Theo báo cáo mới đây của Asia Society, hợp tác quân sự giữa Nga và Triều Tiên đã gia tăng đáng kể, một phần do cả Moscow và Bình Nhưỡng đều mất lòng tin vào Trung Quốc. Triều Tiên đã triển khai ít nhất 12.000 binh sĩ hỗ trợ Nga tại Ukraine, đồng thời cung cấp số lượng lớn đạn pháo, rocket và tên lửa đạn đạo. Trong khi đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm chỉ tuyên bố rằng Nga và Triều Tiên là 'hai quốc gia có chủ quyền độc lập' và việc phát triển quan hệ song phương là vấn đề của họ.

Nguyên nhân sâu xa: Sự thất vọng của Triều Tiên với Trung Quốc

Báo cáo chỉ ra rằng sự hợp tác Nga-Triều Tiên không phải là nguyên nhân khiến quan hệ Trung-Triều xấu đi, mà ngược lại: sự thất vọng của Bình Nhưỡng với Bắc Kinh có thể đã thúc đẩy họ tìm kiếm đồng minh mới. Năm 2023, Trung Quốc bắt đầu siết chặt thực thi các lệnh trừng phạt đối với Triều Tiên, bao gồm việc ngăn chặn tàu cá Trung Quốc đánh bắt trái phép trong vùng biển Triều Tiên – vốn là nguồn thu ngoại tệ quan trọng cho Bình Nhưỡng. Bắc Kinh cũng hạn chế nhập khẩu hải sản Triều Tiên và tăng cường kiểm tra để ngăn chặn chuyển giao dầu bất hợp pháp. Năm 2024, chính quyền Trung Quốc tịch thu hàng lậu và tàu cao tốc của Triều Tiên dùng để buôn lậu trên biển.

Ở cấp độ ba bên, Trung Quốc tỏ ra ít cam kết hơn Nga trong quan hệ với Triều Tiên. Vào lễ kỷ niệm 70 năm Hiệp định đình chiến tại Bình Nhưỡng tháng 7/2023, Trung Quốc cử Phó Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc Lý Hồng Trung, trong khi Nga cử Bộ trưởng Quốc phòng Sergei Shoigu. Sự chênh lệch về cấp bậc được coi là tín hiệu cho thấy Bắc Kinh coi trọng Triều Tiên ít hơn Moscow. Ngoài ra, Nga luôn ủng hộ lập trường của Triều Tiên tại Liên Hợp Quốc, thậm chí năm 2025, Ngoại trưởng Sergey Lavrov tuyên bố Moscow 'tôn trọng' việc Triều Tiên sở hữu vũ khí hạt nhân, trong khi Trung Quốc tránh đưa ra tuyên bố tương tự.

Áp lực từ phương Tây và chiến lược của Trung Quốc

Sự xa cách của Trung Quốc với Triều Tiên diễn ra trong bối cảnh Bắc Kinh mở rộng đối thoại cấp cao với Mỹ. Sau hội nghị thượng đỉnh giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Joe Biden tháng 11/2023, Trung Quốc muốn ổn định quan hệ Mỹ-Trung để giảm căng thẳng cho nền kinh tế. Hành vi hiếu chiến của Triều Tiên trở thành gánh nặng cho nỗ lực này. Áp lực từ phương Tây cũng gia tăng: tháng 11/2023, các đại sứ Mỹ và EU tại Liên Hợp Quốc gửi thư cho Trung Quốc bày tỏ lo ngại về ảnh vệ tinh cho thấy tàu chở dầu vi phạm trừng phạt tại cảng Trung Quốc. Để giữ uy tín, Bắc Kinh buộc phải thắt chặt thực thi trừng phạt, làm lộ rõ sự khác biệt lợi ích giữa Trung Quốc và Triều Tiên.

Nền kinh tế Triều Tiên vốn đã suy yếu nghiêm trọng do trừng phạt, đại dịch COVID-19 và quản lý yếu kém. So với năm 2016, xuất khẩu của Triều Tiên năm 2022 giảm 94,3% và nhập khẩu giảm 61,5%. Khi cần hỗ trợ từ bên ngoài, Trung Quốc lại siết chặt trừng phạt, khiến Bình Nhưỡng quay sang Nga. Tuy nhiên, việc Triều Tiên càng gần Nga càng khiến Trung Quốc thắt chặt hơn, tạo thành vòng luẩn quẩn.

Giới hạn trong hợp tác Nga-Trung và vai trò của Triều Tiên

Hợp tác quân sự Nga-Triều cũng là kết quả của những hạn chế trong quan hệ Nga-Trung. Nga phải dựa vào Triều Tiên vì Trung Quốc từ chối hỗ trợ quân sự trực tiếp. Mặc dù Trung Quốc cung cấp hàng hóa lưỡng dụng như chất bán dẫn cho Nga, nhưng sự mơ hồ của Bắc Kinh về viện trợ quân sự cho thấy họ cố tránh chia sẻ gánh nặng chính trị và đạo đức từ cuộc chiến của Nga. Các cuộc tập trận chung Nga-Trung từ năm 2022 đến 2024 tập trung ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương, phục vụ lợi ích an ninh của Trung Quốc hơn là nhu cầu chiến tranh trước mắt của Nga.

Về kinh tế, Nga có lý do để thất vọng: Trung Quốc mua dầu, khí đốt và than của Nga với giá chiết khấu lớn, đồng thời mở rộng sử dụng nhân dân tệ trong thương mại quốc tế, nhưng lại tránh đầu tư quy mô lớn và chuyển giao công nghệ quan trọng cho Nga. Điều này cho thấy sự bất đối xứng trong quan hệ Nga-Trung, có lợi cho Trung Quốc.

Tóm lại, hợp tác quân sự Nga-Triều Tiên không chỉ phản ánh sự xích lại gần nhau giữa hai nước, mà còn là kết quả của sự mất lòng tin chung đối với Trung Quốc. Bắc Kinh đối mặt với tình thế tiến thoái lưỡng nan: vừa muốn chống lại áp lực phương Tây cùng Nga và Triều Tiên, vừa muốn giữ khoảng cách để tránh bị lôi kéo trực tiếp vào xung đột.

Theo Asia Society

Ảnh: PublicDomainPictures / Pixabay