể giảm gánh nặng kinh tế hỗ trợ Triều Tiên và củng cố mặt trận chống ảnh hưởng của Mỹ, nhưng quan hệ quân sự chặt chẽ hơn cũng có thể khuyến khích tham vọng hạt nhân của Kim và tạo thêm bất ổn ở Đông Bắc Á.

Thách thức an ninh khu vực và tương lai liên minh

Tình hình an ninh khu vực đang kéo Bắc Kinh và Bình Nhưỡng xích lại gần nhau hơn, đặc biệt khi Mỹ tăng cường hợp tác quân sự với Hàn Quốc và Nhật Bản, ba nước thường xuyên tập trận chung và chia sẻ thông tin tình báo. Nhật Bản cũng tăng chi tiêu quốc phòng, khiến Trung Quốc lo ngại. Hàn Quốc tiếp tục đóng quân hàng chục nghìn lính Mỹ, điều mà Trung Quốc coi là nỗ lực của Mỹ nhằm kiềm chế nước này. Triều Tiên xem những hành động đó là chuẩn bị cho chiến tranh.

Mặc dù nhận thức về mối đe dọa của Trung Quốc và Triều Tiên không hoàn toàn giống nhau, nhưng chúng có sự chồng chéo. Vì vậy, Bắc Kinh tập trung thể hiện một mặt trận thống nhất mạnh mẽ với Bình Nhưỡng, ngay cả khi mở rộng quan hệ ở những nơi khác.

Liên minh này khó có thể giống nhau trong 65 năm tới. Triều Tiên dường như tự tin hơn nhờ tăng cường quan hệ với Moscow và có cách tiếp cận ít hòa giải hơn với cả Hàn Quốc và Mỹ. Trung Quốc mạnh hơn trên toàn cầu, nhưng cũng có nhiều thứ để mất hơn từ sự bất ổn trên Bán đảo Triều Tiên. Sự thay đổi đó ngày càng rõ rệt: trước đây Bắc Kinh công khai bày tỏ thất vọng về các vụ thử hạt nhân và tên lửa của Triều Tiên, kêu gọi Bình Nhưỡng quay lại đối thoại; gần đây, sự chỉ trích của Trung Quốc trở nên im ắng hơn. Trong chuyến thăm gần đây tới Bình Nhưỡng, Chủ tịch Tập Cận Bình không đề cập đến vũ khí hạt nhân. Bắc Kinh dường như ngày càng miễn cưỡng đẩy Kim vào vòng tay của Vladimir Putin bằng cách chỉ trích chương trình vũ khí của ông.

Theo Al Jazeera

Ảnh: Werner Pfennig / Pexels